Luận án tiến sĩ: Tần suất đặc điểm lâm sàng và đột biến gen bệnh thalassemia ở trẻ dân tộc Tày, Dao tại Tuyên Quang

luan an luan an i LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan các số liệu, kết quả nêu trong luận văn là trung thực và chưa từng được công bố trong bất kỳ công trình nào khác. Nếu sai tôi xin chịu hoàn toàn trách nhiệm. Tác giả Đỗ Thị Thu Giang luan an ii LỜI CẢM ƠN Để hoàn thành luận án này, tôi xin trân trọng cảm ơn: - Ban Giám hiệu, Phòng đào tạo sau đại học, Bộ môn Nhi Trường Đại học Y Dược Thái Nguyên. - Ban Giám đốc, Phòng Kế hoạch tổng hợp, Khoa Nhi, Khoa Huyết học - Truyền máu Bệnh viện đa khoa tỉnh Tuyên Quang.

- Ban Giám đốc, Phòng Kế hoạch tổng hợp, Trung tâm Thalassemia Viện Huyết học - Truyền máu Trung ương. - Ủy ban nhân dân tỉnh Tuyên Quang, Sở Y tế Tuyên Quang, Sở Khoa học và Công nghệ Tuyên Quang, Ủy ban nhân dân Thành phố, Ủy ban nhân dân các huyện thuộc tỉnh Tuyên Quang đã cho phép và tạo điều kiện thuận lợi giúp đỡ tôi trong quá trình học tập và nghiên cứu. Với tất cả lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc, tôi xin chân thành cảm ơn PGS.Nguyễn Thành Trung và TS.Trịnh Văn Hùng đã luôn động viên, dìu dắt, giành nhiều thời gian quý báu trực tiếp hướng dẫn và giúp đỡ tôi từng bước trưởng thành trên con đường nghiên cứu khoa học và hoàn thành luận án. Tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành của mình tới TS.Nguyễn Thị Xuân Hương, chủ nhiệm Bộ môn Nhi và các thầy cô giáo Bộ môn Nhi Trường Đại học Y - Dược, Đại học Thái Nguyên đã luôn ủng hộ, giúp đỡ, tạo điều kiện thuận lợi, chỉ bảo và đóng góp cho tôi những ý kiến quý báo giúp tôi xây dựng và thực hiện đề tài.

Tôi xin bày tỏ biết ơn tới GS.Nguyễn Văn Sơn và các thầy cô trong Hội đồng chấm luận án cấp cơ sở đã đóng góp những ý kiến quý báu cho tôi hoàn thành luận án tốt nhất. Tôi luôn biết ơn sự giúp đỡ vô tư, tận tình của Khoa Nhi Bệnh viện đa khoa tỉnh Tuyên Quang, các bạn bè, đồng nghiệp, những người luôn động viên, giúp đỡ sát cánh bên tôi trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu. Cuối cùng tôi xin kính tặng Cha mẹ, chồng con, anh chị em trong gia đình những thành quả đạt được hôm nay, những người đã luôn bên tôi, dành cho tôi những điều kiện tốt nhất giúp tôi yên tâm học hành và nghiên cứu. Thái Nguyên, ngày tháng năm Đỗ Thị Thu Giang luan an iii MỤC LỤC Lời cam đoan.

ii Danh mục các kỹ hiệu, các chữ viết tắt. v Danh mục các bảng, biểu. vii Danh mục các biểu đồ, hình vẽ. Tổng quan tài liệu.

Khái niệm và lịch sử. Sơ lược về hemoglobin và phân loại bệnh lý huyết sắc tố. Đột biến gen trong bệnh thalassemia. Cơ chế bệnh sinh trong thalassemia.

Triệu chứng lâm sàng. Đặc điểm dịch tễ thalassemia. Quy trình sàng lọc, chẩn đoán bệnh thalassemia tại cộng đồng. Sơ lược vài nét về địa điểm nghiên cứu - tỉnh Tuyên Quang.

Đối tượng và phương pháp nghiên cứu. Đối tượng nghiên cứu. Thời gian, địa điểm nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu.

Cỡ mẫu và phương pháp chọn mẫu. Công cụ và phương pháp thu thập số liệu:. Kỹ thuật xét nghiệm. Tiêu chuẩn chẩn đoán.

Một số tiêu chuẩn chẩn đoán sử dụng trong nghiên cứu. Phương pháp xử lý số liệu. Kiểm soát yếu tố nhiễu. 60 luan an iv 2.

