Dư luận xã hội về an toàn thực phẩm hiện nay - Nghiên cứu tại Hà Nội

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI ------------------------------------- NGUYỄN THỊ THANH THỦY DƢ LUẬN XÃ HỘI VỀ AN TOÀN THỰC PHẨM HIỆN NAY (NGHIÊN CỨU TẠI HÀ NỘI) LUẬN ÁN TIẾN SĨ XÃ HỘI HỌC HÀ NỘI, 2017 VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI ------------------------------------- NGUYỄN THỊ THANH THỦY DƢ LUẬN XÃ HỘI VỀ AN TOÀN THỰC PHẨM HIỆN NAY (NGHIÊN CỨU TẠI HÀ NỘI) Chuyên ngành: Xã hội học Mã số: 62 31 03 01 LUẬN ÁN TIẾN SĨ XÃ HỘI HỌC Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: PGS. Mai Quỳnh Nam HÀ NỘI, 2017 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu khoa học của riêng tôi. Các thông tin, số liệu, kết quả nghiên cứu nêu trong luận án là trung thực. Những tài liệu tham khảo được lựa chọn và nghiên cứu cẩn thận hay chưa được công bố bởi bất cứ tác giả nào hay ở bất cứ công trình nào khác.

Tác giả Nguyễn Thị Thanh Thủy i MỤC LỤC PHẦN MỞ ĐẦU. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU CỦA ĐỀ TÀI. Tổng quan các nghiên cứu trên thế giới. Tổng quan các nghiên cứu ở Việt Nam.

CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU. Một số khái niệm sử dụng trong luận án. Các lý thuyết sử dụng trong luận án. DƢ LUẬN XÃ HỘI CỦA NGƢỜI TIÊU DÙNG VỀ TÌNH TRẠNG AN TOÀN THỰC PHẨM TẠI HÀ NỘI.

Một vài nét về vị trí địa lý, điều kiện tự nhiên và đặc điểm kinh tế - xã hội của địa bàn khảo sát. Thực trạng an toàn thực phẩm tại Hà Nội. Nhận thức của người tiêu dùng về an toàn thực phẩm. Đánh giá của người tiêu dùng về tình trạng an toàn thực phẩm tại Hà Nội.

DƢ LUẬN XÃ HỘI VÀ KIỂM SOÁT XÃ HỘI VỀ AN TOÀN THỰC PHẨM TẠI HÀ NỘI. Kiểm soát về an toàn thực phẩm thông qua các cơ quan thực thi pháp luật. Kiểm soát về an toàn thực phẩm thông qua dư luận xã hội về an toàn thực phẩm. TRUYỀN THÔNG ĐẠI CHÖNG VÀ DƢ LUẬN XÃ HỘI ĐỐI VỚI VẤN ĐỀ AN TOÀN THỰC PHẨM.

Mối quan hệ giữa truyền thông đại chúng và dư luận xã hội về an toàn thực phẩm. Ảnh hưởng của thông điệp về an toàn thực phẩm trên truyền thông đại chúng đến quyết định hành vi mua hàng của người tiêu dùng. 137 KẾT LUẬN VÀ GỢI Ý VỀ MỘT SỐ GIẢI PHÁP. 144 CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC ĐÃ CÔNG BỐ CÓ LIÊN QUAN CỦA TÁC GIẢ.

