Thực trạng nhiễm khuẩn phổi bệnh viện và kháng kháng sinh tại Bệnh viện Đa khoa tỉnh Thái Bình

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC Y DƯỢC THÁI BÌNH ------ GIANG HOÀI NAM THỰC TRẠNG NHIỄM KHUẨN PHỔI BỆNH VIỆN VÀ ĐẶC ĐIỂM KHÁNG KHÁNG SINH CỦA MỘT SỐ VI KHUẨN GÂY NHIỄM KHUẨN PHỔI BỆNH VIỆN TẠI BỆNH VIỆN ĐA KHOA TỈNH THÁI BÌNH NĂM 2016 - 2017 LUẬN ÁN TIẾN SỸ Y HỌC THÁI BÌNH - 2020 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC Y DƯỢC THÁI BÌNH GIANG HOÀI NAM THỰC TRẠNG NHIỄM KHUẨN PHỔI BỆNH VIỆN VÀ ĐẶC ĐIỂM KHÁNG KHÁNG SINH CỦA MỘT SỐ VI KHUẨN GÂY NHIỄM KHUẨN PHỔI BỆNH VIỆN TẠI BỆNH VIỆN ĐA KHOA TỈNH THÁI BÌNH NĂM 2016 - 2017 LUẬN ÁN TIẾN SỸ Y HỌC Chuyên ngành: Vệ sinh xã hội học và Tổ chức y tế Mã số: 62.64 HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: 1. Hoàng Năng Trọng 2. Phạm Văn Trọng THÁI BÌNH, NĂM 2020 MỤC LỤC ĐẶT VẤN ĐỀ. TỔNG QUAN TÀI LIỆU.

Thực trạng và một số yếu tố liên quan của nhiễm khuẩn phổi bệnh viện. Đại cương về nhiễm khuẩn bệnh viện. Thực trạng nhiễm khuẩn phổi bệnh viện trên thế giới và Việt Nam. Một số yếu tố liên quan của nhiễm khuẩn phổi bệnh viện.

Sinh lý bệnh nhiễm khuẩn phổi bệnh viện. Nguồn gốc của vi khuẩn. Các biện pháp phòng ngừa nhiễm khuẩn phổi bệnh viện. Căn nguyên, tình hình kháng kháng sinh của một số vi khuẩn gây nhiễm khuẩn phổi bệnh viện.

Một số khái niệm, thuật ngữ. Căn nguyên gây nhiễm khuẩn phổi bệnh viện trên thế giới và Việt Nam. Tình hình kháng kháng sinh của một số vi khuẩn gây nhiễm khuẩn phổi bệnh viện. Kỹ thuật phân tử trong chẩn đoán nhanh tác nhân vi khuẩn gây NKPBV.

Một số thông tin về Bệnh viện Đa khoa tỉnh Thái Bình. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Địa điểm, đối tượng và thời gian nghiên cứu. Địa điểm nghiên cứu: Nghiên cứu được tiến hành tại Khoa Hồi sức tích cực - Chống độc, Bệnh viện Đa khoa tỉnh Thái Bình.

Đối tượng nghiên cứu. Thời gian nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu. Thiết kế nghiên cứu.

Phương pháp chọn mẫu và cỡ mẫu nghiên cứu. Biến số và các chỉ số trong nghiên cứu. Phương pháp và kỹ thuật thu thập số liệu. Quy trình thu thập thông tin.

Phương pháp xử lí số liệu. Sai số và khắc phục sai số. Đạo đức nghiên cứu. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU.

Thực trạng và một số yếu tố liên quan nhiễm khuẩn phổi bệnh viện. Thực trạng nhiễm khuẩn phổi bệnh viện. Một số yếu tố liên quan của nhiễm khuẩn phổi bệnh viện. Đặc điểm kháng kháng sinh của một số vi khuẩn gây nhiễm khuẩn phổi bệnh viện thường gặp .1 Căn nguyên gây nhiễm khuẩn phổi bệnh viện.

Tỷ lệ kháng kháng sinh của một số vi khuẩn gây nhiễm khuẩn phổi thường gặp. Đặc điểm các gen đề kháng kháng sinh của A.pneumoniae gây NKPBV. Thực trạng và một số yếu tố nguy cơ nhiễm khuẩn phổi bệnh viện. Đặc điểm của đối tượng nghiên cứu.

Chỉ số mới mắc nhiễm khuẩn phổi bệnh viện. Yếu tố liên quan gây nhiễm khuẩn phổi bệnh viện. Đặc điểm kháng kháng sinh của một số vi khuẩn gây nhiễm khuẩn phổi bệnh viện thường gặp. Căn nguyên gây nhiễm khuẩn phổi bệnh viện.

