Phân tầng xã hội Nam Bộ 2000-2023 - Luận án Tiến sĩ Xã hội học ĐHQG TP.HCM

ĐẠI HỌC QUỐC GIA THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN ---------- PHÂN TẦNG XÃ HỘI Ở NAM BỘ TỪ ĐẦU THẬP NIÊN 2000 ĐẾN NAY LUẬN ÁN TIẾN SĨ XÃ HỘI HỌC THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH - 2023 ĐẠI HỌC QUỐC GIA THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN ---------- PHÂN TẦNG XÃ HỘI Ở NAM BỘ TỪ ĐẦU THẬP NIÊN 2000 ĐẾN NAY Ngành: Xã hội học Mã số: 9310301 LUẬN ÁN TIẾN SĨ XÃ HỘI HỌC NGƢỜI HƢỚNG DẪN KHOA HỌC: GS. BÙI THẾ CƢỜNG THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH - 2023 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu trong luận án đều được trích dẫn nguồn trung thực. Những kết luận khoa học của Luận án chưa được ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác.

TÁC GIẢ LUẬN ÁN LỜI CÁM ƠN Chân thành cám ơn thầy Bùi Thế Cường đã giúp đỡ, hướng dẫn tôi tận tình trong suốt quá trình học tập và viết luận án. Thầy là một trong những người trụ cột trong ngành Xã hội học về kiến thức cũng như phương pháp nghiên cứu. Tôi đã học hỏi từ thầy ở phong cách làm việc và nhưng kiến thức thầy truyền đạt cho tôi. Xin tri ân quí thầy cô Khoa Xã hội học đã giảng dạy, cung cấp kiến thức cho tôi trong các khóa học.

Các kiến thức truyền đạt từ quí thầy cô là một phần tài sản quí báu cho tôi hoàn thành luận án này cũng như tiếp sức cho tôi tiếp tục trong công việc. Chân thành cám ơn các đồng nghiệp ở trung tâm Xã hội học (Ths. Trần Đan Tâm, TS. Nguyễn Thị Nhung, Ths.

Nguyễn Ngọc Toại, Ths. Nguyễn Thị Cúc Trâm, Lê Thị Mỹ…) đã đồng hành cùng tôi trong suốt quá trình thu thập dữ liệu và phân tích dữ liệu. Nhờ sự tận tình giúp đỡ của cô và các anh/chị trong trung tâm Xã hội học đã tiếp thêm niềm tin để tôi vững vàng bước tiếp trong con đường học thuật và nghiên nghiên cứu khoa học của mình. Cuối cùng, xin gửi những tình cảm thân thương nhất đến gia đình, bạn bè thân hữu, đặc biệt vợ tôi đồng thời là người bạn thân thiết của tôi.

Trong thời gian qua đã không quản mệt nhọc, cho tôi một chỗ dựa tinh thần vững chắc, giúp tôi vượt qua những khó khăn trong cuộc sống, trong học tập và trong nghiên cứu khoa học. Hồ Chí Minh, năm 2023 Nghiên cứu sinh MỤC LỤC DẪN LUẬN. Lý do nghiên cứu. Mục tiêu nghiên cứu.

Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu. Câu hỏi nghiên cứu. Giả thuyết nghiên cứu. Đóng góp của luận án.

TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VỀ PHÂN TẦNG XÃ HỘI. Phân tầng xã hội dựa trên sự thay đổi cơ chế kinh tế. Phân tầng xã hội trong quá trình công nghiệp hóa, đô thị hóa và hiện đại hóa. Phân tầng xã hội trong quá trình toàn cầu hóa, hội nhập quốc tế và phát triển kinh tế thị trƣờng .4 Phân tầng xã hội và sự hình thành, phát triển tầng lớp trung lƣu trong quá trình phát triển kinh tế - xã hội.

Phân tầng xã hội và di động xã hội. Các phƣơng pháp phân tích trong nghiên cứu phân tầng xã hội. 34 CHƢƠNG II. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÂN TẦNG XÃ HỘI.

Các khái niệm liên quan đến phân tầng xã hội và di động xã hội. Khái niệm phân tầng xã hội. Khái niệm di động xã hội. Khái niệm bất bình đẳng xã hội.