151 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO. 152 ii DANH MỤC BẢNG Bảng 3.1: Các yếu tố ảnh hưởng đến việc lựa chọn thực phẩm cho gia đình .2: Đánh giá về yếu tố ảnh hưởng đến quyết định mua thực phẩm .3: Phân tích mối tương quan giữa thu nhập với các yếu tố ảnh hưởng đến việc lựa chọn thực phẩm .4: Nhận thức của người tiêu dùng về khu vực chế biến thực phẩm .5: Nhận thức của người tiêu dùngvề bảo quản thực phẩm an toàn .6: Thực hiện các 10 nguyên tắc vàng khi chế biến thực phẩm an toàn của BYT, Cục an toàn thực phẩm.7: Quan niệm của người tiêu dùng về thực phẩm an toàn .8: Những khó khăn lựa chọn được thực phẩm an toàn cho gia đình .9: Hoạt động để đảm bảo an toàn thực phẩm cho gia đình .10: Đánh giá tầm quan trọng của việc đảm bảo ATTP đối với sức khỏe .11: Đánh giá lợi ích của việc đảm bảo an toàn thực phẩm .12: Nguyên nhân dẫn đến thực phẩm trên thị trường không an toàn.13: Tương quan giữa giới tính, trình độ học vấn và những yếu tố có nguy cơ ảnh hưởng đến ô nhiễm thực phẩm và các quy trình công nghiệp .14: Mức độ quan tâm về nguồn gốc, xuất xứ thực phẩm .15: DLXH về các loại thực phẩm có nguồn gốc, xuất xứ từ Việt Nam .16: Dư luận xã hội về các loại thực phẩm có nguồn gốc nhập khẩu .17: Đánh giá về chất lượng an toàn thực phẩm nhập khẩu .18 : Dư luận xã hội về chất lượng an toàn thực phẩm .19: Đánh giá mức độ ATTP tại thành phố Hà Nội .20: Địa điểm mua, bán thực phẩm tại Hà Nội .21: Đánh giá về mức độ an toàn thực phẩm tại các địa điểm bán .22: Đánh giá của người tiêu dùng về các loại thực phẩm mua,bán ở siêu thị tại Hà Nội.23: Đánh giá của người tiêu dùng về các loại thực phẩm mua, bán ở chợ tự phát (chợ dân sinh) tại Hà Nội.24: Đánh giá của người tiêu dùng về các loại thực phẩm mua, bán ở cửa hàng có uy tín tại Hà Nội .25: Đánh giá của người tiêu dùng về loại thực phẩm mua, bán ở gánh hàng rong tại Hà Nội.26: Đánh giá của người tiêu dùng về các loại thực phẩm mua, chợ có ban quản lý .27: Đánh giá về các loại thực phẩm mua, bán ở trên mạng tại Hà Nội.28: Đánh giá về mức độ an toàn thực phẩm của quá trình chế biến, bảo quản các loại thực phẩm .29: Đánh giá về quá trình xử lý các chất độc hại khi sản xuất, chế biến, bảo quản thực phẩm. 30: Mối liên hệ giữa mức sống và đánh giá về mức độ an toàn của thực phẩm biến đổi gen. 31: Mối liên hệ giữa mức sống và đánh giá về mức độ ATTP của thức ăn đường phố.

32: Mối liên hệ giữa mức sống và đánh giá về mức độ an toàn của .92 thực phẩm bán tại siêu thị. 33: Mối liên hệ giữa thu nhập hộ gia đình và đánh giá về chất lượng thực phẩm .34: Mối liên hệ giữa thu nhập và đánh giá về thực phẩm an toàn nhiều chất dinh dưỡng. 35: Tương quan mức sống và sự lựa chọn nguồn gốc thực phẩm từ các nước.36: Mô hình hồi qui các yếu tố ảnh hưởng đến đánh giá của người tiêu dung về an toàn thực phẩm.1: Đánh giá về sự cần thiết của Luật thực phẩm và qui định ATTP .2: Đánh giá về quá trình thực hiện Luật thực phẩm và qui định an toàn thực phẩm. 3: Đánh giá sự cần thiết về dịch vụ giám định an toàn thực phẩm.4: Đánh giá dịch vụ giám định an toàn thực phẩm.

5: Mức độ cần thiết về dịch vụ phòng thí nghiệm giám sát thực phẩm. 6: Đánh giá chất lượng dịch vụ phòng thí nghiệm. 7: Đánh giá về sự cần thiết kiểm soát về an toàn thực phẩm. 8: Dư luận xã hội về quá trình thực hiện quản lý về an toàn thực phẩm.

