Luận án tiến sĩ: NT-proBNP và Troponin I ở bệnh nhi sốc Dengue - Lê Phước Truyền

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ ĐẠI HỌC Y DƯỢC THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH LÊ PHƯỚC TRUYỀN NT-PROBNP VÀ TROPONIN I Ở BỆNH NHI SỐC SỐT XUẤT HUYẾT DENGUE LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y HỌC TP.HỒ CHÍ MINH, Năm 2024 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ ĐẠI HỌC Y DƯỢC THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH LÊ PHƯỚC TRUYỀN NT-PROBNP VÀ TROPONIN I Ở BỆNH NHI SỐC SỐT XUẤT HUYẾT DENGUE NGÀNH: NHI KHOA MÃ SỐ: 97 20 106 LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y HỌC NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS. PHÙNG NGUYỄN THẾ NGUYÊN TP.HỒ CHÍ MINH, Năm 2024 LỜI CẢM ƠN Tôi xin chân thành cảm ơn thầy PGS. Phùng Nguyễn Thế Nguyên đã hướng dẫn tôi trong quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận án một cách tốt nhất. Tôi trân trọng cảm ơn thầy PGS.

Thái Thanh Trúc, phó trưởng bộ môn Thống kê Y học và Tin học, khoa Y tế công cộng và các thầy cô của Bộ môn Nhi - Khoa Y, Đại học Y Dược thành phố Hồ Chí Minh đã hướng dẫn và góp ý cho tôi trong quá trình xác định phương pháp nghiên cứu và xử lý kết quả nghiên cứu. Tôi xin chân thành gửi lời cảm ơn tới Ban giám hiệu, phòng Đào tạo sau đại học của Đại học Y Dược thành phố Hồ Chí Minh đã hỗ trợ và tạo điều kiện thuận lợi cho tôi trong quá trình học tập và nghiên cứu. Tôi xin chân thành gửi lời cảm ơn tới ban lãnh đạo, bác sĩ, điều dưỡng, kỹ thuật viên, hộ lý của khoa Cấp Cứu, Hồi sức Tích cực - Chống độc và khoa Sinh hoá – bệnh viện Nhi Đồng 1 và khoa Sinh hoá – bệnh viện Chợ Rẫy đã hỗ trợ và tạo điều kiện thuận lợi cho tôi trong quá trình học tập và nghiên cứu. Đồng thời, tôi xin gửi lời cảm ơn tới gia đình, bạn bè và đồng nghiệp đã luôn giúp đỡ và động viên tôi trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu.

Cuối cùng, nhưng cũng là quan trọng nhất, tôi xin chân thành gửi lời cảm ơn đến toàn thể bệnh nhi cùng thân nhân đã đồng ý tham gia vào nghiên cứu; góp phần quan trọng cho kết quả nghiên cứu của đề tài này. Hồ Chí Minh, ngày tháng năm 2024 Tác giả Lê Phước Truyền LỜI CAM ĐOAN Tôi tên Lê Phước Truyền, là nghiên cứu sinh chuyên ngành Nhi khoa, khóa 2020 - 2023, tôi xin cam đoan: (1) Luận án là do chính bản thân tôi thực hiện, dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS. Phùng Nguyễn Thế Nguyên; (2) Các tài liệu tham khảo được tôi xem xét, chọn lọc kỹ lưỡng, trích dẫn và liệt kê tài liệu tham khảo đầy đủ; (3) Kết quả trình bày trong luận án được hoàn thành dựa trên các kết quả nghiên cứu của bản thân tôi và các kết quả của nghiên cứu này chưa được dùng cho bất cứ đề tài cùng cấp nào khác. Hồ Chí Minh, ngày tháng năm 2024 Người hướng dẫn Tác giả thực hiện PGS.

Phùng Nguyễn Thế Nguyên Lê Phước Truyền MỤC LỤC TRANG PHỤ BÌA LỜI CAM ĐOAN MỤC LỤC. i DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT. ii DANH MỤC CÁC BẢNG. iv DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ.

TỔNG QUAN TÀI LIỆU. Một số vấn đề về bệnh sốt xuất huyết dengue. Troponin I ở bệnh nhân nhiễm DENV. NT-proBNP ở bệnh nhân nhiễm DENV.

ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Thiết kế nghiên cứu. Đối tượng nghiên cứu. Thời gian và địa điểm nghiên cứu.

Cỡ mẫu của nghiên cứu. Xác định các biến số độc lập và phụ thuộc. Phương pháp và công cụ đo lường, thu thập số liệu. Quy trình nghiên cứu.

