Luận án tiến sĩ: Dư luận xã hội về bảo vệ môi trường qua khảo sát tại địa bàn có các khu công nghiệp tỉnh Hà Tĩnh

HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH BÙI HỒNG VIỆT BÙI HỒNG VIỆT DƯ LUẬN XÃ HỘI VỀ BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG (Qua khảo sát tại địa bàn có các khu công nghiệp tỉnh Hà Tĩnh) LUẬN ÁN TIẾN SĨ CHUYÊN NGÀNH: XÃ HỘI HỌC HÀ NỘI – 2019 HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH BÙI BÙI HỒNG VIỆT HỒNG VIỆT DƯ LUẬN XÃ HỘI VỀ BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG (Qua khảo sát tại địa bàn có các khu công nghiệp tỉnh Hà Tĩnh) LUẬN ÁN TIẾN SĨ CHUYÊN NGÀNH: XÃ HỘI HỌC MÃ SỐ: 62 31 03 01 Người hướng dẫn khoa học: - TS. Lê Văn Toàn - GS. Nguyễn Quý Thanhê Văn Toàn GS.TS Nguyễn Quý Thanh HÀ NỘI – 2019 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu trong luận án là trung thực.

Những kết luận nêu trong luận án chưa từng được công bố ở bất cứ công trình khoa học nào khác. TÁC GIẢ LUẬN ÁN Bùi Hồng Việt Bùi Hồng Việt i MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN. i DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT TRONG LUẬN ÁN. iv DANH MỤC BẢNG .1 CHƯƠNG I: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU DƯ LUẬN XÃ HỘI VỀ BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG.

Sự hình thành và phát triển khái niệm dư luận xã hội. Hệ thống các chỉ báo đo lường dư luận xã hội. Quan điểm về quá trình hình thành dlxh. Định hướng dư luận xã hội.

Chỉ báo đo lường bảo vệ môi trường. Nghiên cứu dư luận xã hội về bảo vệ môi trường. Các yếu tố ảnh hưởng đến sự hình thành dư luận xã hội về bảo vệ môi trường. 41 CHƯƠNG II: CƠ SỞ LÝ LUẬN NGHIÊN CỨU DƯ LUẬN XÃ HỘI VỀ BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG.

Các khái niệm cơ bản. Chức năng của dư luận xã hội. Các thuộc tính của dư luận xã hội. Cơ sở nhận thức và cơ sở xã hội của dư luận xã hội.

Cơ chế hình thành của dư luận xã hội. Tiếp cận từ phương diện lý thuyết. Khung chính sách .64 CHƯƠNG III: THỰC TRẠNG DƯ LUẬN XÃ HỘI VỀ BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG TẠI ĐỊA BÀN CÓ CÁC KHU CÔNG NGHIỆP TỈNH HÀ TĨNH. Đặc điểm địa bàn nghiên cứu và sự hình thành dư luận xã hội về bảo vệ môi trường tại địa bàn nghiên cứu.

Nhận thức của nhân dân về bảo vệ môi trường. Thái độ của nhân dân về bảo vệ môi trường. Xu hướng hành động bảo vệ môi trường. Sự biến đổi của thành phần dư luận xã hội về bảo vệ môi trường .124 CHƯƠNG IV: CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN DƯ LUẬN XÃ HỘI VỀ BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG VÀ GIẢI PHÁP THÔNG TIN, TUYÊN TRUYỀN ĐỊNH HƯỚNG DƯ LUẬN XÃ HỘI.

Truyền thông về bảo vệ môi trường. Mạng xã hội với bảo vệ môi trường. Những yếu tố ảnh hưởng đến dư luận xã hội về bảo vệ môi trường. Giải pháp thông tin tuyên truyền, định hướng dư luận xã hội về bảo vệ môi trường .174 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ.

TÀI LIỆU THAM KHẢO. iii DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT TRONG LUẬN ÁN BVMT Bảo vệ môi trường BTNMT Bộ Tài nguyên môi trường CNH-HĐH Công nghiệp hóa - hiện đại hoá CTNH Chất thải nguy hại CTCP Công ty cổ phần DLXH Dư luận xã hội MXH Mạng xã hội NQ Nghị quyết KCN Khu công nghiệp KCX Khu chế xuất KT-XH Kinh tế - xã hội TNHH Trách nhiệm hữu hạn UBND Uỷ ban nhân dân iv DANH MỤC BẢNG Bảng 1. Các huyện có KCN trện địa bàn tỉnh Hà Tĩnh. Danh sách các khu công nghiệp tỉnh Hà Tĩnh.

