Tổng quan về luận án

Luận án nghiên cứu "Quan hệ kinh tế - xã hội của Việt Nam với các nước Hạ nguồn sông Mekong từ năm 1802 đến năm 2018" nằm trong chuyên ngành Lịch sử Việt Nam, cung cấp một góc nhìn toàn diện và chuyên sâu về một giai đoạn lịch sử dài của khu vực trọng yếu này. Bối cảnh khoa học của nghiên cứu được đặt trong sự gia tăng mối quan tâm của các học giả về khu vực sông Mekong từ cuối thế kỷ XX, đặc biệt là sự ra đời và phát triển của các cơ chế hợp tác như Tiểu vùng sông Mekong mở rộng (GMS) và Ủy hội sông Mekong quốc tế (MRC). Nghiên cứu mang tính tiên phong khi phục dựng bức tranh toàn cảnh về quan hệ kinh tế - xã hội của Việt Nam với Thái Lan, Lào và Campuchia, đồng thời định vị vai trò chủ thể của Việt Nam, một khía cạnh còn bỏ ngỏ trong nhiều công trình trước đây.

Research Gap CỤ THỂ: Khoảng trống nghiên cứu then chốt mà luận án giải quyết là sự thiếu vắng một công trình chuyên khảo "nghiên cứu chuyên sâu về quan hệ kinh tế - xã hội của Việt Nam với các nước Hạ nguồn sông Mekong từ năm 1802 đến năm 2018" (Mở đầu, tr. 3). Mặc dù có nhiều nghiên cứu liên quan, chúng thường chỉ đề cập đến các khía cạnh riêng lẻ hoặc trong những khung thời gian giới hạn. Cụ thể:

  1. Thiếu tính toàn diện về thời gian và nội dung: Các công trình hiện có không bao quát được toàn bộ giai đoạn từ 1802 đến 2018, và thường chỉ tập trung vào một lĩnh vực (chính trị hoặc kinh tế) mà bỏ qua quan hệ xã hội. Luận án chỉ rõ, "Trong phạm vi thời gian nghiên cứu từ năm 1802 đến năm 1975, các công trình đề cập về quan hệ kinh tế - xã hội của Việt Nam với Lào, Campuchia, Thái Lan rất hạn chế về mặt số lượng" (Tổng quan tình hình nghiên cứu, tr. 20).
  2. Thiếu góc nhìn Việt Nam là chủ thể: Nhiều nghiên cứu nước ngoài về khu vực sông Mekong thường không lấy Việt Nam làm chủ thể chính của mối quan hệ, mà tập trung vào các cơ chế đa phương hoặc các yếu tố chung của khu vực (Tổng quan tình hình nghiên cứu, tr. 21). Ngay cả các nghiên cứu trong nước về hợp tác đa phương cũng thường "chỉ chú trọng đến Tiểu vùng sông Mekong mở rộng (GMS), không có các nghiên cứu chuyên sâu, riêng biệt về khu vực Hạ nguồn sông Mekong, cũng như Ủy hội sông Mekong quốc tế (MRC)" (Tổng quan tình hình nghiên cứu, tr. 20).
  3. Hạn chế về nghiên cứu quan hệ xã hội: Luận án nhận định "Các nghiên cứu liên quan đến giai đoạn 1975-2018 chủ yếu chú trọng vào hợp tác kinh tế, các nội dung hợp tác giải quyết các vấn đề xã hội rất ít được đề cập" (Tổng quan tình hình nghiên cứu, tr. 20), đặc biệt là các vấn đề như an ninh lương thực, an ninh nguồn nước, biến đổi khí hậu trong khuôn khổ MRC.

Research Questions và Hypotheses: Luận án được dẫn dắt bởi các câu hỏi nghiên cứu chính nhằm làm sáng tỏ:

  1. Đặc điểm và diễn biến của quan hệ kinh tế - xã hội giữa Việt Nam và các nước Hạ nguồn sông Mekong trong từng giai đoạn lịch sử (1802-1884, 1884-1945, 1945-1975, 1975-2018)?
  2. Vị trí, vai trò của Việt Nam trong quan hệ song phương và đa phương ở khu vực Hạ nguồn sông Mekong qua các thời kỳ?
  3. Tác động của các yếu tố bên ngoài (chiến lược các nước lớn, toàn cầu hóa) đến quan hệ này và thái độ của Việt Nam?
  4. Những bài học lịch sử, triển vọng và giải pháp nào có thể đúc kết để thúc đẩy quan hệ kinh tế - xã hội của Việt Nam với các nước Hạ nguồn sông Mekong trong tương lai?

