Luận án tiến sĩ về kiểu nhân vật trung tâm trong tác phẩm của Hemingway - Đại học Quốc gia Hà Nội

Bộ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI & NHÂN VẢN LÊ HUY BẮC KIỂU NHÂN VẬT TRUNG TÂM TRONG TÁC PHẨM CỦA HEMINGVVAY Chuyên ngành : Vãn học c á c nước Tây Âu - Bắc Mỹ & Châu úc M ã sô : 5 04 03 LUẬN ÁN TIÊN SĨ NGỮ VĂN r~:-----:— ------------ i íV v r i r -. V To / S / 21 u L____ _____ _____ Người hướng dẫn khoa học PGS.PTS ĐẶNG ANH ĐẢO HÀ NỘI 1998 z BẢNG CHỮ VIẾT TẮT N VTT : Nhân vật trung tâm. CNHA : Chuông n su vện hồn ai. C VK : Có và không.

CNCTG : Con người của thế giới. SLHL - PI : Sông lớn hai lòng : Phần I. SLHL - p n : Sông lớn hai lòng : Phần n. G TV K : Giã từ vũ khí.

C ĐH PNNCFM : Cuộc đời hạnh phúc ngắn ngủi của Francis Macomber. M TV M : Mặt trời vẫn mọc. M NSSVSS : Một nơi sạch sẽ và sáng sủa. N L TV : Người lính trở về NKGN : Những kẻ giết người.

O G VBC : Ông già và biển cả. RĐTĐVT : Rặng đồi tựa đàn voi trắng. HV1M : Trên miệt Michigan. TTĐ K : Tuvết trên đỉnh Kilimanjaro.

z MỤC LỤC Trang MÒ đầu 1 Chương 1. Tính đa dạng của kiểu NVTT 19 1. Khái niệm NVTT 19 1. Bảng một - Nhân vật và NVTT 25 1.

Nhân vật không tên 34 1. Nhân vật kiểu Nick 36 1. N hân vật phân thân 38 1. NVTT và bộ bốn nhân vật 39 1.

Từ số lượng đến hiện tượng " Phi trung tâm hóa nhân vật" 50 Chưong 2. Nhân vật của những chấn thương 66 2. Một lối thể hiện khác lạ 66 2. " Lũ chúng bay y.

Không gian chuyển dời 71 2. Những vết thương không thể hàn gắn 77 2. Brett không phải đàn bà 77 2. Đàn ông - những anh chàng bất lực 83 2.

Và Cnúa đã chết 87 2. Đối diện với cái chết - họ khẳng định sự sống 93 Chương 3. Nhân vật với tấn kịch sau lớp ngôn từ 111 3. Bảng hai- các loại hình ngôn từ m 3.

Về vị trí của lời đối thoại giữa các loại ngôn từ khác 113 3. Khoảng trống của lời đối thoại và nỗi cô đơn 116 3. " Đ ộ c th oại n ộ i tâm hav những lời đối thoại bên trong” 127 3. Kỹ thuật đổng hiện 134 3.

Lời của người cô độc - sự hóa thân 141 Kết luận ^4 Tài liệu tham kháo 160 z MỞ DẦU 1. LÝ DO CHỌN ĐẾ TÀI Tác giá lớn nước Mỹ - Heminavvav (1899 - 1961) - naười đoạt Nobel vãn chưonaw 1954, đã để lại cho nhàn loại một tài sản tuy J khôns'—■nhiều vé số lưọng, không phong phú vể thể loại nhưng đã chuyển tải được nhiều vấn để bức thiết, có tính m uôn thướ của nhân loại. Cùng với những đóng góp về phương diện hình thức, ông được ghi nhận là m ột trong những bậc thầy vãn xuôi tự sự thế kỷ 20. Nhân vật giữ vị trí trung tâm của tác phẩm nghệ thuật.