Phương pháp phân tích dữ liệu. Đạo đức trong nghiên cứu. Đặc điểm dịch tễ, lâm sàng, cận lâm sàng, điều trị. Đặc điểm NT-proBNP và troponin I trong nghiên cứu.

Tỉ lệ tử vong và các yếu tố liên quan. Đặc điểm dịch tễ, lâm sàng, cận lâm sàng, điều trị. Đặc điểm NT-proBNP và troponin I trong nghiên cứu. Tỉ lệ tử vong và các yếu tố liên quan.

117 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ CÓ LIÊN QUAN TÀI LIỆU THAM KHẢO - ii - DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT VÀ ĐỐI CHIẾU THUẬT NGỮ ANH – VIỆT Từ viết tắt Tiếng Anh Tiếng Việt ALT Alanine Transferase ANP Atrial Natriuretic Peptide aPTT Activated Partial Thời gian đông máu nội sinh Thromboplastin Time aPTTr Activated Partial Thời gian đông máu nội sinh Thromboplastin Time Ratio hiệu chỉnh ARDS Acute Respiratory Distress Hội chứng nguy kịch hô hấp Syndrome cấp AST Aspartate Transferase AUC Area Under Curve Diện tích dưới đường cong BMI Body Mass Index Chỉ số khối cơ thể BNP Brain-Type-Natriuretic Peptide BV Bệnh viện CI Cardiac Output Index Chỉ số cung lượng tim CK Creatine Kinase CK-MB Creatine Kinase - Myocardial Band COPD Chronic Obstructive Bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính Pulmonary Disease CRRT Continuous Renal Lọc máu liên tục/Điều trị thay Replacement Therapy thế thận liên tục CRP C-Reactive Protein Protein phản ứng C CRT Capillary Refill Time Thời gian đổ đầy mao mạch cTn Cardiac Troponin CVVHDF Continuous Venovenous Siêu lọc – thẩm tách máu tĩnh Hemodiafiltration mạch – tĩnh mạch liên tục DENV Dengue Virus Siêu vi dengue ECG Electrocardiogram Điện tâm đồ EF Ejection Fraction Phân suất tống máu FiO2 Fraction Of Inspired Oxygen Phân suất oxy trong khí hít vào HES Hydroxyethyl starch HSTC-CĐ Hồi sức Tích cực - Chống độc HA Huyết áp - iii - ICU Intensive Care Unit Đơn vị chăm sóc tăng cường IgG Immunoglobulin G IL Interleukin INR International Normalized Ratio IP Inspiratory Pressure Áp lực thì hít vào LDH Lactate Dehydrogenase MAP Mean Airway Pressure Áp lực đường thở trung bình MIF Macrophage Migration Yếu tố ức chế di chuyển đại Inhibitory Factor thực bào NCPAP Nasal Continuous Positive Áp lực dương liên tục qua Airway Pressure mũi NPR-A Natriuretic Peptide Receptor - Thụ thể natriuretic peptide – A A NS Non-Structural (proteins) NT-proBNP N-Terminal - Pro - Brain- Type - Natriuretic Peptide NYHA New York Heart Association Hiệp Hội Tim Mạch New York OR Odds Ratio PEEP Positive End-Expiratory Áp lực dương cuối kỳ thở ra Pressure PPV Pulse Pressure Variation Sự thay đổi áp lực mạch PT Prothrombin Time Thời gian đông máu ngoại sinh RNA Ribonucleic Acid ROC Receiver-Operating Characteristics RR Relative Risk ScvO2 Central Venous Oxygen Độ bão hoà oxy tại tĩnh mạch Saturation trung tâm SIPA Shock Index Pediatric Age- Chỉ số sốc hiệu chỉnh theo Adjusted tuổi ở trẻ em SpO2 Pulse Oxygen Saturation Độ bão hoà oxy mao mạch SVV Stroke Volume Variation Sự thay đổi thể tích nhát bóp SXHD Sốt xuất huyết dengue TNF-α Tumor Necrosis Factor - Yếu tố hoại tử u – alpha Alpha WHO World Health Organization Tổ chức Y tế Thế giới - iv - DANH MỤC CÁC BẢNG STT Tên bảng Trang Bảng 2. Định nghĩa các biến số. Phân độ dinh dưỡng dựa vào BMI theo tuổi. Ngưỡng mạch nhanh, hạ huyết áp tâm thu.

Ngưỡng thở nhanh theo Tổ chức Y tế Thế giới. Ngưỡng nhịp tim, huyết áp tâm thu và SIPA. Phân bố địa chỉ của dân số nghiên cứu. Phân bố lý do nhập viện.