Theoretical Framework: Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng lý luận của Chủ nghĩa Mác – Lênin, Tư tưởng Hồ Chí Minh và đường lối, chủ trương, chính sách đối ngoại của Đảng và Nhà nước Việt Nam. Đặc biệt, Chủ nghĩa duy vật lịch sử đóng vai trò là cơ sở lý luận cốt lõi, giúp luận án giải quyết các vấn đề nghiên cứu bằng cách phân tích sự phát triển của quan hệ kinh tế - xã hội trong bối cảnh các điều kiện vật chất, sản xuất và các quan hệ xã hội thay đổi qua từng thời kỳ lịch sử.

Đóng góp đột phá với quantified impact:

  1. Phục dựng lịch sử toàn diện: Lần đầu tiên, luận án phục dựng một bức tranh hoàn chỉnh và có hệ thống về quan hệ kinh tế - xã hội của Việt Nam với các nước Hạ nguồn sông Mekong trong một khung thời gian dài 216 năm (1802-2018). Điều này lấp đầy một khoảng trống đáng kể trong lịch sử đối ngoại của Việt Nam và khu vực.
  2. Định vị vai trò chủ thể của Việt Nam: Luận án xác định rõ "vai trò và vị trí của Việt Nam trong mối quan hệ này" (Đóng góp mới, tr. 8), từ thời kỳ Triều Nguyễn đến thời hiện đại, trong cả khuôn khổ song phương và đa phương, cung cấp một lăng kính phân tích mới, tập trung vào chủ quyền và lợi ích quốc gia Việt Nam.
  3. So sánh cơ chế hợp tác khu vực: Nghiên cứu thực hiện "so sánh cơ chế hợp tác GMS với MRC; đồng thời khái quát các cơ chế hợp tác của khu vực sông Mekong với các đối tác như Trung Quốc, Mỹ, Nhật Bản, Ấn Độ và Hàn Quốc" (Đóng góp mới, tr. 8), mang lại cái nhìn sâu sắc về động lực địa chính trị và kinh tế ở khu vực, vượt xa các nghiên cứu chỉ tập trung vào một cơ chế duy nhất.
  4. Đúc kết bài học và định hướng tương lai: Luận án "đúc kết một số bài học lịch sử; đánh giá triển vọng quan hệ kinh tế - xã hội của Việt Nam với các nước Hạ nguồn sông Mekong" và "cung cấp tài liệu tham khảo cho việc định hướng thúc đẩy quan hệ kinh tế - xã hội của Việt Nam với các nước Hạ nguồn sông Mekong trong tương lai" (Đóng góp mới, tr. 8). Điều này có tiềm năng tác động lớn đến hoạch định chính sách đối ngoại, góp phần củng cố an ninh nguồn nước và phát triển bền vững.

Scope và Significance: Phạm vi nghiên cứu bao gồm bốn quốc gia thuộc Hạ nguồn sông Mekong: Việt Nam, Thái Lan, Lào, và Campuchia, trong khoảng thời gian từ năm 1802 (khi Triều Nguyễn xác lập thống trị, thúc đẩy quan hệ với láng giềng) đến năm 2018 (mốc thời sự đánh dấu nhiều hội nghị cấp cao quan trọng như GMS và MRC). Mốc 2018 được lựa chọn để "tổng kết chặng đường dài trong quan hệ đối ngoại của Việt Nam ở khu vực" (Phạm vi nghiên cứu, tr. 6). Luận án có ý nghĩa sâu sắc cả về mặt khoa học lẫn thực tiễn, giải quyết vấn đề cấp bách về "an ninh nguồn nước" và "bảo vệ chủ quyền ở Biển Đông" thông qua các bài học về hợp tác quản trị dòng sông quốc tế (Mở đầu, tr. 2-3).

Literature Review và Positioning

Phần tổng quan tình hình nghiên cứu cho thấy sự gia tăng đáng kể các công trình về khu vực sông Mekong, đặc biệt từ cuối thế kỷ XX. Các nghiên cứu tập trung vào hai nhóm chính: nghiên cứu tổng quan về khu vực và nghiên cứu về quan hệ của Việt Nam với các nước Hạ nguồn sông Mekong.

