Tính hiện đại trong thơ nữ Việt Nam & Trung Quốc - Luận án Guan Hongwei

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM TP HỒ CHÍ MINH -------------------------- GUAN HONG WEI TÍNH HIỆN ĐẠI TRONG THƠ NỮ VIỆT NAM VÀ TRUNG QUỐC NỬA ĐẦU THẾ KỶ XX LUẬN ÁN TIẾN SĨ NGÔN NGỮ VÀ VĂN HÓA VIỆT NAM Thành phố Hồ Chí Minh – Năm 2020 luan an LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu, kết quả trong luận án là trung thực. Trong đó, có một số nội dung nghiên cứu đã được công bố trong các bài báo khoa học của tác giả, các nội dung còn lại trong luận án chưa từng được ai công bố trong bất cứ công trình nào khác. Tôi xin chịu trách nhiệm về nghiên cứu của mình.

Tác giả luận án GUAN HONGWEI luan an LỜI CẢM ƠN Tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành đến những tổ chức đã trao cho tôi cơ hội học tập, đặc biệt là Trường Đại học Ngoại ngữ Bắc Kinh và Trường Đại học Sư phạm TP.HCM, nhờ đó tôi đã có được những kiến thức cho những trang viết của luận án này. Tôi xin gửi lời cảm ơn sâu sắc đến PGS. Đinh Phan Cẩm Vân, PGS. Nguyễn Thành Thi, PGS.

Đoàn Thị Thu Vân, PGS. Wang Jia, PGS. Lê Thu Yến, Th. Phạm Thanh Hiệp, GS.

Qin Sai Nan, TS. Zhong Shan và Th. Na Dan Hong đã nhiệt tình giúp đỡ tôi trong quá trình học tiếng Việt và thực hiện nghiên cứu luận văn Thạc sĩ & luận án Tiến sĩ. Tôi xin cảm ơn các thầy cô trong Hội đồng chấm luận án cấp cơ sở và hai phản biện độc lập dành cho tôi nhiều ý kiến quý giá để luận án này được bổ sung và nâng cấp về cả quan điểm nghiên cứu và phương pháp nghiên cứu: PGS.

Trần Hoài Anh, PGS. Nguyễn Đình Phức, PGS. Bạch Văn Hợp, TS. Phan Thu Vân và PGS.

Bùi Thanh Truyền. Đặc biệt cảm ơn nghiên cứu sinh Phạm Ngọc Đăng đã giúp hộ tôi sửa lại nhiều lỗi dùng từ và ngữ pháp của luận án. Tôi không kể hết được ở đây tất cả cơ duyên đẹp và đặc biệt tên những người đã giúp tôi trong quá trình học tập. Dù tên các thầy cô và các bạn nhắc đến trong luận án hay không, cũng mong các thầy cô và các bạn nhận lấy từ tôi lòng biết ơn sâu sắc.

Lời cảm ơn lớn nhất xin được dành cho bố mẹ tôi, hai người ít khi ép luan an buộc, hạn chế và luôn theo dõi, động viên từng bước đi của tôi trong cuộc sống, để tôi sống mạnh khỏe và có được một góc nhìn đa nguyên trong cảm nhận thế giới và con người. luan an Mục lục MỞ ĐẦU. 1 1 Lý do chọn đề tài. 1 2 Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu.

1 3 Lịch sử vấn đề. 2 4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu. 14 5 Phương pháp nghiên cứu. 17 6 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài nghiên cứu.

