Nghiên cứu nồng độ osteoprotegerin, parathyroid hormone huyết tương, tổn thương động mạch cảnh và yếu tố liên quan ở bệnh nhân bệnh thận mạn lọc máu chu kỳ - Nguyễn Minh Tuấn

ĐẠI HỌC HUẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC Y DƯỢC NGUYỄN MINH TUẤN NGHIÊN CỨU NỒNG ĐỘ OSTEOPROTEGERIN, PARATHYROID HORMONE HUYẾT TƯƠNG, TỔN THƯƠNG ĐỘNG MẠCH CẢNH VÀ MỘT SỐ YẾU TỐ LIÊN QUAN Ở BỆNH NHÂN BỆNH THẬN MẠN LỌC MÁU CHU KỲ LUẬN ÁN TIẾN SỸ Y HỌC HUẾ - 2020 ĐẠI HỌC HUẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC Y DƯỢC NGUYỄN MINH TUẤN NGHIÊN CỨU NỒNG ĐỘ OSTEOPROTEGERIN, PARATHYROID HORMONE HUYẾT TƯƠNG, TỔN THƯƠNG ĐỘNG MẠCH CẢNH VÀ MỘT SỐ YẾU TỐ LIÊN QUAN Ở BỆNH NHÂN BỆNH THẬN MẠN LỌC MÁU CHU KỲ Ngành : NỘI KHOA Mã số : 9 72 01 07 LUẬN ÁN TIẾN SỸ Y HỌC Người hướng dẫn khoa học GS. LÊ VIỆT THẮNG HUẾ - 2020 Lời Cảm Ơn Để hoàn thành luận án này, tôi xin chân thành gửi lời cảm ơn đến: Ban Giám đốc Đại học Huế, Ban Giám hiệu Trường Đại học y dược Huế, Ban Giám Đốc Bệnh viện Trung ương Huế, đã tạo điều kiện cho tôi thực hiện nghiên cứu sinh tại Đại học Huế. Ban Đào tạo Sau đại học - Đại học Huế, Phòng đào tạo sau đại học - Trường Đại học y dược Huế, Ban Chủ nhiệm Bộ môn Nội đã tạo điều kiện thuận lợi cho tôi được thực hiện luận án này. Giáo sư Tiến sĩ Võ Tam, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học y dược Huế, Trưởng Khoa Nội thận - cơ xương khớp Bệnh viện Trung ương Huế đã tận tình hướng dẫn tôi, góp ý những vấn đề liên quan đến luận án ngay từ khi bắt đầu tiến hành đến khi kết thúc.

Phó Giáo sư Tiến sĩ Lê Việt Thắng,Học viên Quân y đã tận tình hướng dẫn tôi rất nhiều, góp ý những vấn đề nhỏ có liên quan đến luận án. Các bác sĩ, nhân viên trong Khoa Sinh hóa Bệnh viện Chợ Rẫy, Trung tâm chẩn đoán y khoa Hòa Hảo Thành phố Hồ Chí Minh; Các bác sĩ, nhân viên trong Khoa Thăm dò chức năng bệnh viện Chợ Rẫy. Các bác sĩ, nhân viên trong Khoa Thận nhân tạo Bệnh viện Chợ Rẫy đã tạo điều kiện thuận lợi cho tôi trong suốt quá trình nghiên cứu. Tất cả các thầy cô Giáo sư, Phó giáo sư, Tiến sĩ, Bác sĩ, cán bộ thuộc Bộ môn Nội Trường Đại học Y Dược Huế đã nhiệt tình giúp đỡ và tạo điều kiện cho tôi trong quá trình học tập nghiên cứu sinh.

Tất cả những người đi trước đã để lại cho tôi nguồn tài liệu tham khảo có giá trị giúp cho tôi hoàn thành luận án này. Tất cả các bệnh nhân và thân nhân của bệnh nhân đã tạo điều kiện thuận lợi cho tôi trong quá trình thu thập số liệu. Những đồng nghiệp thân thương đã chia sẻ ngọt bùi và tạo điều kiện cho tôi trong thời gian học tập và nghiên cứu. Những người thân trong gia đình: Mẹ và em đã giúp đỡ, động viên chia sẻ những khó khăn trong quá trình học tập và hoàn thành luận án.