Đạo đức trong nghiên cứu. Kết quả nghiên cứu. Xác định tần suất mang genThalassemia ở trẻ em dân tộc Tày và Dao trên toàn tỉnh Tuyên Quang. Đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng và đột biến gen bệnh Thalassemia ở trẻ em dân tộc Tày, Dao điều trị tại khoa Nhi - Bệnh viện đa khoa tỉnh Tuyên Quang.

Đặc điểm dịch tễ học bệnh Thalassemia ở dân tộc Tày, Dao tại Tuyên Quang. Đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng và đột biến gen bệnh nhân Thalassemia. Thực trạng mang gen Thalssemia ở nhóm trẻ Tày, Dao tại tỉnh Tuyên Quang. Đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng và đột biến gen bệnh Thalassemia ở bệnh viện đa khoa Tuyên Quang.

134 Tài liệu tham khảo Phụ lục Phụ lục 1. Phiếu đồng ý tham gia nghiên cứu Phụ lục 2. Phiếu thu thập thông tin và bệnh án nghiên cứu Phụ lục 3. Danh sách bệnh nhân cộng đồng tham gia nghiên cứu Phụ lục 4.

Danh sách bệnh nhân tại bệnh viện tham gia nghiên cứu Phụ lục 5. Quy trình thu thập số liệu sàng lọc đột biến gen Phụ lục 6. Phiếu vận chuyển mẫu máu bệnh nhân Thalassemia Phụ lục 7. Một số hình ảnh trong quá trình thu thập số liệu luan an v DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT Viết tắt Tiếng Anh Tiếng việt 1.

AND Deoxyribonucleic acid ADN, gen 2. ARN Ribonucleic acid ARN 3. Bp Base pair Cặp bazơ nitơ 4. CD Codon Mã bộ ba 5.

CS Cộng sự 6. DCIP Dichlorophenol Dichlorophenol Indophenol Precipitation Indophenol kết tủa 7. DHT Dị hợp tử 8. DT-SHPT Genetics and Molecular Di truyền - Sinh Học Biology Phân Tử 9.

ĐBG Gene mutation Đột biến gen 10. ĐHT Đồng hợp tử 11. Hb (g/dL) Hemoglobin Khối lượng hemoglobin 12. HCT (%) Hematocrit Tỷ lệ thể tích hồng cầu/ thể tích máu toàn bộ 13.

HBB Hemoglobin Subunit Gen beta-globin Beta 14. HPLC High Performance Phân tích thành phần Liquid Chromatography hemoglobin bằng sắc ký lỏng cao áp 15. HST Huyết sắc tố 16. M-ARMS-PCR Multiplex amplification Kỹ thuật khuếch đại refractory mutation nhiều đoạn đầu dò phụ system PCR thuộc kết nối luan an vi Viết tắt Tiếng Anh Tiếng việt 17.

MCH (pg) Mean Corpuscular Lượng hemoglobin Hemoglobin trung bình hồng cầu 18. MCV (fL) Mean Corpuscular Thể tích trung bình Volume hồng cầu 19. NGS Next-generation Giải trình tự gen thế hệ sequencing thứ 2 20. NST Nhiễm sắc thể 21.

PCR Polymerase Chain Phản ứng kéo dài chuỗi Reaction 22. RBC (SLHC) Red Blood Cells Số lượng hồng cầu 23. RDW Red cell distribution Dải phân bố hồng cầu width 24. VHHTMTW National Institute of Viện Huyết học - Truyền Haematology - Blood máu Trung ương Transfusion 25.

Thal Thalassemia Bệnh tan máu bẩm sinh 26. TIF Thalassemia Hiệp hội Thalassemia International Foundation quốc tế 27. WHO World health Tổ chức Y tế thế giới organization 28. Γ Gamma chain Chuỗi gamma 30.

Δ Delta chain Chuỗi delta 31. Ε Epsilon chain Chuỗi epsilon luan an vii DANH MỤC BẢNG Bảng 1.Cấu trúc globin và thời kỳ xuất hiện Hb sinh lý. Kiểu hình, kiểu gen bệnh beta thalassemia. Một số đột biến tại vùng promoter tại khu vực châu Á.

Một số đột biến tại điểm nối ở khu vực châu Á. Một số đột biến khu vực châu Á. Một số đột biến codon khởi đầu ở khu vực châu Á.Các đột biến vô nghĩa ở khu vực châu Á. Các đột biến dịch khung phân bố tại khu vực châu Á.