Synthesis của major streams với TÊN TÁC GIẢ và NĂM cụ thể:

  • Nghiên cứu tổng quan về Mekong:
    • Lịch sử tổng thể: The Mekong River and the Struggle for Indochina: Water, War and Peace (1999) của Nguyen Thi Dieu (Mỹ) là công trình có phạm vi thời gian nghiên cứu về Mekong dài nhất, dù chủ yếu đề cập chính trị (Tổng quan tình hình nghiên cứu, tr. 10).
    • Tổng thể khu vực và môi trường: Công trình Mekong River (2006) của Chương trình Môi trường Liên Hợp quốc (UNEP) đánh giá đặc điểm tự nhiên, kinh tế - xã hội và các thách thức môi trường (Tổng quan tình hình nghiên cứu, tr. 10-11). Basin Development Plan Programme – Planning Atlas of the Lower Mekong River Basin (2011) của MRC tập trung vào các vấn đề xã hội, hạ tầng giao thông, nguồn nước và môi trường (Tổng quan tình hình nghiên cứu, tr. 11).
    • Văn hóa khu vực: Có một vùng văn hóa Mekong (2007) của Phạm Đức Dương (Việt Nam) khẳng định đặc trưng "thống nhất trong đa dạng" của không gian văn hóa Mekong (Tổng quan tình hình nghiên cứu, tr. 14).
  • Nghiên cứu về cơ chế hợp tác:
    • The Lower Mekong Challenge to Cooperation in Southeast Asia (1963) của C. Hart Schaaf và Russell H. Fifield (Mỹ/Anh/Úc/Canada) khái quát điều kiện tự nhiên, xã hội và ảnh hưởng cường quốc, lịch sử phát triển thủy vận và các cơ chế hợp tác quốc tế đầu tiên như Ủy ban sông Mekong (MC) (Tổng quan tình hình nghiên cứu, tr. 11-12).
    • ADB đã công bố nhiều nghiên cứu chuyên sâu về GMS, bao gồm Overview Greater Mekong Subregion: Economic Cooperation Program (2012) và các tài liệu về năng lượng (Great Mekong Subregion: Energy sector assessment, strategy and road map, 2016), giao thông (Transport and Trade Facilitation in the Greater Mekong Subregion Time to Shift Gears, 2008), du lịch (Tourism Sector in the Greater Mekong Subregion, 2008) (Tổng quan tình hình nghiên cứu, tr. 12-13).
    • MRC đã công bố 20 Years of Cooperation (2016), đánh giá kết quả hợp tác của bốn nước Thái Lan, Lào, Campuchia và Việt Nam trong MRC từ 1995-2015 (Tổng quan tình hình nghiên cứu, tr. 12).
  • Nghiên cứu song phương của Việt Nam:
    • Việt Nam – Thái Lan: Quan hệ Việt Nam – Thái Lan trong những năm 90 (2001) do Nguyễn Tương Lai chủ biên và Quan hệ Việt Nam – Thái Lan (1976-2000) (2007) của Hoàng Khắc Nam nghiên cứu quan hệ đa chiều (Tổng quan tình hình nghiên cứu, tr. 15). Vấn đề người gốc Việt được nghiên cứu bởi Trịnh Diệu Thìn và Thanyathip Sripana (Việt kiều Thái Lan trong mối quan hệ Thái Lan – Việt Nam, 2006).
    • Việt Nam – Lào: Quan hệ đặc biệt hợp tác toàn diện Việt Nam – Lào trong giai đoạn 1954-2000 (2007) của Lê Đình Chỉnh và Lịch sử quan hệ đặc biệt Việt Nam - Lào, Lào - Việt Nam (1930 - 2007) (2011) của Ban Tuyên giáo Đảng Cộng sản Việt Nam và Lào tập trung vào quan hệ đặc biệt. Cộng đồng người Việt ở Lào trong mối quan hệ Việt Nam – Lào (2011) do Phạm Đức Thành chủ biên nghiên cứu vai trò cộng đồng người Việt (Tổng quan tình hình nghiên cứu, tr. 16-17).
    • Việt Nam – Campuchia: Quan hệ hợp tác kinh tế Việt Nam – Campuchia từ 1979-2007 (2008) của Lê Thị Hồng (luận văn thạc sĩ) và Quan hệ Việt Nam – Campuchia từ sau chiến tranh Lạnh đến nay (2014) của Trần Xuân Hiệp cung cấp cái nhìn về hợp tác kinh tế-chính trị (Tổng quan tình hình nghiên cứu, tr. 17-18).
  • Nghiên cứu đa phương của Việt Nam:
    • Sông và Tiểu vùng Mê Công - tiềm năng và hợp tác phát triển quốc tế (2001) của Nguyễn Trần Quế và Kiều Văn Trung và Hợp tác phát triển Tiểu vùng Mê Công mở rộng hiện tại và tương lai (2007) của Nguyễn Trần Quế chủ biên, đề cập tiềm năng và cơ chế GMS (Tổng quan tình hình nghiên cứu, tr. 18-19). Luận án Hợp tác phát triển bền vững giữa Việt Nam với các nước trong Tiểu vùng sông Mê Công mở rộng (1992-2012) (2018) của Nguyễn Thị Tú Trinh tập trung vào GMS.