Các lý thuyết phân tầng xã hội. Lý thuyết giai cấp của Marx. Lý thuyết phân tầng xã hội của Max Weber. Các quan điểm phân tầng theo trường phái Tân Marxist.

Các quan điểm phân tầng theo trường phái Tân Max Weber. Lý thuyết thứ bậc trong không gian xã hội của Pierre Bourdieu. Khung phân tích. Phƣơng pháp nghiên cứu.

Nguồn dữ liệu. Phương pháp phân loại nghề và các giai tầng xã hội. Phương pháp phân tích .76 CHƢƠNG III. PHÂN TẦNG XÃ HỘI DỰA TRÊN NGHỀ Ở NAM BỘ TỪ ĐẦU THẬP NIÊN 2000 ĐẾN NAY.

Thực trạng và xu hƣớng phân tầng xã hội dựa trên nghề ở Nam Bộ. Sự khác biệt trong cơ cấu giai tầng nghề giữa khu vực nông thôn và khu vực thành thị. Sự khác biệt trong cơ cấu giai tầng nghề giữa các vùng kinh tế. Phân bổ nguồn lực giữa các giai tầng xã hội dựa trên nghề.

Các yếu tố kinh tế - xã hội và các nguồn lực gia đình ảnh hƣởng đến các giai tầng xã hội dựa trên nghề của cƣ dân Nam Bộ. 99 CHƢƠNG IV. PHÂN TẦNG XÃ HỘI DỰA VÀO MỨC SỐNG CỦA CƢ DÂN NAM BỘ TỪ ĐẦU THẬP NIÊN 2000 ĐẾN NAY. Phân tầng xã hội dựa vào thu nhập.

Thực trạng và xu hướng phân tầng dựa vào thu nhập của cư dân Nam Bộ. Sự khác biệt về phân tầng dựa trên thu nhập giữa nông thôn - thành thị. Sự khác biệt về phân tầng dựa vào thu nhập giữa các tiểu vùng kinh tế. Mối quan hệ giữa thu nhập với các giai tầng xã hội dựa trên nghề.

Phân tầng xã hội ở Nam Bộ dựa vào chất lƣợng nhà ở. Thực trạng và xu hướng biến đổi chất lượng nhà ở của cư dân Nam Bộ. Sự khác biệt về nhà ở giữa nông thôn và thành thị. Sự khác biệt về chất lượng nhà ở giữa các tiểu vùng kinh tế.

Mối quan hệ giữa chất lượng nhà ở với các giai tầng xã hội dựa trên nghề ở Nam Bộ. Phân tầng xã hội dựa vào giá trị nhà ở .1 Sự biến đổi về giá trị căn nhà ở của cư dân Nam Bộ .2 Sự khác biệt về giá trị căn nhà giữa nông thôn - đô thị. Sự khác biệt về giá trị căn nhà giữa các tiểu vùng kinh tế. Mối quan hệ giữa trị giá căn nhà và giai tầng xã hội dựa trên nghề ở Nam Bộ 148 4.

Phân tầng xã hội dựa vào các vật dụng trong gia đình. Thực trạng và xu hướng sở hữu các vật dụng sinh hoạt trong gia đình. Sự khác biệt giữa nông thôn - thành thị trong sở hữu vật dụng sinh hoạt. Sự khác biệt giữa các tiểu vùng kinh tế trong việc sở hữu vật dụng sinh hoạt.

Mối quan hệ giữa việc sở hữu các vật dụng với các nhóm giai tầng xã hội dựa trên nghề. Các yếu tố kinh tế - xã hội và nguồn lực của gia đình ảnh hƣởng đến phân tầng xã hội dựa vào mức sống ở Nam Bộ. Các yếu tố kinh tế - xã hội và nguồn lực của gia đình ảnh hưởng đến phân tầng xã hội dựa vào thu nhập. Các yếu tố kinh tế - xã hội và nguồn lực của gia đình ảnh hưởng đến phân tầng xã hội dựa vào nhà ở.

Các yếu tố kinh tế - xã hội và nguồn lực của gia đình ảnh hưởng đến phân tầng xã hội dựa vào các vật dụng sinh hoạt trong gia đình .169 KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ. Một số giải pháp chính sách. 188 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 200 MỤC LỤC BẢNG Bảng 1.

