Đặc điểm lâm sàng đau đầu ở bệnh nhân rối loạn lo âu lan tỏa

Rối loạn lo âu lan tỏa là tình trạng lo lắng quá mức kéo dài. Bệnh kéo dài ít nhất 6 tháng theo DSM-5. Lo âu không kiểm soát được về nhiều sự kiện khác nhau. Triệu chứng gây khó khăn trong sinh hoạt hàng ngày. Bệnh nhân cảm thấy căng thẳng liên tục. Khó tập trung và dễ cáu gắt. Rối loạn giấc ngủ thường xuyên xuất hiện. Các triệu chứng thể chất đi kèm như đau đầu, đau cơ.

Bệnh sinh GAD liên quan đến nhiều yếu tố. Rối loạn chất dẫn truyền thần kinh như GABA, serotonin. Vòng CSTC (vỏ não-thể vân-đồi thị-vỏ não) hoạt động bất thường. Yếu tố di truyền đóng vai trò quan trọng. Stress tâm lý kéo dài là yếu tố kích hoạt. Sang chấn tâm lý trong quá khứ làm tăng nguy cơ. Rối loạn chức năng hệ thần kinh tự động. Tăng hoạt động giao cảm gây triệu chứng thể chất.

Lo âu lan tỏa không kiểm soát là triệu chứng nổi bật. Bồn chồn, cảm giác căng thẳng dai dẳng. Mệt mỏi dễ dàng ngay cả khi nghỉ ngơi. Khó tập trung hoặc óc trống rỗng. Cáu gắt, dễ bị kích động. Căng cơ toàn thân, đặc biệt vùng vai gáy. Rối loạn giấc ngủ: khó ngủ hoặc ngủ không sâu giấc. Triệu chứng thể chất như đau đầu, tim đập nhanh, khó thở.

Nghiên cứu cho thấy tỷ lệ đau đầu cao ở bệnh nhân GAD. Đau đầu xuất hiện ở 60-80% bệnh nhân điều trị nội trú. Đau đầu căng thẳng là loại thường gặp nhất. Đau đầu mạn tính chiếm tỷ lệ đáng kể. Bệnh nhân nữ có tỷ lệ đau đầu cao hơn nam. Tuổi trẻ (dưới 40) dễ bị đau đầu kèm lo âu hơn. Đau đầu ảnh hưởng nghiêm trọng đến chất lượng sống.

Mức độ đau đầu đánh giá theo thang NPRS. Đau mức độ nhẹ đến trung bình phổ biến nhất. Điểm đau trung bình từ 4-6/10. Đau ít khi đạt mức độ nặng (>7/10). Mức độ đau dao động theo mức độ lo âu. Stress tăng làm đau đầu nặng hơn. Đau đầu kéo dài nhiều giờ đến cả ngày. Hiếm khi đau đầu đột ngột, dữ dội như migraine.

Đau kiểu căng thẳng là kiểu phổ biến nhất. Cảm giác như có vòng đai siết chặt quanh đầu. Đau lan tỏa, không khu trú rõ ràng. Đau hai bên đầu đối xứng. Không đau nhói, đập theo mạch. Không kèm buồn nôn, nôn như migraine. Ánh sáng và tiếng ồn ít ảnh hưởng. Đau tăng dần trong ngày, nặng nhất cuối ngày.

Tuổi trẻ (20-40 tuổi) có tỷ lệ đau đầu cao hơn. Giai đoạn này áp lực công việc, gia đình lớn. Nữ giới có tỷ lệ đau đầu gấp 2-3 lần nam. Yếu tố hormone nữ ảnh hưởng đến đau đầu. Phụ nữ nhạy cảm hơn với stress tâm lý. Thay đổi nội tiết tố làm tăng nguy cơ. Sau mãn kinh, tỷ lệ giảm dần. Tuổi cao (>60) ít gặp đau đầu kèm lo âu.

Nhân cách lo âu làm tăng nguy cơ đau đầu. Người hoàn hảo chủ nghĩa dễ bị căng thẳng. Nhân cách né tránh có xu hướng somatization cao. Kiểm tra MMPI cho thấy điểm thang lo âu cao. Thang trầm cảm cũng tăng ở nhóm đau đầu. Nhân cách ảnh hưởng đến cách đối phó với stress. Can thiệp tâm lý cần tính đến đặc điểm nhân cách.