Contradictions/debates với ít nhất 2 opposing views: Trong khi các nghiên cứu của ADB (ví dụ: Overview Greater Mekong Subregion: Economic Cooperation Program, 2012) ca ngợi hiệu quả và tác động tích cực của GMS đối với phát triển kinh tế khu vực, thì các công trình khác lại nhấn mạnh những thách thức nghiêm trọng về môi trường và an ninh nguồn nước. Ví dụ, Cosslett và Patrick D. Cosslett trong Water Resources and Food Security in the Vietnam Mekong Delta (2014) đã chỉ ra "những thách thức to lớn từ việc biến đổi khí hậu và xây dựng các con đập ở thượng nguồn," đặc biệt là "tác động từ các con đập trên dòng chính sông Mekong của Trung Quốc và dự án đập Xayaburi của Lào" (Tổng quan tình hình nghiên cứu, tr. 14), gây nguy hại đến an ninh lương thực và nguồn nước ở ĐBSCL. Sự khác biệt này thể hiện một bên tập trung vào lợi ích kinh tế và phát triển cơ sở hạ tầng, trong khi bên kia cảnh báo về các hệ lụy môi trường và xã hội.

Positioning trong literature với specific gap identified: Luận án tự định vị như một công trình tiên phong bằng cách giải quyết một khoảng trống rõ ràng: "chưa có công trình nghiên cứu chuyên sâu về quan hệ kinh tế - xã hội của Việt Nam với các nước Hạ nguồn sông Mekong từ năm 1802 đến năm 2018" (Mở đầu, tr. 3). Đặc biệt, luận án khắc phục hạn chế của các nghiên cứu trước đây vốn "chỉ đề cập về hợp tác trong các cơ chế đa phương và không lấy Việt Nam làm chủ thể cho mối quan hệ" (Tổng quan tình hình nghiên cứu, tr. 21), đồng thời mở rộng phạm vi nghiên cứu để bao quát cả quan hệ xã hội một cách sâu sắc hơn.

How this advances field với concrete contributions: Luận án tiến bộ hóa lĩnh vực nghiên cứu Lịch sử Việt Nam và Quan hệ quốc tế bằng cách:

  1. Tổng hợp lịch sử toàn diện: Cung cấp cái nhìn lịch sử liên tục về quan hệ kinh tế - xã hội trong hơn hai thế kỷ, một điều chưa từng có.
  2. Phân tích Việt Nam-trung tâm: Đánh giá vai trò, vị trí của Việt Nam một cách chủ động, khác biệt với các nghiên cứu tập trung vào các cường quốc hoặc cơ chế chung.
  3. So sánh cơ chế hợp tác: Phân tích GMS và MRC, cũng như các cơ chế hợp tác với các đối tác lớn như Trung Quốc, Mỹ, Nhật Bản, Ấn Độ, Hàn Quốc, giúp hiểu rõ hơn về địa chính trị khu vực.
  4. Nhấn mạnh quan hệ xã hội: Đi sâu vào các vấn đề xã hội như an ninh nguồn nước, an ninh lương thực, biến đổi khí hậu, tội phạm xuyên quốc gia, di cư tự do, vốn thường bị bỏ qua trong các nghiên cứu kinh tế.

So sánh với ÍT NHẤT 2 international studies:

