Luận án tiến sĩ: Chẩn đoán giai đoạn ung thư vòm họng MRI

MRI vòm họng là tiêu chuẩn vàng để đánh giá ung thư nasopharynx. Phương pháp này hiển thị rõ ranh giới khối u với mô xung quanh. Cộng hưởng từ đầu mặt cổ phát hiện xâm lấn sọ nền, khoang cạnh hầu và các cấu trúc mạch máu. Độ nhạy cao giúp phát hiện tổn thương nhỏ dưới 5mm. Kỹ thuật chuẩn bị bệnh nhân đơn giản, không cần tiền xử lý đặc biệt. Thời gian chụp trung bình 30-45 phút cho toàn bộ vùng đầu cổ.

Cộng hưởng từ không sử dụng tia X, an toàn cho bệnh nhân. Độ tương phản mô mềm vượt trội giúp phân biệt u với viêm nhiễm. Hình ảnh MRI T1 T2 cung cấp thông tin đa chiều về đặc tính mô. Chuỗi xung T1 sau tiêm thuốc tương phản đánh giá tưới máu khối u. Kỹ thuật DWI giúp phân biệt u lành tính và ác tính. MRI đánh giá toàn diện cả khối u nguyên phát và di căn.

Bệnh nhân nằm ngửa, đầu cố định bằng cuộn dây chuyên dụng. Chụp chuỗi xung T1, T2 trên ba mặt phẳng trục, vành, đứng dọc. Độ dày lớp cắt 3-5mm đảm bảo độ phân giải tối ưu. Tiêm thuốc tương phản Gadolinium liều 0.1mmol/kg thể trọng. Chụp chuỗi T1 sau tiêm để đánh giá tăng tín hiệu bệnh lý. Thời gian thu nhận mỗi chuỗi xung 3-5 phút.

Giai đoạn T1: khối u giới hạn trong vòm họng, chưa xâm lấn. T2: u xâm lấn khoang cạnh hầu hoặc mô mềm hầu họng. T3: xâm lấn xương sọ nền hoặc xoang cạnh mũi. T4: u lan vào khoang nội sọ, thần kinh sọ, hố dưới thái dương. MRI đánh giá ranh giới u với cơ nâng khẩu cái, cơ cạnh đốt sống. Hình ảnh T1 sau tiêm phát hiện xâm lấn màng não, não.

Di căn hạch cổ là yếu tố tiên lượng quan trọng. MRI phát hiện hạch bất thường dựa vào kích thước, hình dạng, tín hiệu. Hạch di căn thường có đường kính ngắn >10mm ở vùng II. Trung tâm hoại tử cho tín hiệu cao T2, thấp T1. Hình ảnh MRI T1 T2 giúp phân biệt hạch viêm và hạch ung thư. Chuỗi xung DWI tăng độ nhạy phát hiện hạch nhỏ.

Di căn xa ung thư vòm họng thường gặp ở xương, gan, phổi. MRI toàn thân phát hiện tổn thương di căn đa cơ quan. Chụp MRI sọ não đánh giá di căn não màng não. Kỹ thuật PET-CT kết hợp MRI tăng độ chính xác. Di căn xương cho tín hiệu thấp T1, cao T2. Phát hiện sớm di căn xa thay đổi chiến lược điều trị.

Hình ảnh MRI T1 T2 là cơ sở chẩn đoán ung thư vòm họng. T1 không tiêm: khối u đẳng tín hiệu hoặc hạ tín hiệu so với cơ. Ranh giới u-mô lành mờ do tính chất xâm lấn. Hoại tử trung tâm cho tín hiệu rất thấp. T1 sau tiêm: u ngấm thuốc mạnh, vùng hoại tử không ngấm. Xâm lấn sọ nền làm mất tín hiệu cao sinh lý của tủy xương.

T2: khối u cho tín hiệu cao, không đồng nhất. Vùng hoại tử có tín hiệu rất cao như dịch. Ranh giới với cơ rõ hơn nhờ độ tương phản cao. Phù nề quanh u cho tín hiệu cao lan tỏa. Xâm lấn xương làm mất tín hiệu thấp của xương vỏ. Chuỗi T2 STIR giúp phát hiện phù tủy xương sớm.