Sang chấn tâm lý trong quá khứ làm tăng nguy cơ. Bạo lực gia đình, lạm dụng tình dục là yếu tố nguy cơ. Mất mát người thân gây stress kéo dài. Rối loạn giấc ngủ xuất hiện ở 70-80% bệnh nhân. Chỉ số PSQI cao ở nhóm có đau đầu. Ngủ kém làm tăng mức độ đau đầu. Cải thiện giấc ngủ giúp giảm đau đầu đáng kể.

Đau lan tỏa toàn đầu chiếm tỷ lệ cao nhất. Đau vùng trán và thái dương hai bên. Đau vùng gáy, sau đầu cũng phổ biến. Ít khi đau khu trú một điểm cố định. Đau không di chuyển vị trí trong cơn. Vùng đau thường đối xứng hai bên. Không có dấu hiệu thần kinh khu trú. Ấn vùng cơ gáy, vai thường đau.

Đau đầu xảy ra hầu như hàng ngày. Tần suất trên 15 ngày/tháng ở đau đầu mạn tính. Mỗi cơn kéo dài từ vài giờ đến cả ngày. Đau tăng dần trong ngày, nặng nhất chiều tối. Ít khi đau đầu đánh thức giấc ngủ. Đau kéo dài nhiều tháng, thậm chí nhiều năm. Mức độ đau dao động theo tình trạng tâm lý.

Stress tâm lý là yếu tố kích hoạt chính. Áp lực công việc, gia đình làm tăng đau. Thiếu ngủ hoặc ngủ không đủ giấc. Thay đổi thời tiết ảnh hưởng ở một số bệnh nhân. Tiếng ồn, ánh sáng mạnh có thể gây đau. Bỏ bữa ăn, mất nước làm nặng thêm. Uống rượu, bia làm tăng đau đầu. Tư thế ngồi sai, căng cơ vai gáy kéo dài.

Chóng mặt, hoa mắt xuất hiện ở nhiều bệnh nhân. Tim đập nhanh, hồi hộp khi đau đầu. Vận mồ hôi nhiều, đặc biệt vùng tay chân. Khó thở, cảm giác nghẹt ngào. Run tay, run người khi lo âu tăng. Nóng bừng mặt hoặc lạnh tay chân. Triệu chứng tăng khi stress tâm lý. Không có bằng chứng bệnh lý khí chất.

Buồn nôn nhẹ ở một số bệnh nhân. Khó tiêu, đầy bụng thường xuyên. Đau thượng vị không rõ nguyên nhân. Rối loạn nhu động ruột: táo bón hoặc tiêu chảy. Ăn không ngon miệng, giảm cân. Triệu chứng tiêu hóa tăng khi lo âu nặng. Nội soi không phát hiện tổn thương khí chất.

Chỉ số EQ-5D-5L giảm ở nhóm có đau đầu. Khả năng làm việc bị ảnh hưởng nghiêm trọng. Năng suất lao động giảm rõ rệt. Sinh hoạt hàng ngày gặp khó khăn. Quan hệ xã hội bị hạn chế. Tâm trạng trầm xuống, dễ cáu gắt. Chất lượng giấc ngủ kém đi. Nguy cơ trầm cảm tăng cao.

Áp dụng tiêu chuẩn DSM-5 và ICD-10. Lo âu quá mức về nhiều sự kiện. Kéo dài ít nhất 6 tháng liên tục. Lo âu khó kiểm soát được. Có ít nhất 3 triệu chứng đi kèm. Gây suy giảm chức năng sinh hoạt. Không do thuốc hoặc bệnh lý khí chất. Không phải do rối loạn tâm thần khác.

Thang HAM-A là công cụ tin cậy. Gồm 14 mục triệu chứng lo âu. Điểm số từ 0-56 điểm. Dưới 17 điểm: lo âu nhẹ. 18-24 điểm: lo âu trung bình. 25-30 điểm: lo âu nặng. Trên 30 điểm: lo âu rất nặng. Đánh giá lại định kỳ theo dõi tiến triển.

Thang NPRS đơn giản, dễ sử dụng. Bệnh nhân tự đánh giá từ 0-10. 0: không đau, 10: đau tối đa. 1-3: đau nhẹ, 4-6: đau trung bình. 7-10: đau nặng, ảnh hưởng sinh hoạt. Ghi nhật ký đau đầu giúp theo dõi. Đánh giá vị trí, tần suất, thời gian đau. Xác định yếu tố kích hoạt và giảm đau.