N ahiên cứu NVTT tức tiếp cận vấn để cốt lõi của tác phẩm cả về nội dung lẫn hình thức. N V T T của Hemingvvay hiện vẫn còn đang là vấn đề gây nhiều tranh luận xung quanh các giá trị tư tưởng thẩm m ỹ, cụ thể là các đặc trưng vể nội dung và hình thức của Code hero (Nhân vật m ang tính chất mã). Chọn đề tài này, người viết sẽ tìm cách lý giải hiện tượng ấy từ bình diện tư tưởng nghệ thuật của kiểu NVTT. ờ ta, các côn g trình nghiên cứu về H em in 2 way phần lớn có tính chuvên sâu.

tập trung khai thác một số khía cạnh thiên về nội dung tác phẩm. N VTT còn là vấn đề m ới và hình thức biểu hiện ở tác phẩm H em ingw ay còn nhiều khoảng trống, chưa được khai thác. Quen thuộc và gần gũi với độc giả V iệt Nam từ những năm sáu mươú Hemingvvay hiện đang trở thành một trong những tác giả thu hút sự quan tàm cúa giới nghiên cứu. phê bình, siản a dạy.

Chọn đề tài nàv, luận án hi v ọ n s sẽ góp thêm một tiếng nói trong việc giảng dạv Hemingvvay. XÁC ĐịNH ĐỂ TÀI Với đề tài nàv, luận án tập truna khai thác một số nét dặc trưng, nhất quán, không lẫn lộn của kiểu N V T T của H em ingw av. Do kiểu ờ đây là đặc 1 z trưng của NVTT, nên nó sẽ có phần trùng với code he ro (P. Roberts) hay code của Hemingvvav về nhàn vật (M.

Luận án sẽ sử dụng một sô' luận điểm của các tác giả này. Bên cạnh đó, luận án sẽ khảo sát kiểu NVTT trong hệ thốns chinh thê văn bán cúa H em iiì 2 w av. có đối chiếu với các nhàn vật khôn? phải trung tâm của ông củng như đối chiếu với một số NVTT cuả các nhà vãn khác. Hemingvvay sáng tác nhiều thể loại, chúng tôi chỉ giới hạn phạm vi khảo sát àỷiction ( tiểu thuyết, truyện vừa, truyện ngắn).

Tổng số là 68 tác phẩm. LỊCH SỬ VẤN ĐỂ 3. Tiếng V iệ t: Dảu đã được giới thiệu ở Việt Nam ngay từ 1961 nhưng mãi đến 1980 các bài nghiên cứu về Hemingway cũng như về NVTT của ông vẫn chưa xuất hiện nhiều. Các công trình tiêu biểu có liên quan đến luận án trong giai đoạn này có thể kể là : Con người năm tháng và cuộc đời (1962) của I.Ehrenburg, Lời giới thiệu của Phạm Thành Vinh in trong Chuông nguyện hồn ai (1963), bài giới thiệu của Trần Phong Giao về cuộc đời và vãn phẩm của H em in gw ay cùng với phần viết về H em in gw av ở Y thức mới trong vãn nghệ và triết học của Phạm Công Thiện.

Tất cả các công trình ấy chưa khai thác sâu vào cuộc đời. tác phẩm, cũng như thế giới NVTT của Hemingway. Từ 1981, Lê Đình Cúc vói Hemingyvav và những tác phẩm tiêu biểu của ông đã khởi đầu cho một giai đoạn mới nghiên cứu vể Hemingway. Cùng nãm, Văn nghệ (TPHCM) đăng Nổi lo sợ của Hemingvvav cùa Lưu Kiếns Xuân.

Bài nàv trích từ cuốn Ernest Hemingway - cuộc đời sỏi độn'ị của c. Văn nghệ số 51 đăng Hemingyvav trong mắt ròi (G. Bài viết đưa ra những nhận định quí báu, xác thực về sự z n sh iộ p sá n s tạo của Hem insvvav. Tiếp đó Bi kich cảu H em inỵuay ( 1983).

và Nghệ thuật tiểu thuyết Hemingwav (1985) của Lê Đình Cúc ra đời. Các bài viết g iói thiệu kv hơn về cu ộc đời của nhà văn, chú ý đến nehệ thuật tư ọn s trưns qua nhữn 2 hình ánh như : núi đồi - đồng bằn 2 , mái tóc. và phàn tích s iọ n s "hài hước" của H em in ew ay. Năm 1984 Vương Trí Nhàn cho ra mắt Sự tham gia của nhà ván trong chiến tranh : trường họp Hemingwa\.

trong Chiến trường sốnỵ và viêĩ. Tác s ia đề cập đến "những ám ánh ch iến tranh trong đời sống tinh thần và số phận con người". Tiếp theo là Bắt đầu từ chỗ đíừig của một người lính (1 9 8 6 ), bài này không khác nhiều so với Hemingwav và những dóng góp của ông vào việc dổi mới văn xuôi hiện đại. Tác giả phân tích những đổi m ới củ a nhà văn về nghệ thuật xây dựng nhân vật, về ngôn từ nghệ thuật, về quan n iệm của nhà văn với nghề nghiệp, những đóng góp và hạn c h ế của ô n s trong sáng tạo.