Khung lấy mẫu. Một số đặc điểm nhân khẩu của khách thể nghiên cứu. Sự quan tâm của người dân đối với vấn đề bảo vệ môi trường so với các vấn đề chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội khác. Nhận thức của nhân dân về hiện trạng môi trường hiện nay.

Nhận thức của nhân dân về các chủ trương, chính sách, pháp luật về BVMT. Mức độ hiểu biết của nhân dân về các kiến thức BVMT. Mức độ lo lắng của nhân dân về vấn đề môi trường hiện nay. Mức độ hài lòng của các tầng lớp nhân dân về hoạt động phòng, chống ô nhiễm môi trường.

Mức độ hài lòng của các tầng lớp nhân dân về những việc làm ứng phó với sự cố môi trường. Mức độ hài lòng của các tầng lớp nhân dân về những việc làm khắc phục ô nhiễm môi trường. Mức độ hài lòng của các tầng lớp nhân dân về những việc làm sử dụng hợp lý tài nguyên thiên nhiên. Mong muốn của nhân dân với hoạt động bảo vệ môi trường.

Xu hướng thường xuyên thực hiện các hành động phòng, chống ô nhiễm môi trường. Xu hướng thường xuyên tham gia các hoạt động ứng phó với sự cố môi trường. Xu hướng thường xuyên tham gia các hoạt động khắc phục ô nhiễm môi trường. Xu hướng thường xuyên tham gia việc làm sử dụng hợp lý tài nguyên thiên nhiên.

Đối tượng người được hỏi thường trao đổi thông tin khi có những bức xúc về môi trường. Xu hướng hành động của nhân dân khi cảm thấy bức xúc về vấn đề môi trường. Tương quan giữa các thành phần của dư luận xã hội về bảo vệ môi trường. Các chuyên mục về môi trường trên các Tạp chí môi trường.

Các kênh truyền hình phát sóng về môi trường và BVMT. Các chuyên mục về BVMT phát sóng trên Đài Phát thanh và Truyền hình tỉnh Hà Tĩnh. Thực trạng sử dụng MXH của người được hỏi. Mức độ tin tưởng các thông tin về BVMT được đăng tải trên mạng xã hội.

Mô hình hồi quy logistic những yếu tố ảnh hưởng đến nhận thức của người dân về bảo vệ môi trường. Mô hình hồi quy logistic những yếu tố ảnh hưởng đến thái độ của người dân về bảo vệ môi trường. Những yếu tố ảnh hưởng đến xu hướng hành động bảo vệ môi trường của nhân dân. 155 vi MỞ ĐẦU 1.

Tính cấp thiết của luận án Nghiên cứu dư luận xã hội (DLXH) có vai trò đặc biệt quan trọng trong quản lý xã hội. Ở Việt Nam, Đảng và nhà nước rất coi trọng công tác nghiên cứu DLXH bởi nghiên cứu DLXH có thể nắm bắt được tâm trạng của nhân dân, hiểu được nguyện vọng và lợi ích của họ để đề ra chủ trương, chính sách phù hợp. Từ năm 2009 đến nay, Đảng và Nhà nước đã ban hành nhiều Nghị quyết; Thông báo; Kết luận quan trọng có liên quan đến lĩnh vực nghiên cứu DLXH như: Nghị quyết Trung ương 5, khóa X về công tác tư tưởng, lý luận, báo chí đã khẳng định: “Một trong số các giải pháp đối với công tác tư tưởng trước yêu cầu mới là phải chú trọng công tác nghiên cứu, điều tra xã hội học, nắm bắt DLXH phục vụ công tác tư tưởng” [1, tr 3]. Ngày 29/9/2009, Ban Bí thư Trung ương Đảng đã ra Thông báo số 274-TB/TW về “Đề án tăng cường năng lực điều tra xã hội học, nắm bắt DLXH” nhấn mạnh “nắm bắt DLXH là nhiệm vụ quan trọng và rất cần thiết để các cơ quan lãnh đạo Đảng, Nhà nước nắm được tình hình tư tưởng, tâm tư, tình cảm, nguyện vọng của các tầng lớp nhân dân, có căn cứ khoa học để ban hành chỉ thị, nghị quyết, cơ chế, chính sách” [2, tr 3].