Lời cuối cùng, xin cảm ơn người Vợ thương yêu đã không quản gian khổ, giúp đỡ và chia sẻ với tôi lúc thuận lợi cũng như khó khăn để tôi có thể hoàn thành tốt công việc. Huế, tháng 04 năm 2020 Nguyễn Minh Tuấn LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu, kết quả nêu trong luận án là trung thực và chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác. Tác giả luận án Nguyễn Minh Tuấn DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT CHỮ VIẾT TẮT CỤM TỪ THAY THẾ BMI Body mass index BSA Body surface area CRP C-reactive protein Dd Đường kính lòng mạch thì tâm trương ĐKĐM Đường kính động mạch ĐM Động mạch ĐMC Động mạch chủ Ds Đường kính lòng mạch thì tâm thu ĐTĐ Đái tháo đường EDV End diastolic Velocity HA Huyết áp HDL-C High density lipoprotein Cholesterol HST Huyết sắc tố IMT Intima Media Thickness IU International unit KDIGO Kidney Disease Improving Global Outcomes LDL-C Low density lipoprotein Cholesterol MLCT Mức lọc cầu thận OPG Osteoprotegerin PSV Peak Systolic Velocity PTH Parathyroid hormone RAA Renin-Angiotensin Aldosterol RANK Receptor activator of NF-KB RI Resistant index RLLP Rối loạn Lipid STM Suy thận mạn STMT Suy thận mạn tính THA Tăng huyết áp TM Tĩnh mạch VCTM Viêm cầu thận mạn VTBTM Viêm thận bể thận mạn MỤC LỤC Trang Trang phụ bìa Lời cảm ơn Lời cam đoan Danh mục các chữ viết tắt Mục lục Danh mục các bảng Danh mục các biểu đồ Danh mục các hình ĐẶT VẤN ĐỀ.

TỔNG QUAN TÀI LIỆU. Điều trị bệnh thận mạn tính giai đoạn cuối bằng thận nhân tạo. Khái niệm về bệnh thận mạn tính và suy thận mạn tính. Thận nhân tạo chu kỳ và một số biến chứng tim mạch.

Các dấu ấn đánh giá rối loạn sinh học ở bệnh nhân lọc máu chu kỳ. Vai trò các dấu ấn sinh học đánh giá một số rối loạn bệnh nhân lọc máu chu kỳ. Biến đổi nồng độ parathyroid hormone, Osteoprotegerin huyết tương và quá trình xơ vữa mạch máu. Đặc điểm tổn thương động mạch cảnh ở bệnh nhân lọc máu chu kỳ.

Một số yếu tố liên quan đến tổn thương động mạch ở bệnh nhân lọc máu chu kỳ. Những nghiên cứu trong và ngoài nước liên quan đến PTH, OPG huyết tương và tổn thương ĐM cảnh. Nghiên cứu nước ngoài. Nghiên cứu trong nước.

ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Đối tượng nghiên cứu. Tiêu chuẩn lựa chọn đối tượng. Tiêu chuẩn loại trừ đối tượng.

Phương pháp nghiên cứu. Nội dung nghiên cứu. Các tiêu chuẩn chẩn đoán, phân loại, đánh giá sử dụng trong nghiên cứu. Phương pháp xử lý số liệu.

Vấn đề đạo đức trong nghiên cứu. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU. Đặc điểm chung đối tượng nghiên cứu. Đặc điểm tổn thương động mạch cảnh, nồng độ OPG, PTH huyết tương ở bệnh nhân nghiên cứu.

Đặc điểm tổn thương ĐM cảnh ở nhóm bệnh nhân nghiên cứu. Đặc điểm nồng độ OPG, PTH huyết tương ở đối tượng nghiên cứu. Liên quan nồng độ OPG, PTH huyết tương với một số đặc điểm tổn thương ĐMC ở nhóm bệnh. Liên quan tổn thương động mạch cảnh, nồng độ OPG, PTH huyết tương với một số đặc điểm bệnh nhân.

Liên quan với tuổi. Liên quan với giới. Liên quan với thừa cân và béo phì. Liên quan với đái tháo đường.

Liên quan với tăng huyết áp. Liên quan với rối loạn lipid máu. Liên quan với giảm albumin máu. Liên quan với thời gian lọc máu.

Liên quan với chức năng thận tồn dư. Phân tích hồi qui đa biến các yếu tố tiên lượng xơ vữa ĐMC. Đặc điểm chung đối tượng nghiên cứu. Đặc điểm tổn thương động mạch cảnh, nồng độ OPG, PTH huyết tương ở bệnh nhân nghiên cứu.

Đặc điểm tổn thương ĐM cảnh nhóm bệnh nhân nghiên cứu. Đặc điểm nồng độ OPG, PTH huyết tương ở đối tượng nghiên cứu. Liên quan nồng độ OPG, PTH huyết tương với đặc điểm tổn thương ĐMC ở đối tượng nghiên cứu. Liên quan tổn thương động mạch cảnh, nồng độ OPG, PTH huyết tương với một số đặc điểm bệnh nhân.

