Luận án Phân công lao động theo giới - Lê Thị Kim Lan, ĐHQGHN

Đại học quốc gia Hà nội Trường đại học khoa học xã hội và nhân văn -------------------- Lê Thị Kim Lan Phân công lao động theo giới trong cộng đồng dân tộc bru - vân kiều (Nghiên cứu trường hợp ở hai xã Hướng Hiệp và Tà Long, huyện Đakrông, tỉnh Quảng Trị) Luận án tiến sĩ xã hội học Hà Nội, 2006 Đại học quốc gia Hà nội Trường đại học khoa học xã hội và nhân văn -------------------- Lê Thị Kim Lan Phân công lao động theo giới trong cộng đồng dân tộc bru - vân kiều (Nghiên cứu trường hợp ở hai xã Hướng Hiệp và Tà Long, huyện Đakrông, tỉnh Quảng Trị) Chuyên ngành: Xã hội học Mã số: 62-31-30-01 Luận án tiến sĩ xã hội học Người hướng dẫn khoa học: 1.TS Lê Thị Quý 2. Phạm Đình Huỳnh Hà Nội, 2006 Mục lục 1. TÍNH CẤP THIẾT VÀ LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI. TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU.

CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CứU NGOÀI NƯớC. CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CứU TRONG NƯớC. MỤC ĐÍCH VÀ NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU. MụC ĐÍCH NGHIÊN CứU.

NHIệM Vụ NGHIÊN CứU. ĐỐI TƯỢNG, KHÁCH THỂ VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU. GIẢ THUYẾT NGHIÊN CỨU. PHƯƠNG PHÁP LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU.

ĐÓNG GÓP MỚI CỦA LUẬN ÁN. 15 CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN. CÁC KHÁI NIỆM CƠ BẢN. Khái niệm giới.

Khái niệm phân công lao động xã hội và phân công lao động theo giới. Khái niệm vai trò giới. Khái niệm cộng đồng. MỘT SỐ LÝ THUYẾT VỀ PHÂN CÔNG LAO ĐỘNG THEO GIỚI.

Quan điểm của Xã hội học lao động về phân công lao động và phân công lao động theo giới. Học thuyết Marx về phân công lao động theo giới. Lý thuyết cấu trúc - chức năng. Lý thuyết nữ quyền về phân công lao động theo giới .3 QUAN ĐIỂM CỦA ĐẢNG CỘNG SẢN VIỆT NAM VÀ CHỦ TỊCH HỒ CHÍ MINH VỀ BÌNH ĐẲNG GIỚI.

47 CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG PHÂN CÔNG LAO ĐỘNG THEO GIỚI. VÀI NÉT VỀ ĐỊA BÀN NGHIÊN CỨU VÀ ĐẶC ĐIỂM KINH TẾ - XÃ HỘI CỦA DÂN TỘC BRU - VÂN KIỀU. Vài nét về địa bàn nghiên cứu. Đặc điểm kinh tế - xã hội của cộng đồng dân tộc Bru - Vân Kiều.

PHÂN CÔNG LAO ĐỘNG THEO GIỚI TRONG CỘNG ĐỒNG DÂN TỘC BRU - VÂN KIỀU. Phân công lao động theo giới trong sản xuất. Phân công lao động theo giới trong tái sản xuất. Phân công lao động theo giới trong công việc cộng đồng.

105 CHƯƠNG 3 TÁC ĐỘNG CỦA MỘT SỐ YẾU TỐ KINH TẾ, VĂN HÓA ĐẾN PHÂN CÔNG LAO ĐỘNG THEO GIỚI VÀ ĐỊA VỊ XÃ HỘI CỦA PHỤ NỮ VÀ NAM GIỚI BRU-VÂN KIỀU. TÁC ĐỘNG CỦA MỘT SỐ YẾU TỐ KINH TẾ VÀ VĂN HÓA ĐẾN PHÂN CÔNG LAO ĐỘNG THEO GIỚI. Tác động của một số yếu tố kinh tế và văn hóa đến phân công lao động theo giới trong sản xuất. Tác động của một số yếu tố kinh tế và văn hóa đến phân công lao động theo giới trong tái sản xuất.

Tác động của một số yếu tố kinh tế và văn hóa đến phân công lao động theo giới trong công việc cộng đồng. ĐỊA VỊ XÃ HỘI CỦA PHỤ NỮ VÀ NAM GIỚI BRU-VÂN KIỀU. Cơ hội tiếp cận, kiểm soát các nguồn lực và lợi ích của phụ nữ và nam giới. Quyền quyết định của phụ nữ và nam giới Bru - Vân Kiều.