Đặc biệt, vào năm 2014, Ban Bí thư đã ban hành Kết luận số 100-KL/TW về việc “Đổi mới và nâng cao chất lượng công tác điều tra, nắm bắt, nghiên cứu DLXH” trong đó nhấn mạnh “Các cấp ủy Đảng và chính quyền cần nhận thức đầy đủ về vai trò, tầm quan trọng của công tác điều tra, nắm bắt, nghiên cứu DLXH, xác định đây là nhiệm vụ quan trọng của cả hệ thống chính trị”. Trong quá trình hội nhập kinh tế, Đảng và Nhà nước luôn xem mục tiêu đẩy mạnh công nghiệp hóa - hiện đại hóa (CNH-HĐH) là mục tiêu hàng đầu. Kết quả sau hơn 30 năm thực hiện đường lối đổi mới (kể từ Đại hội VI của Đảng) đất nước ta đã đạt được nhiều thành tựu về kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội… Trong đó, nổi bật nhất là trên lĩnh vực kinh tế với nhiều kết quả đạt 1 được đáng khích lệ. Hiện nay, chúng ta đang thu hút đầu tư nước ngoài (FDI) mạnh mẽ, phát triển nhiều khu công nghiệp (KCN), (KCX) trên phạm vi cả nước, nhằm phát huy tiềm năng kinh tế của địa phương, đồng thời tạo ra một lượng việc làm lớn cho thị trường lao động.

Tuy nhiên, bên cạnh những thành tựu do ngành công nghiệp mang lại, nước ta đang phải đối diện với tình trạng ô nhiễm môi trường nghiêm trọng do chất thải từ các KCN - KCX. Hàng loạt các doanh nghiệp chạy theo lợi nhuận, không quan tâm đến môi trường sống của người dân, đã tiến hành xử lý chất thải công nghiệp không đúng quy định gây ô nhiễm môi trường nghiêm trọng. Trong khi đó công tác quản lý môi trường của các cơ quan chức năng còn nhiều hạn chế; nhận thức, thái độ và hành vi của các tầng lớp nhân dân về vấn đề này còn rất yếu, vai trò của DLXH trong việc phòng, chống các hành vi gây ô nhiễm môi trường còn chưa được thể hiện nhiều nên càng tạo điều kiện thuận lợi cho các doanh nghiệp có nhiều hành vi gây ô nhiễm, môi trường. Đặc biệt, thời gian qua các thế lực thù địch liên tục lợi dụng vấn đề ô nhiễm môi trường từ các KCN để tụ tập, gây rối, biểu tình, gây mất ổn định xã hội ở nhiều địa phương.

Hà Tĩnh là một tỉnh ở miền Trung, nằm trong vùng Bắc Trung bộ. Trong những năm qua, Hà Tĩnh là địa phương tiên phong trong việc thu hút đầu tư nước ngoài (FDI) và phát triển doanh nghiệp. Hiện nay, Hà Tĩnh có trên 20 cụm, KCN có mặt tại hầu hết các huyện, thị trong toàn tỉnh, nổi trội hơn tất cả là khu kinh tế Vũng Áng tại huyện Kỳ Anh. Hàng năm, số doanh nghiệp mới được thành lập trên toàn tỉnh ngày càng tăng.

Năm 2017, số doanh nghiệp mới đạt trên 1000 doanh nghiệp [55, tr 4]. Tuy nhiên, bên cạnh những thành tựu đạt được trong phát triển kinh tế, thu hút đầu tư nước ngoài, Hà Tĩnh cũng là địa phương đang đối diện với vấn đề ô nhiễm môi trường từ các KCN. Sự kiện công ty trách nhiệm hữu hạn (TNHH) Hưng Thịnh (Formosa) xả thải gây hiện tượng cá chết hàng loạt ở vùng biển 4 tỉnh miền trung từ Hà Tĩnh đến Thừa Thiên Huế năm 2016 đã gây trấn động trong 2 DLXH.