Năm 1985, Lê Đình Cúc bảo vệ thành công luận án Phó tiến sĩ về đề tài Tiểu thuyết viết về chiến tranh của Hemĩngwav. 2ồm năm chư ơng, khảo sát chủ yếu các tác phẩm : Mặt trời vẫn mọc, Giã ĩừ vũ khí, Chuòrig nguyện hồn ai. Phần viết về nghệ thuật (Chương 5) tạc 2 Ĩả triển khai sâu hơn cá c vấn đề đã được đưa ra trong bài báo cùng năm. Kỷ niệm hai mươi lăm năm ngày mất Hemingway, Thể ĩlmo và vân hoá (1 9 8 6 ) đăng các bài : Hemingway, con người cuộc đời, năm tìiúng cùa PTS Lê Đ ình C úc, tin về H ội thảo H em in gw ay ở Cuba.

Báo Oitủìi đội nliủn dân đăns bài của Nguyễn Tuấn Khanh : Ernest Hemingyvuy.Vhù ván và nhà báo bậc thầy về đê tài chống chiến tranh đ ế quốc. Sùi gòn :’iừi phóng đăns Nơi sống và lùm việc của ván hào Hemingwa\' ở Cuba. z Đ ến đây, vấn đề N V T T của Hem ingvvay vẫn chưa được đặt ra cụ thể trona các bài n g h iên cứu. Rái rác đó đây là cá c ý kiến bàn về đặc trưng của kiểu nhãn v â t : co n naười khác kỷ.

con người m ang bóng dáng của tác giả. 1990, Tiểu thuyết pháp hiện dại - Những tìm tòi đôi mới ra đời. GS Phùna Văn Tửu đã phàn tích Õng già và biến Cíi đế chứng m inh luận điểm : Tiêu thuyết lù đề tài của tiểu thuyết. Bài viết tập trung phân tích độc thoại nội tàm của tác phẩm , nêu đặc trưng của đối thoại, độc thoại nội tâm, cốt truyện và một số vấn đề xung quanh nguyên lý Tảng băng írôi.

Qua đó , các độc trưng của S antiago đã được thể hiện. Vấn đề kiểu nhân vật cũng xuất hiện trong bài viết Hình tượng con người trong văn học M ĩ thế kỷ 20.Versluis khẳng định : cùng với Faulkner, H em in g w a y là m ột trong hai nhà vãn hiện đại nổi tiếng nhất nước Mĩ. Bài viết có đề cập đến Thế hệ vítt đi. N g o à i ra, cá c c ô n g trình có liên quan đến đề tài cò n có : Tìm hiểu phong cách nghệ thuật qua các truyện ngắn của nhà văn Ernest Hemingyvay của PGS Huy Liên.

Từ cuộc đời đến tác phẩm văn chương của GS Phùng Văn Tửu. Bài viết đã đề cập đến cách tạo nên Tảng băng trôi của H em ingw ay và ch ỉ ra kiểu nhân vật N ick. Bên cạnh đó, phải kể đến m ột số luận văn tốt n gh iệp sau đại học của Lê T ây, Đ oàn Thị M inh Chi, Phan Thu H iển, Trần Thi Thuận, N gu yễn Đăng Vũ, Hoàng Thị Thập. là những công trình nghiên cứu có giá trị, ít nh iều c ó liên quan đến đề tài về các phương diện đối thoại, độc thoại nội tâm, cốt truyện, con người khắc kỷ.

Tuy sớm được g iớ i thiệu, so n g việc đưa tác phẩm của H em ingw ay vào chương trình giáng dạv ớ nước ta hơi muộn.