Tỷ lệ kháng kháng sinh của một số vi khuẩn gây nhiễm khuẩn phối bệnh viện thường gặp. Đặc điểm các gen đề kháng kháng sinh của A.pneumoniae gây NKPBV. Một số hạn chế của đề tài nghiên cứu. 128 TÀI LIỆU THAM KHẢO 1 ĐẶT VẤN ĐỀ Nhiễm khuẩn phổi bệnh viện là loại nhiễm khuẩn mắc phải liên quan đến chăm sóc y tế, thường gặp tại Khoa Hồi sức tích cực và là nguyên nhân hàng đầu gây tử vong trong số các loại nhiễm khuẩn bệnh viện.

Nhiễm khuẩn phổi bệnh viện là nhiễm khuẩn xuất hiện ở người bệnh đã và đang được điều trị tại bệnh viện và diễn ra ít nhất sau 48 giờ nhập viện, không ở trong giai đoạn ủ bệnh hoặc mắc bệnh vào thời điểm nhập viện [9]. Hậu quả của nhiễm khuẩn phổi bệnh viện làm gia tăng số ngày nằm viện, tăng chi phí điều trị, tăng tỷ lệ vong và tăng gánh nặng bệnh tật cho gia đình và xã hội. Tỷ lệ nhiễm khuẩn phổi bệnh viện (NKPBV) thay đổi tùy theo mỗi bệnh viện, mỗi quốc gia. Tại Mỹ, tỷ lệ khoảng 3,63 ca/1.000 người bệnh nhập viện [104].

Nếu người bệnh thở máy tỷ lệ nhiễm khuẩn phổi tăng 6-21 lần, tỷ lệ gia tăng cùng với thời gian thở máy và 50% nhiễm khuẩn phổi thở máy xảy ra trong 4 ngày đầu thở máy. Tỷ lệ tử vong của nhiễm khuẩn phổi thở máy từ 30 -70% [131]. Tại Việt Nam, theo các nghiên cứu tại các bệnh viện trong toàn quốc, tỷ lệ NKPBV từ 21 - 75% trong số các NKBV. Nghiên cứu tại Bệnh viện Bạch Mai năm 2012, cho thấy tỷ lệ mới mắc nhiễm khuẩn phổi bệnh viện là 18,9%, tỷ suất mới mắc nhiễm khuẩn phổi bệnh viện đặc biệt cao ở người bệnh thở máy và có can thiệp xâm lấn đường hô hấp [46].

Căn nguyên chủ yếu do vi khuẩn Gram âm đa kháng kháng sinh, thậm chí kháng lại colistin là vũ khí cuối cùng hiện nay trong điều trị nhiễm khuẩn bệnh viện. Vi khuẩn Gram âm gây nhiễm khuẩn phổi bệnh viện thường gặp là A.coli đa kháng kháng sinh, tỷ lệ kháng kháng sinh được cho là rất cao và khác nhau giữa các nước, các châu lục, giữa các bệnh viện, thậm chí giữa các khoa trong một bệnh viện [46]. Bệnh viện Đa khoa tỉnh Thái Bình với quy mô 1.200 giường bệnh nội trú, người bệnh luôn quá tải trên 130%. Trong khi đó cơ sở vật chất đa số xuống cấp, chật hẹp.

Nhiễm khuẩn tại bệnh viện luôn hiện hữu nhưng chưa 2 được giám sát thường xuyên, đặc biệt ở Khoa Hồi sức tích cực - Chống độc. Nhiễm khuẩn phổi bệnh viện tại đây thường gặp ở những người bệnh thở máy, mở khí quản. Căn nguyên phân lập được chủ yếu là vi khuẩn Gram âm kháng kháng sinh với tỷ lệ cao. Nhiễm khuẩn bệnh viện tại Bệnh viện Đa khoa tỉnh Thái Bình chưa được nghiên cứu, giám sát đầy đủ, hệ thống.

Hơn thế nữa, chưa xác định được đặc điểm kháng thuốc của tác nhân gây bệnh ở mức độ phân tử làm cơ sở cho dự phòng lây nhiễm và điều trị lâm sàng. Câu hỏi đặt ra là nhiễm khuẩn phổi bệnh viện có thực sự là nhiễm khuẩn bệnh viện phổ biến, đặc điểm dịch tễ, lâm sàng, yếu tố liên quan và căn nguyên của nhiễm khuẩn phổi bệnh viện, mức độ kháng kháng sinh của vi khuẩn gây bệnh như thế nào. Trả lời cho những câu hỏi trên là hết sức quan trọng, cần thiết và có ý nghĩa lớn trong thực tiễn lâm sàng cũng như giúp cho các nhà quản lý đề ra kế hoạch phòng ngừa và kiểm soát nhiễm khuẩn bệnh viện hiệu quả. Xuất phát từ những cơ sở trên đây, chúng tôi tiến hành thực hiện đề tài: “Thực trạng nhiễm khuẩn phổi bệnh viện và đặc điểm kháng kháng sinh của một số vi khuẩn gây nhiễm khuẩn phổi bệnh viện tại Bệnh viện Đa khoa tỉnh Thái Bình, năm 2016 - 2017” nhằm mục tiêu: MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU: 1.

