Đánh giá hình thái, chức năng thất trái bệnh nhi HVĐĐM sau CGĐM (Trịnh Phượng Kiều)

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ ĐẠI HỌC Y DƢỢC THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH ----------------- TRỊNH PHƢỢNG KIỀU ĐÁNH GIÁ HÌNH THÁI VÀ CHỨC NĂNG THẤT TRÁI TRÊN BỆNH NHI HOÁN VỊ ĐẠI ĐỘNG MẠCH SAU PHẪU THUẬT CHUYỂN GỐC ĐỘNG MẠCH LUẬN VĂN CHUYÊN KHOA CẤP II THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH – NĂM 2023. BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ ĐẠI HỌC Y DƢỢC THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH ----------------- TRỊNH PHƢỢNG KIỀU ĐÁNH GIÁ HÌNH THÁI VÀ CHỨC NĂNG THẤT TRÁI TRÊN BỆNH NHI HOÁN VỊ ĐẠI ĐỘNG MẠCH SAU PHẪU THUẬT CHUYỂN GỐC ĐỘNG MẠCH CHUYÊN NGÀNH: NHI – TIM MẠCH MÃ SỐ: CK 62 72 16 15 LUẬN VĂN CHUYÊN KHOA CẤP II NGƢỜI HƢỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS. VŨ MINH PHÚC THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH – NĂM 2023. i LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi.

Các số liệu và kết quả nêu trong luận văn là hoàn toàn trung thực và chƣa từng đƣợc công bố trong bất kỳ công trình nghiên cứu nào khác. Tác giả luận văn Trịnh Phƣợng Kiều. ii MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN .ii DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT. iv DANH MỤC ĐỐI CHIẾU ANH VIỆT.

v DANH MỤC BẢNG .vii DANH MỤC SƠ ĐỒ. viii DANH MỤC HÌNH. viii ĐẶT VẤN ĐỀ. 1 CÂU HỎI NGHIÊN CỨU.

2 MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU. 2 CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU. Đại cƣơng về nhóm bệnh hoán vị đại động mạch. Siêu âm tim đánh giá kích thƣớc và chức năng thất trái.

Một số nghiên cứu về chức năng thất trái sau phẫu thuật CGĐM .28 CHƢƠNG 2: ĐỐI TƢỢNG VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Thiết kế nghiên cứu. Đối tƣợng nghiên cứu. Tiêu chí chọn mẫu.

Trình tự tiến hành. Mô hình nghiên cứu. Xử lý và phân tích số liệu. Hạn chế của đề tài .46 CHƢƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU.

Xác định đặc điểm lâm sàng và siêu âm tim của bệnh nhân HVĐĐM trƣớc phẫu thuật. Xác định tỷ lệ các bất thƣờng hình thái và chức năng thất trái sau phẫu thuật CGĐM tại thời điểm 1 tháng, 3 tháng, 6 tháng, 12 tháng. Mô tả đặc điểm của bệnh nhân có chức năng thất trái giảm trung bình – nặng sau phẫu thuật CGĐM tại thời điểm 1 tháng, 3 tháng, 6 tháng, 12 tháng.58 CHƢƠNG 4: BÀN LUẬN. Xác định đặc điểm lâm sàng và siêu âm tim của bệnh nhân HVĐĐM trƣớc phẫu thuật.

Xác định tỷ lệ các bất thƣờng hình thái và chức năng thất trái sau phẫu thuật CGĐM tại thời điểm 1 tháng, 3 tháng, 6 tháng, 12 tháng. Mô tả đặc điểm của bệnh nhân có chức năng thất trái giảm trung bình – nặng sau phẫu thuật CGĐM tại thời điểm 1 tháng, 3 tháng, 6 tháng, 12 tháng. 84 TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC. iv DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT VIẾT TẮT TIẾNG VIỆT CGĐM Chuyển gốc động mạch CÔĐM Còn ống động mạch ĐM Động mạch ĐMC Động mạch chủ ĐMP Động mạch phổi ĐMV Động mạch vành HVĐĐM Hoán vị đại động mạch PT Phẫu thuật SDD Suy dinh dƣỡng TBS Tim bẩm sinh TLN Thông liên nhĩ TLT Thông liên thất VLTNV Vách liên thất nguyên vẹn.