18 7 Cấu trúc của luận án. SỰ VẬN ĐỘNG CỦA VĂN HỌC VIỆT NAM VÀ TRUNG QUỐC NỬA ĐẦU THẾ KỶ XX.1 Khái niệm “hiện đại” trong văn học .2 Những đặc điểm mới trong văn học Việt Nam và Trung Quốc nửa đầu thế kỷ XX .3 Những đặc điểm mới trong thơ ca Việt Nam và Trung Quốc nửa đầu thế kỷ XX .4 Tinh hình chung về thơ nữ Việt Nam và Trung Quốc nửa đầu thế kỷ XX44 CHƯƠNG 2. TÍNH HIỆN ĐẠI TRONG THƠ NỮ VIỆT NAM VÀ TRUNG QUỐC NỬA ĐẦU THẾ KỶ XX – NHÌN TỪ BÌNH DIỆN NỘI DUNG .1 Nguyên nhân về lựa chọn tinh thần nữ quyền luận phương Tây làm đối tượng nghiên cứu .2 Sự xuất hiện của tinh thần nữ quyền luận phương Tây trong thơ nữ Việt Nam và Trung Quốc .3 Những biểu hiện của tinh thần nữ quyền luận trong thơ nữ hai dân tộc – từ góc nhìn phê bình nữ quyền luận Marxist.4 Những biểu hiện của tinh thần nữ quyền luận trong thơ nữ hai dân tộc – từ góc nhìn phê bình nữ quyền luận sinh thái. 80 luan an CHƯƠNG 3.

TÍNH HIỆN ĐẠI TRONG THƠ NỮ VIỆT NAM VÀ TRUNG QUỐC NỬA ĐẦU THẾ KỶ XX – NHÌN TỪ BÌNH DIỆN HÌNH THỨC .2 Từ vựng và Hình ảnh. 165 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ. 168 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 169 PHỤ LỤC 1 Tiếp cận logic học phương Tây.

179 PHỤ LỤC 2 Sự vận động của văn học phương Tây là đi theo tư tưởng khoa học tự nhiên. 181 PHỤ LỤC 3 Hiểu thêm về các thể thơ Tân thi Trung Quốc theo giai đoạn. 190 PHỤ LỤC 4 Hiểu thêm về các thể thơ Tân thi Trung Quốc theo giai đoạn. 201 PHỤ LỤC 5 Những bài thơ nữ Trung Quốc được sử dụng trong bài .211 luan an 1 MỞ ĐẦU 1 Lý do chọn đề tài Chúng tôi có hai lý do chọn đề tài này: Thứ nhất, văn hóa của khu vực văn hóa chữ Hán và văn hóa phương Tây đến từ hai nguồn gốc triết học hoàn toàn khác nhau.

Dưới phong trào Tây học/Tân học ở đầu thế kỷ XX, văn học Việt Nam, Trung Quốc biến đổi lớn so với thời kỳ trung đại và cổ – trung đại, sự ảnh hưởng của thi pháp phương Tây lên thơ ca hiện đại một cách rõ ràng. Vậy, mối quan hệ giữa thơ hiện đại hai dân tộc và văn hóa phương Tây là thế nào? Sau phong trào Ngũ Tứ và phong trào Thơ mới, liệu văn hóa Việt Nam và Trung Quốc nên ngày càng đi xa văn hóa khu vực chữ Hán hay không? Chúng tôi sẽ qua tìm tòi khái niệm của “tính hiện đại” và “hiện đại hóa” để trả lời những câu hỏi này. Thứ hai, nằm trong cùng một khu vực văn hóa, Việt Nam và Trung Quốc có lịch sử giao lưu văn hóa lâu đời. So với việc nghiên cứu những hiện tượng của văn học cổ điển, khối lượng bài nghiên cứu về so sánh văn học hiện đại của hai nước còn rất ít.

Riêng về thể loại thơ ca, do những vấn đề lịch sử diễn ra ở hai nước trong thế kỷ XX, thơ hiện đại Việt Nam và Trung Quốc vẫn chủ yếu đang trong quá trình được tiếp tục đánh giá bởi các học giả bản địa. Những công trình nghiên cứu so sánh hai bộ phận thơ ca này còn ít được bàn tới. Về so sánh hiện tượng thơ nữ chưa có công trình nghiên cứu nào. Hai lý do trên chính là động lực để chúng tôi thực hiện đề tài “Tính hiện đại trong thơ nữ Việt Nam và Trung Quốc nửa đầu thế kỷ XX”.