160 KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ. 169 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO. 187 1 PHẦN MỞ ĐẦU 1. TÍNH CẤP THIẾT VÀ LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI Phân công lao động theo giới (PCLĐTG) là loại hình phân công lao động xã hội xuất hiện rất sớm trong lịch sử loài ngƣời.

Chúng phản ánh bản chất quan hệ xã hội giữa phụ nữ và nam giới cũng nhƣ trình độ phát triển kinh tế - xã hội của các xã hội khác nhau. Trong những thập kỷ qua, vấn đề này đã thu hút sự quan tâm nghiên cứu của nhiều nhà khoa học và các nhà làm chính sách. Các công trình nghiên cứu về giới và các tài liệu thống kê kinh tế - xã hội ở Việt Nam trong những năm qua đã cho thấy rằng: Phụ nữ đóng vai trò quan trọng trong lực lƣợng lao động xã hội. Theo con số thống kê mới đây, phụ nữ nƣớc ta "chiếm 50,6% lực lƣợng lao động xã hội" [130, tr.

"Tỷ lệ nữ tham gia trong các ngành nông - lâm - ngƣ nghiệp chiếm tới 72,8% trong phụ nữ có việc làm. Riêng ở địa bàn nông thôn, phụ nữ "chiếm 53,3% lực lƣợng lao động và đƣợc đánh giá là làm ra 60% sản phẩm nông nghiệp" [60, tr. Không những thế, "ngƣời phụ nữ thực hiện hơn 90% công việc nội trợ trong gia đình nông thôn" [51, tr. Trong khi đó, họ là những ngƣời có địa vị xã hội thấp hơn và hƣởng lợi ít hơn nam giới.

Trong lĩnh vực kinh tế, phụ nữ lao động chủ yếu trong các ngành nghề có thu nhập thấp, hoặc không đƣợc trả tiền lƣơng (sản xuất nông nghiệp, công việc nội trợ, chăm sóc con cái. Trong lĩnh vực chính trị, họ chỉ chiếm một tỷ lệ rất thấp trong cán bộ lãnh đạo Đảng, chính quyền và các đoàn thể. Tiếng nói của họ trong tiến trình xây dựng các chủ trƣơng, chính sách, xây dựng các quyết định thƣờng rất yếu ớt. Nhìn tổng quan, kể cả phạm vi toàn cầu và ở Việt Nam, PCLĐTG đang hàm chứa nhiều vấn đề cần đƣợc giải quyết nhƣ: sự đánh giá và nhìn nhận lệch lạc về đóng góp của phụ nữ, thiếu tính khoa học trong sử dụng lao động nam- nữ, bất bình đẳng ngay trong phân công lao động (PCLĐ) đã làm hạn chế cơ hội phụ nữ có việc làm và có thu nhập cao, ảnh hƣởng của hệ tƣ tƣởng phụ quyền trong sử dụng lao động, v.

Về phƣơng diện đƣờng lối, chính sách, ngay từ sau khi giành đƣợc chính quyền, Đảng và Nhà nƣớc ta đã đặc biệt quan tâm đến vấn đề bình đẳng nam - nữ. Điều này đƣợc thể hiện rõ trong hiến pháp, pháp luật, chủ trƣơng, chính sách của Đảng và Nhà nƣớc ta. Nhờ các chủ trƣơng, chính sách đúng đắn ấy mà bất bình 2 đẳng giới từng bƣớc bị đẩy lùi. Sự phân biệt, đối xử với phụ nữ trong sản xuất và các lĩnh vực khác từng bƣớc đƣợc khắc phục.

Quyền và địa vị của phụ nữ trong gia đình và xã hội đƣợc nâng cao. Bên cạnh những nç lực nói trên thì một số chủ trƣơng, chính sách của Đảng và Nhà nƣớc ta từ trung ƣơng đến địa phƣơng vẫn còn thiếu sự nhạy cảm giới, chính sách còn chung chung, khó thực hiện. Các chính sách đối với dân tộc thiểu số chƣa rõ quan điểm giới, nhiều chủ trƣơng, chính sách không đến với phụ nữ và nam giới dân tộc thiểu số, hoặc có đến nhƣng không đƣợc quan tâm thực hiện. Chính vì vậy, tiến hành các nghiên cứu về PCLĐTG và bình đẳng nam - nữ vẫn tiếp tục đƣợc đặt ra một cách nghiêm túc.