Ngấm thuốc mạnh, không đồng nhất là đặc trưng ung thư vòm họng. Vùng hoại tử không ngấm thuốc tạo hình vòng. Ranh giới u rõ hơn sau tiêm thuốc tương phản. Xâm lấn màng não thể hiện qua ngấm thuốc bất thường. Chuỗi T1 sau tiêm với kỹ thuật nén mỡ tăng độ nhạy. Thời gian trễ 3-5 phút cho hình ảnh tối ưu.

Sọ nền là vị trí xâm lấn thường gặp của ung thư vòm họng. MRI phát hiện phá hủy xương sớm hơn CT. Xâm lấn lỗ rách, lỗ bầu dục làm tổn thương thần kinh. Lan vào khoang nội sọ qua lỗ sọ hoặc phá hủy xương. Tín hiệu bất thường thay thế tủy xương sinh lý. Xâm lấn màng não thể hiện qua ngấm thuốc bất thường.

Khoang cạnh hầu chứa mạch máu, thần kinh quan trọng. Xâm lấn khoang này nâng giai đoạn lên T2. MRI đánh giá ranh giới u với cân hầu gốc. Mất mặt phẳng mỡ sinh lý là dấu hiệu xâm lấn. Bao bọc động mạch cảnh trong ảnh hưởng điều trị. Xâm lấn tĩnh mạch cảnh trong gây tắc mạch.

Thần kinh sọ V, VI, IX, X, XI, XII có thể bị xâm lấn. Dấu hiệu gián tiếp: mất mỡ quanh thần kinh, ngấm thuốc bất thường. Dấu hiệu trực tiếp: thần kinh dày, tín hiệu bất thường. Xâm lấn thần kinh V gây tê mặt, đau thần kinh sinh ba. Liệt thần kinh VI gây song thị, lác mắt. Đánh giá thần kinh sọ quan trọng cho tiên lượng.

DWI đánh giá chuyển động phân tử nước trong mô. Ung thư vòm họng có giá trị ADC thấp do tế bào dày đặc. Hệ số khuếch tán biểu kiến giúp phân biệt u và viêm. Giá trị ADC <1.0 x 10-3 mm2/s gợi ý ác tính. Kỹ thuật này tăng độ nhạy phát hiện hạch nhỏ. DWI hữu ích đánh giá đáp ứng điều trị.

MRS phân tích nồng độ các chất chuyển hóa. Tỷ lệ Choline/Creatine tăng trong ung thư vòm họng. NAA giảm do phá hủy tế bào thần kinh. Lactate tăng phản ánh chuyển hóa kỵ khí. Kỹ thuật này giúp phân biệt u và hậu xạ trị. MRS còn hạn chế do nhiễu từ xương, không khí.

DCE-MRI đánh giá đặc tính tưới máu khối u. Ung thư có mật độ mạch máu cao, tưới máu nhanh. Thông số Ktrans, Kep phản ánh tính thấm mạch. Ve đánh giá thể tích khoang ngoại bào. Kỹ thuật này tiên lượng đáp ứng xạ trị. Tưới máu cao thường đáp ứng điều trị tốt hơn.

MRI là bước đầu đánh giá bệnh nhân nghi ngờ ung thư vòm họng. Xác định vị trí, kích thước, đặc điểm khối u. Phát hiện xâm lấn sọ nền, khoang cạnh hầu sớm. Đánh giá di căn hạch cổ toàn diện. Phân biệt u với viêm nhiễm, tăng sinh lympho. Kết quả MRI định hướng sinh thiết chính xác.

MRI cung cấp thông tin cho kế hoạch xạ trị. Xác định thể tích u mục tiêu chính xác. Đánh giá cấu trúc nguy hiểm cần bảo vệ. Phát hiện hạch cần chiếu xạ dự phòng. Kết hợp với CT mô phỏng tối ưu kế hoạch. MRI giúp giảm biến chứng xạ trị.

MRI định kỳ phát hiện tái phát sớm. Chụp lần đầu 3 tháng sau kết thúc xạ trị. Theo dõi mỗi 3-6 tháng trong 2 năm đầu. Phân biệt tái phát và xơ hóa hậu xạ trị. DWI và DCE-MRI tăng độ chính xác. Phát hiện sớm tái phát cải thiện kết quả tái điều trị.