Chúng tôi mong muốn góp phần khẳng định hệ giá trị không chỉ cho thơ nữ Việt Nam – Trung Quốc mà còn cho vai trò của người phụ nữ trong việc dùng thơ ca như một tiếng nói, góp phần đấu tranh đòi quyền sống, quyền làm người đúng nghĩa; vai trò của tác giả nữ trong tiến trình hiện đại hóa và phát triển của văn học dân tộc, khu vực. 2 Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu 2.1 Mục đích nghiên cứu Nghiên cứu về quá trình hiện đại hóa cũng như tính hiện đại của văn học nói chung, thơ ca nói riêng của Việt Nam và Trung Quốc là vấn đề không mới. Tuy nhiên, hướng nghiên cứu về “tính hiện đại trong thơ nữ hai nước” chúng tôi thấy chưa được xem xét một cách hệ thống với tư cách là một công trình khoa học. Nói cách khác, nếu tính hiện luan an 2 đại được coi là đặc trưng của văn học hiện đại, là điểm khác biệt với văn học cổ điển, thì thơ nữ có phải là văn học hiện đại không? Nếu phải, thì tính hiện đại của nó thể hiện ở chỗ nào? Quả là, giới nghiên cứu chưa dành nhiều quan tâm cho những vấn đề này.

Với bối cảnh trên, chúng tôi có hai mục đích nghiên cứu: Thứ nhất là trong khi tìm tòi nguyên nhân gốc rễ sâu xa của thơ ca hai nước biến đổi từ cổ điển sang hiện đại, nhìn rõ tính hiện đại của thơ nữ được thể hiện như thế nào; và thứ hai, nhìn nhận những nét dị biệt và tương đồng trong tính hiện đại của thơ nữ hai nước ở thời kỳ đổi mới văn học. Ngoài hai mục đích trên, chúng tôi cũng hy vọng qua việc nghiên cứu có thể giới thiệu thành tựu và đặc sắc thơ nữ Việt Nam với Trung Quốc và ngược lại, để độc giả hiểu biết thêm về hai hiện tượng văn học này.2 Nhiệm vụ nghiên cứu a. Chúng tôi đặt khái niệm “tính hiện đại” trong mối quan hệ giữa triết học và văn học của phương Đông & phương Tây, từ đó phát hiện những thay đổi cụ thể trong thi pháp của thơ ca hiện đại hai nước. Tiếp cận nữ quyền luận phương Tây, sử dụng phê bình nữ quyền luận khảo sát ý thức nữ tính phương Tây như một nội dung mới được xuất hiện trong các bài thơ nữ hai dân tộc nửa đầu thế kỷ XX.

Khảo sát những thay đổi trong hệ thống hình thức thơ nữ so với thơ ca cổ điển; so sánh sự thay đổi cụ thể giữa thơ nữ hai nước để nhìn nhận những nét dị biệt và tương đồng. Xuất phát từ khái niệm “tính hiện đại” và quá trình nảy sinh ra tính hiện đại (nội dung chương 2 và chương 3), chúng tôi sẽ đưa ra quan điểm về khái niệm “hiện đại hóa” – một khái niệm quan trọng đối với luận án. 3 Lịch sử vấn đề Để triển khai đề tài, chúng tôi phải khảo sát hai phần Lịch sử vấn đề: lịch sử lý thuyết (khái niệm hiện đại, tính hiện đại và hiện đại hóa) và lịch sử nghiên cứu trường hợp (các tác giả, tác phẩm thơ nữ). Theo tình hình thực tế, lịch sử lý thuyết nhiều và tập trung, trong khi lịch sử nghiên cứu trường hợp nhiều mà tản mác.1 Lịch sử lý thuyết Như đã xác định, nghiên cứu quá trình hiện đại hóa cũng như tính hiện đại của văn học nói chung, thơ ca nói riêng của Việt Nam và Trung Quốc là những vấn đề không luan an 3 mới.

Tình hình này dẫn đến rất nhiều vấn đề cần xem xét đối với nội dung của luận án. Về phía Tân thi, những vấn đề “hiện đại”, “tính hiện đại” và “hiện đại hóa” đã được học giả Trung Quốc, Việt Nam và thế giới nhìn nhận như thế nào.Về phía Thơ mới cũng tương tự như vậy. Rõ ràng những nội dung cần trả lời đã gây khó khăn cho chúng tôi xây dựng cơ sở khách quan (hệ thống lịch sử lý thuyết) để xác định đối tượng nghiên cứu cho công trình này.