Mẫu nghiên cứu định tính tại Nam Bộ. Hai mươi nhóm giai tầng dựa trên nghề (định nghĩa và minh họa). Cơ cấu xã hội dựa trên nghề ở Nam Bộ (A:theo 20 nhóm nghề; B: theo 5 giai tầng) 2006-2018 (%) .Tương quan giữa các nguồn lực với giai tầng xã hội qua các năm 2006 - 2018. Mô hình hồi quy các yếu tố ảnh hưởng đến giai tầng xã hội dựa trên nghề ởNam Bộ 2006 - 2010.

Mô hình hồi quy các yếu tố ảnh hưởng đến giai tầng xã hội dựa trên nghề ở Nam Bộ 2014 - 2018. Thu nhập bình quân đầu người theo 5 nhóm ở Nam Bộ giai đoạn 2006 – 2018. Tỷ lệ các nhóm thu nhập chia theo nông thôn và đô thị từ 2006 - 2018. Bình quân thu nhập đầu người chia theo nông thôn – đô thị từ 2006 -2018.

Tỷ lệ phần trăm các nhóm thu nhập chia theo giai tầng nghề. Bình quân thu nhập nhân khẩu chia theo giai tầng nghề của chủ hộ. Chất lượng căn nhà của cư dân Nam Bộ từ 2006 – 2018 (%). Chất lượng căn nhà chia theo giai tầng nghề (%).

Bình quân giá trị căn nhà ở Nam Bộ chia theo 5 nhóm (từ 2006 -2018). Trị giá căn nhà chia theo khu vực nông thôn - đô thị từ 2006 - 2018. Trị giá căn nhà chia theo các tiểu vùng kinh tế từ 2006 - 2018. Trị giá căn nhà ở Nam bộ chia theo các nhóm giai tầng nghề 2006 – 2018 149 Bảng 18.

Các vật dụng sinh hoạt trong gia đình từ 2006 – 2018 (%). Điểm bình quân các vật dụng sinh hoạt trong gia đình ở Nam Bộ (điểm). Bình quân điểm của các vật dụng trong gia đình chia theo khu vực nông thôn - đô thị (điểm). Điểm bình quân về các vật dụng sinh hoạt trong gia đình các năm 2006, 2010 và 2018 theo các giai tầng nghề (điểm).

Mô hình hồi qui đa biến về các yếu tố ảnh hưởng đến thu nhập năm 2006 - 2010. Mô hình hồi qui đa biến về các yếu tố ảnh hưởng đến thu nhập 2014- 2018. Mô hình hồi qui đa biến về các yếu tố ảnh hưởng đến giá trị căn nhà các năm 2006 -2010. Mô hình hồi qui đa biến về các yếu tố ảnh hưởng đến giá trị căn nhà các năm 2014 -2018.

Mô hình hồi qui các yếu tố ảnh hưởng vật dụng sinh hoạt trong gia đình 2006 - 2010. Mô hình hồi qui các yếu tố ảnh hưởng đến vật dụng sinh hoạt gia đình 2018 .170 MỤC LỤC BIỂU ĐỒ Biểu đồ 1. Cơ cấu năm tầng nghề ở Nam Bộ chia theo nông thôn - đô thị năm 2006 – 2010. Cơ cấu năm tầng nghề ở Nam Bộ chia theo nông thôn - đô thị năm 2014 - 2018.

Cơ cấu giai tầng nghề của Thành phố Hồ Chí Minh 2006 – 2018. Cơ cấu giai tầng nghề của tiểu vùng Đông Nam Bộ hẹp 2006 - 2018. Cơ cấu giai tầng nghề của tiểu vùng Tây Nam Bộ 2006 – 2018. Bình quân thu nhập nhân khẩu của ba tiểu vùng kinh tế từ 2006 – 2018 (đơn vị tính 1000đ).

Mức độ chênh lệch thu nhập giữa các nhóm chia theo tiểu vùng. Chất lượng căn nhà chia theo nông thôn – đô thị 2006 – 2018. Chất lượng nhà ở của cư dân Nam Bộ chia theo tiểu vùng kinh tế .