Đây cũng là một cơ hội để nhìn nhận về vai trò của phụ nữ và nam giới trong đời sống xã hội, những bất cập của phụ nữ khi họ là ngƣời lao động cũng nhƣ tác động của các yếu tố kinh tế - văn hóa đối với việc cải thiện mô hình PCLĐTG và đảm bảo quyền con ngƣời cho phụ nữ ở các cộng đồng dân tộc thiểu số hiện nay. Chúng tôi chọn vấn đề PCLĐTG của dân tộc Bru-Vân Kiều làm đối tƣợng nghiên cứu xuất phát từ các lý do sau đây: Trƣớc hết, ngƣời "Bru-Vân Kiều là một cư dân bản địa sống lâu đời ở vùng Trung Đông Dương" [43, tr. Đây là một dân tộc thiểu số khá đông ngƣời, có những đặc trƣng văn hóa riêng rất đặc sắc ở miền Trung. Điều đặc biệt là dân tộc Bru-Vân Kiều nằm trong nhóm dân tộc thiểu số vùng cao đang đƣơng đầu với nhiều khó khăn trong đời sống kinh tế, văn hoá nhƣ sự đe dọa của nghèo đói, bệnh tật, của các tập tục lạc hậu.

Họ thiếu các cơ hội cho sự phát triển nhƣ văn hoá - giáo dục, thông tin, kỹ thuật, v. Không những thế, cộng đồng này đang phải đối mặt với nhiều vấn đề trong quan hệ giới, đặc biệt là trong PCLĐ giữa nam và nữ. Tình trạng lao động cực nhọc của phụ nữ, sự tồn tại đậm nét của tƣ tƣởng "trọng nam, kinh nữ", hiện tƣợng bạo lực đối với phụ nữ, v. đang trực tiếp hoặc gián tiếp ảnh hƣởng đến thu nhập, chất lƣợng cuộc sống và quyền lợi của phụ nữ địa phƣơng.

Mặt khác, phụ nữ và nam giới Bru-Vân Kiều đang đứng trƣớc những nhu cầu giới vừa có tính cấp bách, vừa có tính lâu dài: Nhu cầu thực tế của phụ nữ và nam giới Bru-Vân Kiều là cải thiện đời sống, nâng cao thu nhập thông qua các hoạt động cải thiện sinh kế và giảm sự phụ thuộc vào tự nhiên; trẻ em trai và gái được 3 đến trường, được chăm sóc sức khoẻ. Nhu cầu chiến lược của họ là bình đẳng nam - nữ, thay đổi một số khía cạnh về PCLĐTG theo hướng giảm gánh nặng công việc đối với phụ nữ và trẻ em gái. Để hỗ trợ cho sự phát triển của phụ nữ và nam giới Bru-Vân Kiều và đáp ứng nhu cầu của họ theo hƣớng tiến bộ và bình đẳng cần phải có sự quan tâm, nghiên cứu về sự PCLĐ của họ để có các giải pháp thiết thực. Từ nghiên cứu PCLĐTG ở cộng đồng Bru-Vân Kiều tỉnh Quảng Trị có thể đại diện cho các vùng có đặc điểm kinh tế, xã hội tƣơng tự.

Hai là, ở Việt Nam trong những năm qua đã có nhiều nghiên cứu về lĩnh vực giới đƣợc tiến hành độc lập hoặc lồng ghép ở các địa bàn Bắc bộ, Trung bộ và Nam bộ. Tuy nhiên nghiên cứu về sự PCLĐTG trong tiến trình phát triển vẫn là một khuynh hƣớng mới đòi hỏi phải có những phân tích sâu hơn, nhiều hơn nữa để có thể hiểu một cách thấu đáo các khía cạnh giới ở Việt Nam dựa trên các cơ sở khoa học. Hơn nữa những nghiên cứu về sự PCLĐTG ở các cộng đồng dân tộc thiểu số, đặc biệt là ở dân tộc Bru-Vân Kiều còn quá ít ỏi chƣa đáp ứng với yêu cầu thực tiễn đề ra. Ba là, bản thân tác giả đã có sự ấp ủ và nung nấu trong nhiều năm về ý tƣởng khám phá quan hệ giới của cộng đồng Bru-Vân Kiều.

Trong thời gian qua, tác giả cũng đã có những nghiên cứu làm tiền đề cho việc triển khai đề tài này. Chúng tôi cho rằng việc nghiên cứu sự PCLĐTG của cộng đồng dân tộc Bru- Vân Kiều vừa có ý nghĩa về mặt lý luận vừa có ý nghĩa về mặt thực tiễn.