v DANH MỤC ĐỐI CHIẾU ANH VIỆT VIẾT TẮT TIẾNG ANH TIẾNG VIỆT ASE American Society of Hiệp hội siêu âm tim Hoa Kỳ Echocardiography ASO Arterial switch operation Phẫu thuật chuyển gốc động mạch BAS Balloon atrial septostomy Mở vách liên nhĩ bằng bóng CO Cardiac output Cung lƣợng tim CT Computer tomography Chụp cắt lớp vi tính Cx Circumplex Nhánh mũ EDV End diastolic volume Thể tích thất trái tâm trƣơng EF Ejection Fraction Phân suất tống máu ET Ejection Time Thời gian tống máu ESV End systolic volume Thể tích thất trái tâm thu FS Fraction Shortening Phân suất co rút GLS Global Longitudinal Strain Biến dạng cơ tim theo chiều dọc IVCT Isovolumic Contraction Time Thời gian co đồng thể tích IVRT Isovolumic Relaxation Time Thời gian giãn đồng thể tích LAD Left Anterior Descending Động mạch vành xuống trái trƣớc LV Left Ventricle Thất trái LVEDd Left Ventricular End Đƣờng kính trong của thất trái Diastolic Dimension cuối tâm trƣơng LVMI Left Ventricular mass index Chỉ số khối cơ thất trái MPI Myocardial performance Chỉ số hoạt động cơ tim index MRI Magnetic resonance image Hình ảnh cộng hƣởng từ NYHA New York Heart Association Hiệp hội Tim New York PAPm Mean pulmonary artery Áp lực động mạch phổi trung pressure bình PAPs Pulmonary artery systolic Áp lực động mạch phổi tâm thu pressure PET Pre-Ejection time Thời gian tiền tống máu PGE1 Prostaglandin E1 Prostaglandin E1. vi VIẾT TẮT TIẾNG ANH TIẾNG VIỆT RCA Right coronary artery Động mạch vành phải STE Speckle Tracking Siêu âm tim đánh dấu mô Echocardiography TDI Tissue Doppler Image Hình ảnh Doppler mô. vii DANH MỤC BẢNG Bảng 2.1 Các biến số thu thập .2 Phân độ suy tim mạn theo Ross .3 Phân độ hở van ĐMC .1 Đặc điểm lâm sàng của bệnh nhân trƣớc phẫu thuật .2 Đặc điểm can thiệp trên bệnh nhân trƣớc phẫu thuật .3 Đặc điểm hình thái thất trái và giải phẫu ĐMV trên siêu âm tim trƣớc phẫu thuật .4 Đặc điểm kích thƣớc thất trái trên siêu âm tim trƣớc phẫu thuật .5 Phân bố các kiểu mạch vành trong nghiên cứu .6 Đặc điểm chức năng tâm thu thất trái trên siêu âm tim ở bệnh nhân trƣớc phẫu thuật .7 Đặc điểm chức năng tâm trƣơng thất trái trên siêu âm tim ở bệnh nhân trƣớc phẫu thuật .8 Đặc điểm hình thái thất trái trên siêu âm tim sau phẫu thuật .9 Đặc điểm chức năng tâm thu thất trái trên siêu âm tim ở bệnh nhân sau phẫu thuật .10 Đặc điểm biến dạng cơ tim theo chiều dọc trong lần siêu âm cuối .11 Đặc điểm chức năng tâm trƣơng thất trái trên siêu âm tim ở bệnh nhân sau phẫu thuật.12 Đặc điểm lâm sàng ở bệnh nhân giảm chức năng thất trái sau phẫu thuật CGĐM qua các thời điểm .13 Đặc điểm hình thái thất trái ở bệnh nhân giảm chức năng thất trái sau phẫu thuật CGĐM qua các thời điểm .14 Đặc điểm chức năng tâm thu thất trái ở bệnh nhân giảm chức năng thất trái sau phẫu thuật CGĐM qua các thời điểm .15 Đặc điểm chức năng tâm trƣơng thất trái ở bệnh nhân giảm chức năng thất trái sau phẫu thuật CGĐM qua các thời điểm. viii DANH MỤC SƠ ĐỒ Sơ đồ 1.1 Sơ đồ chẩn đoán rối loạn chức năng tâm trƣơng thất trái theo khuyến cáo của Hiệp hội Tim mạch Hoa Kỳ.