9: Đánh giá về quá trình kiểm soát ATTP của các cơ quan chức năng .10: Thái độ của người tiêu dùng về các vụ thực phẩm bẩn .11: Hành động cụ thế đối với các hành vi, vi phạm an toàn thực phẩm .12: Lý do người tiêu dùng không phản ánh, đấu tranh với các hành vi vi phạm an toàn thực phẩm. 13: Mô hình hồi qui các yếu tố ảnh hưởng đến đánh giá về việc kiểm soát an toàn thực phẩm của các cơ quan chức năng .14: Hành vi của người tiêu dùng dưới tác động của dư luận xã hội về an toàn thực phẩm .15:Tương quan giữa nơi ở, trình độ học vấn, lứa tuổi đến hành vi của người tiêu dùng dưới tác động của dư luận xã hội (Thủ tục kiểm định Correlations) .16: Nội dung trao đổi thông tin về an toàn thực phẩm trong gia đình .17: Định hướng mua thực phẩm khi có thông tin về thực phẩm không an toàn .1: Các phương tiện truyền thông đại chúng cung cấp các thông tin về an toàn thực phẩm .2: Các chuyên mục về ATTP phát sóng trên truyền hình Hà Nội. 3: Các chuyên mục về an toàn thực phẩm phát sóng trên truyền hình .4: Thường xuyên chia sẻ thông tin an toàn thực phẩm với ai nhất.5: Nội dung, hình thức truyền thông về an toàn thực phẩm .6: Đánh giá về ATTP trên: Báo, Truyền hình, Internet. Đánh giá về nội dung, thông tin an toàn thực phẩm trên các phương tiện truyền thông đại chúng .8: Nội dung trao đổi thông tin về ATTP trong gia đình .9: Ảnh hưởng của các kênh thông tin đến quyết định mua thực phẩm.

Khung phân tích luận án .11 Sơ đồ 2: Mối quan hệ giữa nhà sản xuất, người buôn bán, người tiêu dùng .114 Sơ đồ 3 : Mối quan hệ giữa dư luận xã hội và truyền thông đại chúng .132 vi DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU VÀ CHỮ VIẾT TẮT ATTP An toàn thực phẩm VSATTP Vệ sinh an toàn thực phẩm BYT Bộ y tế DLXH Dư luận xã hội KSXH Kiểm soát xã hội NĐTP Ngộ độc thực phẩm TTĐC Truyền thông đại chúng NĐTP Ngộ độc thực phẩm QLTT Quản lý thị trường vii DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ, BIỂU ĐỒ, SƠ ĐỒ Sơ đồ 1. Khung phân tích luận án .11 Sơ đồ 2: Mối quan hệ giữa nhà sản xuất, người buôn bán, người tiêu dùng .114 Sơ đồ 3 : Mối quan hệ giữa dư luận xã hội và truyền thông đại chúng .132 viii PHẦN MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài An toàn thực phẩm đang là vấn đề nhức nhối trong xã hội nó không chỉ diễn ra ở các nước đang phát triển, kém phát triển mà còn cả ở các nước phát triển có trình độ khoa học, công nghệ tiên tiến. Tại Việt Nam theo báo cáo giám sát việc thực hiện chính sách, pháp luật về an toàn thực phẩm giai đoạn 2011-2016 của Quốc hội cho biết mỗi năm có khoảng 70.000 người chết vì bệnh ung thư.

Tình hình ngộ độc thực phẩm và các bệnh truyền qua thực phẩm được phản ánh là diễn ra khá nghiêm trọng ở một số địa phương.Trung bình có 167,8 vụ/năm với hơn 5.000 người mắc/năm và khoảng 27 người chết do ngộ độc thực phẩm/năm.Tỷ lệ tồn dư hóa chất vượt ngưỡng cho phép là 8,47% đối với rau; Kiểm tra đối với 54.750 lượt hộ nông dân sử dụng thuốc bảo vệ thực vật đã phát hiện 9.056 hộ vi phạm (chiếm 16,54%); Kiểm tra 2.230 lượt cơ sở sản xuất, buôn bán thuốc bảo vệ thực phẩm, phát hiện và xử lý trên 7.434 có sở vi phạm (chiếm 11,7%). Báo cáo của Quốc hội thông tin mỗi năm có khoảng 70.000 người chết vì bệnh ung thư và hơn 200.000 ca phát hiện mới, trong đó có một phần nguyên nhân từ việc sử dụng thực phẩm không an toàn [4]. Theo báo cáo kết quả giám sát của Đoàn giám sát, trong giai đoạn 2011 - 2016 hệ thống pháp luật an toàn thực phẩm của Việt Nam đã có 158 văn bản quy phạm pháp luật do cơ quan nhà nước trung ương ban hành. Các địa phương đã ban hành hơn 1250 văn bản quy phạm pháp luật nhằm chỉ đạo, điều hành công tác đảm bảo an toàn thực phẩm trên địa bàn.