Mô tả thực trạng và một số yếu tố liên quan gây nhiễm khuẩn phổi bệnh viện tại Khoa Hồi sức tích cực - Chống độc Bệnh viện Đa khoa tỉnh Thái Bình năm 2016-2017. Xác định tỷ lệ nhiễm và đặc điểm kháng kháng sinh của một số vi khuẩn gây nhiễm khuẩn phổi bệnh viện tại Khoa Hồi sức tích cực - Chống độc Bệnh viện Đa khoa tỉnh Thái Bình năm 2016-2017. 3 CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Thực trạng và một số yếu tố liên quan của nhiễm khuẩn phổi bệnh viện 1.

Đại cương về nhiễm khuẩn bệnh viện 1. Đại cương về nhiễm khuẩn bệnh viện và một số thuật ngữ Nhiễm khuẩn bệnh viện (Nosocomial infections - NIs) - thuật ngữ có nguồn gốc từ tiếng Hi Lạp: nosos có nghĩa là bệnh, komeion nghĩa là chăm sóc. NKBV còn được biết đến với những tên gọi khác như Nhiễm khuẩn bệnh viện mắc phải (Hospital-acquired infections – HAIs), Nhiễm khuẩn liên quan đến bệnh viện (hospital associated infections – HAIs) và gần đây một thuật ngữ mới được sử dụng là Nhiễm khuẩn liên quan đến chăm sóc y tế (Health care associated infections – HCAIs). Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), nhiễm khuẩn bệnh viện được định nghĩa như sau: “Nhiễm khuẩn bệnh viện là những nhiễm khuẩn mắc phải trong thời gian người bệnh điều trị tại bệnh viện và nhiễm khuẩn này không hiện diện cũng như không nằm trong giai đoạn ủ bệnh tại thời điểm nhập viện.

NKBV thường xuất hiện sau 48 giờ kể từ khi người bệnh nhập viện” [10]. Để phân định với nhiễm khuẩn mà người bệnh mắc phải trước khi vào viện, khoảng thời gian 48-72 giờ sau khi nhập viện đã được nhiều tác giả áp dụng khác nhau, nhưng cho đến nay hầu hết các bộ tiêu chuẩn chẩn đoán NKBV đều thống nhất lấy mốc 48 giờ là thời gian tối thiểu mà sau đó xuất hiện nhiễm khuẩn thì nhiễm khuẩn đó được coi là NKBV. Những tình huống sau đây không được coi là NKBV: (i) Nhiễm khuẩn hiện diện tại thời điểm nhập viện và trở nên biến chứng, dù rằng căn nguyên gây bệnh hoặc triệu chứng thay đổi dẫn đến một nhiễm khuẩn mới; (ii) Các nhiễm khuẩn mắc phải do truyền qua rau thai và xuất hiện 48 giờ sau sinh như: bệnh toxoplasma, rubella, giang mai và cytomegalovirus [101]. 4 - Nhiễm khuẩn phổi bệnh viện (Nosocomial Pneumonia - NP), ngày nay thường được gọi là Nhiễm khuẩn phổi bệnh viện mắc phải (Hospital Acquired Pneumonia – HAP), là nhiễm khuẩn phổi xuất hiện sau 48 giờ nhập viện mà trước đó không có triệu chứng hô hấp hay nhiễm khuẩn và không có tổn thương mới hay tiến triển trên X-quang phổi [9],[139].

- Nhiễm khuẩn phổi liên quan thở máy (Ventilator Associated Pneumonia - VAP) là tình trạng nhiễm khuẩn phổi xuất hiện ở người bệnh được thông khí hỗ trợ bằng máy thở qua nội khí quản hoặc mở khí quản từ 48 giờ trở lên [55],[67]. Đây là loại NKPBV đặc biệt ở các Khoa HSTC - CĐ. - Nhiễm khuẩn phổi liên quan chăm sóc y tế (Healthcare Associated Pneumonia - HCAP): nhiễm khuẩn phổi xảy ra ở những người bệnh không nằm viện mà cư trú ở viện dưỡng lão hoặc cơ sở chăm sóc dài ngày khác, đã trải qua liệu pháp tiêm tĩnh mạch (bao gồm hóa trị liệu) hoặc chăm sóc vết thương trong vòng 30 ngày trước đó, đã được nhập viện trong một bệnh viện chăm sóc cấp tính ≥ 2 ngày trong vòng 90 ngày trước đó hoặc đã đến bệnh viện hoặc trung tâm thẩm tách máu trong vòng 30 ngày trước đó [55].