Phân bố bệnh Hemoglobin ở Việt Nam. Sự phân bố đột biến gen β-thalassemia ở trong một số nghiên cứu tại khu vực miền Trung và miền Nam Việt Nam. Sự phân bố đột biến beta thalassemia ở trong một số nghiên cứu tại khu vực miền Bắc Việt Nam. Độ nhạy, độ đặc hiệu của MCV, MCH trong sàng lọc thalassemia.

Đặc điểm chung của nhóm nghiên cứu. Trình độ học vấn và nghề nghiệp của bố/mẹ nhóm trẻ nghiên cứu tại cộng đồng. Xếp loại kinh tế hộ gia đình. Phân loại thiếu máu theo nhóm trẻ dân tộc Tày, Dao.

Sàng lọc dựa vào chỉ số MCV xét nghiệm tổng phân tích tế bào máu ngoại vi và test DCIP. Xét nghiệm chẩn đoán dựa trên thành phần huyết sắc tố và. Kết quả xét nghiệm sàng lọc Thalassemia. Phân loại thể Thalassemia trong nhóm trẻ mang gen Thalassemia 67 luan an viii Bảng 3.

Đặc điểm chỉ số huyết học trẻ xác định Thalassemia. Đặc điểm một số thành phần huyết sắc tố. Đặc điểm kiểu gen nhóm Thalassemia ở cộng đồng. Đối chiếu kiểu gen với các chỉ số huyết học.

Phân bố kiểu đột biến đơn alen trong ở trẻ mang gen α- Thalassemia. Đặc điểm về giới theo dân tộc của nhóm trẻ điều trị Thalassemia tại bệnh viện. Lý do vào viện của nhóm trẻ điều trị Thalassemia tại BV. Đặc điểm khám triệu chứng cơ năng khi trẻ vào viện.

Đặc điểm phát triển thể chất (Chiều cao cân nặng). Đặc điểm da niêm mạc và xương bệnh nhân Thalassemia. Triệu chứng lâm sàng gan, lách, tim mạch. Phân loại mức độ thiếu máu dựa vào nồng độ Hemoglobin.

Đặc điểm các chỉ số về huyết học của nhóm bệnh nhân Thalassemia. Phân loại thành phần huyết sắc tố theo dân tộc Tày và Dao. Phân loại thể bệnh Thalassemia theo dân tộc Tày, Dao. So sánh phân loại thể bệnh ở bệnh nhân Thalassemia điều trị tại Bệnh viện và sàng lọc tại cộng đồng.

Đặc điểm phân loại thể bệnh Thalassemia đối chiếu. Phân loại thể bệnh và kiểu hình bệnh Thalassemia. Đặc điểm sinh hoá máu ở nhóm 151 trẻ theo dân tộc. Phân loại bệnh Thalassemia.

Tần số đột biến đơn alleles. Tần xuất các allen đột biến với dân tộc. Phân bố kiểu hình, kiểu tổ hợp gen đột biến. 86 luan an ix Bảng 3.

Đặc điểm gen với thành phần của hồng cầu, thành phần huyết sắc tố trên điện di. Kết quả xét nghiệm sàng lọc và chẩn đoán của gia đình. Kết quả xét nghiệm sàng lọc và chẩn đoán của gia đình. Kết quả xét nghiệm sàng lọc và chẩn đoán của gia đình.

93 luan an x DANH MỤC BIỂU ĐỒ, HÌNH VẼ Hình 1.Kiểu hình, kiểu gen bệnh alpha thalassemia. Vị trí gen α-globin và β-globin (trên NST 16 và 11). Sơ đồ của gen globin .Cơ chế đột biến chính thường gặp. Một số đột biến mất đoạn phổ biến trong α 0 - Thalassemia.

Bản đồ phân bố các kiểu đột biến gen alpha và beta thalassemia trên thế giới. Sơ đồ thiết kế nghiên cứu cắt ngang tại cộng đồng. Sơ đồ mô tả cắt ngang loạt ca bệnh tại bệnh viện. Sơ đồ chọn mẫu tại cộng đồng (Mục tiêu 1).

Quy trình lấy mẫu tại bệnh viện (Mục tiêu 2). Xếp loại kinh tế hộ gia đình. Đặc điểm về quan hệ huyết thống giữa Bố/Mẹ. Phân loại thiếu máu theo nhóm trẻ dân tộc Tày, Dao.

Phân loại thể Thalassemia trong nhóm trẻ mang gen Thalassemia. So sánh phân loại thể bệnh ở bệnh nhân Thalassemia điều trị tại Bệnh viện và sàng lọc tại Cộng đồng .