44 DANH MỤC HÌNH Hình 1.1 Tim bình thƣờng (hình bên trái), HVĐĐM (hình bên phải).2 Các kiểu ĐMV thƣờng gặp nhất trong HVĐĐM theo Leiden cải tiến .3 Mặt cắt dƣới sƣờn (bên trái) và mặt cắt cạnh ức trục ngắn (bên phải) trên siêu âm tim qua thành ngực bệnh nhân HVĐĐM/VLTNV .4 Mặt cắt dƣới sƣờn trục dài trên siêu âm tim qua thành ngực HVĐĐM/TLT .5 Mặt cắt cạnh ức trục ngắn trên siêu âm tim qua thành ngực cho thấy xuất phát của ĐMV phải và trái .6 Hình minh hoạ các bƣớc tiến hành phẫu thuật CGĐM .7 Siêu âm đo đƣờng kính trên siêu âm 2D .8 Mặt phẳng và công thức đo thể tích thất trái bằng phƣơng pháp Simpson cải tiến .9 Phƣơng pháp Simpson cải tiến trong đo thể tích thất trái trên siêu âm .10 Hình minh hoạ cách đo khối lƣợng thất trái trên M mode .11 Cách đo IVRT, IVCT, ET trong tính MPI .12 Cách đo sóng S tâm thu van 2 lá trên Doppler mô .13 Hình ảnh siêu âm tim các mặt cắt 4 buồng từ mỏm, 2 buồng từ mỏm và trục dài từ mỏm liên quan đến hình ảnh “mắt bò” về các phân đoạn thất trái (ở giữa) và các hình dƣới cùng mô tả sơ đồ từng vùng 20 thất trái trong mỗi mặt cắt .14 Hình minh họa vận tốc và TDI van 2 lá bình thƣờng và rối loạn chức năng tâm trƣơng thất trái.15 (A) Hình ảnh Doppler xung của dòng máu vào hai lá đánh giá vận tốc đỉnh trong thời kỳ đầu thì tâm trƣơng và tâm nhĩ co, (B) Thời gian giãn đồng thể tích (IVRT), (C) Thời gian giảm tốc (DT), và (D) Khoảng thời gian của dòng chảy tĩnh mạch phổi và dòng vào van hai lá trong quá trình co bóp tâm nhĩ .16 Sóng e‟ vách và e‟ bên .17 Vị trí con trỏ đánh giá Doppler mô trên mặt cắt 4 buồng từ mỏm và hình ảnh Doppler mô sóng e‟ ở thành bên van 2 lá .18 Mặt cắt 4 buồng và 2 buồng từ mỏm cuối thì tâm thu: A- chiều dài nhĩ trái lớn nhất ở mặt cắt 4 buồng; B- thể tích nhĩ trái ở mặt cắt 4 buồng; C- thể tích nhĩ trái ở mặt cắt 2 buồng .19 Hình minh hoạ cách đo vận tốc tối đa dòng hở van ba lá .1 Rối loạn nhịp từ nhĩ .2 Rối loạn nhịp xuất phát từ nút nhĩ thất .3 Rối loạn nhịp thất.4 Blốc nhĩ thất .5 Phân ly nhĩ thất .6 Hình dạng thất trái .7 Cách đo IVRT, IVCT, ET trong tính MPI .8 Hình minh hoạ cách đo sóng S trên siêu âm tim .1 Thay đổi đƣờng kính thất trái cuối tâm trƣơng đối với từng nhóm 52 theo thời gian.2 Thay đổi thể tích thất trái cuối tâm trƣơng và cuối tâm thu đối với từng nhóm theo thời gian.3 Thay đổi khối lƣợng cơ thất trái đối với từng nhóm theo thời gian .4 Thay đổi EF và FS sau phẫu thuật đối với từng nhóm theo thời gian .5 Thay đổi MPI và sóng S tâm thu đối với từng nhóm theo thời gian .6 Thay đổi sóng E đối với từng nhóm theo thời gian.7 Thay đổi tỷ lệ E/A đối với từng nhóm theo thời gian.8 Thay đổi tỷ lệ E/e‟ đối với từng nhóm theo thời gian .9 Hình ảnh “mắt bò” đánh giá GLS từng vùng của thất trái trên bệnh nhân giảm chức năng tâm thu thất trái cho thấy suy giảm chức năng tâm thu toàn bộ cơ tim .10 Hình ảnh ĐMV phải (RCA) và ĐMV xuống trái trƣớc (LAD) lần lƣợt trên chụp mạch máu, chụp cắt lớp vi tính và dựng hình 3D. 1 ĐẶT VẤN ĐỀ Hoán vị đại động mạch (HVĐĐM) là tật tim bẩm sinh (TBS) tím thƣờng gặp, chiếm 5% các tật TBS; chiếm 20% các tật TBS tím (chỉ sau tứ chứng Fallot)3. Theo ƣớc tính, khoảng 1.153 trẻ sơ sinh đƣợc sinh ra với HVĐĐM hàng năm ở Hoa Kỳ. Tỷ lệ hiện mắc khoảng 1 trên 3.

Tại bệnh viện Nhi đồng 1, từ năm 2011 - 2021, tỷ lệ bệnh nhi HVĐĐM đƣợc phẫu thuật tim chiếm tỷ lệ 6,2% trong tổng số bệnh TBS đƣợc phẫu thuật. Phẫu thuật chuyển gốc động mạch (CGĐM) đƣợc Jatene báo cáo lần đầu tiên vào năm 19755.