Liên quan với tuổi và giới. Liên quan với thừa cân và béo phì. Liên quan với đái tháo đường. Liên quan với tăng huyết áp và rối loạn lipid máu.

Liên quan với giảm albumin máu. Liên quan với thời gian lọc máu. Liên quan với chức năng thận tồn dư. Phân tích hồi qui đa biến các yếu tố tiên lượng xơ vữa ĐMC, tăng PTH, và tăng OPG huyết tương.

Hạn chế của đề tài .118 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CÔNG BỐ KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU CỦA ĐỀ TÀI LUẬN ÁN TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC DANH MỤC CÁC BẢNG Trang Bảng 1. Phân chia giai đoạn bệnh thận mạn tính theo Hội thận học Hoa Kỳ năm 2012. Một số dấu ấn đánh giá một số vấn đề cơ bản của kết quả lọc máu. Phân biệt động mạch cảnh trong với động mạch cảnh ngoài.

Phân chia mức độ thiếu máu (theo K/DOQI). Phân loại RLLP máu theo hội tim mạch Việt Nam. Các chỉ số sinh hoá bất thường. So sánh tuổi, giới giữa hai nhóm.

Phân bố bệnh nhân theo nhóm tuổi (n= 150). Nguyên nhân gây suy thận mạn tính (n=150). Phân bố bệnh nhân theo thời gian lọc máu (n=140). Đặc điểm BMI nhóm bệnh nhân nghiên cứu (n=150).

Tỷ lệ bệnh nhân theo mức độ thiếu máu (n=136). Kết quả một số xét nghiệm cận lâm sàng nhóm nghiên cứu (n=150). Tỷ lệ bệnh nhân theo một số yếu tố nguy cơ vữa xơ ĐMC. So sánh độ dày lớp nội trung mạc nhóm bệnh và nhóm tham chiếu.

So sánh tình trạng xơ vữa và hẹp ĐMC ở nhóm bệnh và tham chiếu. So sánh một số chỉ số huyết động ĐMC nhóm bệnh và tham chiếu. So sánh tỷ lệ bệnh nhân có tăng; giảm một số chỉ số huyết động ĐMC nhóm bệnh. Tương quan giữa chỉ số IMT với PSV, EDV và đường kính ĐM (n=150).

So sánh giá trị trung bình nồng độ OPG, PTH huyết tương nhóm bệnh nhân và nhóm tham chiếu. Tỷ lệ bệnh nhân có tăng nồng độ OPG, PTH huyết tương ở nhóm bệnh. Liên quan nồng độ OPG, PTH với tình trạng lớp nội trung mạc ĐMC nhóm bệnh. Liên quan nồng độ OPG, PTH với tình trạng giảm ĐKĐM nhóm bệnh nhân.

Liên quan nồng độ OPG, PTH với tình trạng vữa xơ ĐMC ở nhóm bệnh nhân. Liên quan nồng độ OPG, PTH với tăng PSV của ĐMC ở nhóm bệnh nhân. Liên quan nồng độ OPG, PTH với tăng EDV của ĐMC ở nhóm bệnh nhân. Liên quan nồng độ OPG, PTH với tăng RI của ĐMC ở nhóm bệnh nhân.

Liên quan các chỉ số hình thái, huyết động ĐMC với tuổi (n=150). Liên quan nồng độ OPG, PTH với tuổi. Liên quan các chỉ số hình thái, huyết động ĐMC với giới. Liên quan nồng độ OPG, PTH với giới.

Liên quan các chỉ số hình thái, huyết động ĐMC với thừa cân béo phì. Liên quan nồng độ OPG, PTH với thừa cân, béo phì. Tương quan giữa chỉ số BMI và IMT, đường kính ĐM, PSV, EDV, RI, OPG và PTH (n=150). Liên quan các chỉ số hình thái, huyết động ĐMC với tình trạng ĐTĐ.

Liên quan nồng độ OPG, PTH với ĐTĐ. Liên quan các chỉ số hình thái, huyết động ĐMC với THA. Liên quan nồng độ OPG, PTH với THA. Liên quan các chỉ số hình thái, huyết động ĐMC với RLLP máu.

Liên quan nồng độ OPG, PTH với RLLP máu. Liên quan các chỉ số hình thái, huyết động ĐMC với giảm albumin máu. Liên quan nồng độ OPG, PTH với giảm albumin .