Triệu chứng lâm sàng chẩn đoán SXHD. Triệu chứng lâm sàng chung. Kết quả xét nghiệm sinh hóa lúc nhập viện. Kết quả xét nghiệm huyết học lúc nhập viện.

Thời gian hỗ trợ hô hấp theo từng loại. Thông số thở máy của dân số nghiên cứu. Dịch chống sốc của dân số nghiên cứu. Truyền máu và các chế phẩm.

Sử dụng thuốc vận mạch và tăng co bóp cơ tim. So sánh theo mức độ sốc. Ngưỡng NT-proBNP và troponin I tiên lượng thở máy. So sánh giữa nhóm có và không tăng NT-proBNP.

Sử dụng vận mạch trong nhóm tử vong. So sánh lâm sàng, cận lâm sàng, điều trị theo kết cục. Ngưỡng NT-proBNP trong tiên lượng tử vong. Các yếu tố nguy cơ tử vong trong phân tích đơn biến.

Các yếu tố nguy cơ tử vong trong phân tích đa biến. 68 -v- DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ STT Tên biểu đồ Trang Biểu đồ 3. Phân bố tuổi của dân số nghiên cứu. Phân bố ngày bệnh khi vào sốc.

Phân bố BMI. Diễn tiến của men gan. Diễn tiến của albumin. Diễn tiến của lactate.

Diễn tiến dung tích hồng cầu. So sánh tốc độ truyền dịch giữa hai nhóm. So sánh thời gian điều trị của hai nhóm. Nồng độ NT-proBNP trong nghiên cứu.

Nồng độ troponin I trong nghiên cứu. Nồng độ NT-proBNP và troponin I với nguy cơ thở máy. Nguy cơ thở máy trong nhóm sốc sớm. Nguy cơ thở máy trong nhóm thừa cân béo phì.

Nồng độ NT-proBNP lần 1 và ngưỡng dịch nguy cơ quá tải. Nồng độ NT-proBNP, troponin I và nguy cơ tử vong. Khác biệt tử vong giữa 2 nhóm có và không tăng NT-proBNP. 69 - vi - DANH MỤC HÌNH – LƯU ĐỒ STT Tên hình – lưu đồ Trang Hình 1.

Cơ chế bệnh sinh của bệnh SXHD. Diễn tiến tự nhiên của bệnh nhân bị sốc SXHD. Nồng độ troponin tim trong các bệnh lý. Lưu đồ theo dõi trong nghiên cứu.

Lưu đồ hỗ trợ hô hấp trong nghiên cứu. 53 -1- ĐẶT VẤN ĐỀ Sốt xuất huyết dengue (SXHD) là bệnh do siêu vi truyền qua muỗi, lây lan rộng khắp trên thế giới, với khoảng 3,9 tỉ người ở 129 quốc gia sống trong vùng dịch tễ,1 khiến khoảng 50 triệu người mắc hàng năm.2 Năm 2022, Việt Nam ghi nhận 367.729 ca nhiễm siêu vi dengue (DENV), trong đó có 140 trường hợp tử vong, tăng gấp 5 lần so với năm 2021.3 DENV có 4 type huyết thanh (1-4) với các genotype khác nhau. Tổ chức Y tế Thế giới (World Health Organization - WHO) phân loại bệnh nhân nhiễm DENV thành: dengue có hoặc không có dấu hiệu cảnh báo và dengue nặng với thất thoát huyết tương nặng, xuất huyết nặng hoặc suy tạng.2 Trẻ em có nguy cơ nhiễm DENV nặng và tử vong cao hơn người lớn với tử vong chủ yếu do sốc và tổn thương cơ quan.4 Tỉ lệ tử vong do sốc cao hơn gấp 50 lần so với không sốc. Tuy nhiên, nếu được nhận biết và điều trị kịp thời, tỉ lệ tử vong do dengue nặng có thể giảm từ hơn 20% xuống dưới 1%.5 Các yếu tố liên quan đến nhiễm DENV nặng gồm chủng siêu vi, tình trạng miễn dịch, cơ địa gen và các yếu tố khác như tuổi, giới, bệnh nền.6 Mặc dù đã có nhiều nghiên cứu, tiên lượng và dự đoán tình trạng nặng vẫn là thách thức, do đó nghiên cứu về các yếu tố tiên lượng là cần thiết để cải thiện quản lý bệnh và giảm tử vong.

Nguyên nhân tử vong ở các bệnh nhi SXHD liên quan chủ yếu đến sốc kéo dài, tổn thương đa cơ quan.