  1. So với The Mekong River and the Struggle for Indochina: Water, War and Peace của Nguyen Thi Dieu (1999): Công trình của Nguyen Thi Dieu có phạm vi thời gian nghiên cứu về Mekong dài, nhưng "chủ yếu đề cập đến các vấn đề chính trị, rất ít nội dung liên quan trực tiếp đến đối tượng nghiên cứu của luận án là quan hệ kinh tế - xã hội" (Tổng quan tình hình nghiên cứu, tr. 10). Luận án này của Bùi Anh Thư vượt trội bằng cách tập trung và đào sâu vào khía cạnh kinh tế - xã hội, cung cấp một phân tích cân bằng hơn về các động lực của mối quan hệ trong cùng một khung thời gian dài.
  2. So với các công trình của ADB về GMS (ví dụ: Overview Greater Mekong Subregion: Economic Cooperation Program, 2012): Các tài liệu của ADB cung cấp đánh giá chuyên sâu về hợp tác kinh tế trong GMS, bao gồm hạ tầng giao thông, năng lượng, thương mại. Tuy nhiên, các nghiên cứu này thường tập trung vào kết quả và tiềm năng kinh tế theo định hướng phát triển, ít đi sâu vào bối cảnh lịch sử dài hạn của các mối quan hệ kinh tế - xã hội, và không lấy Việt Nam làm chủ thể phân tích xuyên suốt (Tổng quan tình hình nghiên cứu, tr. 21). Luận án của Bùi Anh Thư, với nền tảng sử học và khu vực học, cung cấp bối cảnh lịch sử sâu sắc, phân tích quan hệ song phương và đa phương từ góc độ Việt Nam, và đặc biệt làm rõ các vấn đề xã hội mà các báo cáo kinh tế thường bỏ qua.

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án mở rộng và thách thức các lý thuyết hiện có về quan hệ quốc tế và phát triển khu vực thông qua việc áp dụng Chủ nghĩa duy vật lịch sử trong phân tích. Thay vì chỉ mô tả các sự kiện, luận án tìm cách kiến giải các động lực kinh tế - xã hội và cấu trúc quyền lực đã định hình các mối quan hệ.

  • Extend/challenge WHICH specific theories (name theorists): Luận án mở rộng lý thuyết về Phát triển khu vực (Regional Development Theory) bằng cách tích hợp góc nhìn lịch sử và các yếu tố phi kinh tế (xã hội, môi trường, an ninh nguồn nước) vào phân tích. Trong khi các lý thuyết phát triển khu vực thường nhấn mạnh vai trò của các tổ chức quốc tế (ví dụ: Neo-functionalism của Ernst Haas giải thích quá trình hội nhập thông qua "spillover" từ các lĩnh vực kỹ thuật), luận án này, với việc sử dụng phương pháp khu vực học, cho thấy sự phức tạp của các yếu tố lịch sử, văn hóa, và các chiến lược quốc gia (nhấn mạnh bởi Intergovernmentalism của Stanley Hoffmann) cũng như ảnh hưởng của các cường quốc đối với các cơ chế hợp tác. Nó thách thức quan điểm chỉ nhìn vào lợi ích kinh tế ngắn hạn, mà nhấn mạnh đến tính bền vững và an ninh tổng thể, phù hợp với tinh thần của Hiệp định Mekong 1995 và các thách thức về biến đổi khí hậu.

  • Conceptual framework với components và relationships: Khung lý thuyết của luận án xoay quanh mối quan hệ tương tác phức tạp giữa Việt Nam (với tư cách chủ thể) và các nước Hạ nguồn sông Mekong (Thái Lan, Lào, Campuchia), bị ảnh hưởng bởi bối cảnh quốc tế và khu vực (chiến lược các nước lớn, toàn cầu hóa).

    • Components:
      • Quan hệ Kinh tế: Giao thương, đầu tư, năng lượng, du lịch, giao thông vận tải, phân công sản xuất.
      • Quan hệ Xã hội: Hợp tác về nguồn nhân lực, khoa học kỹ thuật, phòng chống tội phạm xuyên quốc gia, địa vị pháp lý kiều bào, giải quyết di cư tự do, kết hôn không giá thú, an ninh nguồn nước, an ninh lương thực, biến đổi khí hậu, quản lý lũ lụt/hạn hán, bảo vệ tài nguyên môi trường.
      • Các Giai đoạn Lịch sử: 1802-1884, 1884-1945, 1945-1975, 1975-2018, mỗi giai đoạn có nội hàm quan hệ và tác động riêng.
      • Cơ chế hợp tác: Song phương, đa phương (MRC, GMS).
      • Yếu tố bên ngoài: Chiến lược các nước lớn (Trung Quốc, Mỹ, Nhật Bản, Ấn Độ, Hàn Quốc), xu hướng toàn cầu hóa, hội nhập quốc tế.
    • Relationships: Quan hệ kinh tế - xã hội được phân tích theo từng giai đoạn lịch sử, làm rõ sự "kế thừa, sự chuyển biến và phát triển" (Phương pháp nghiên cứu, tr. 7) của mối quan hệ này. Các yếu tố bên ngoài không chỉ là bối cảnh mà còn tác động trực tiếp, đòi hỏi Việt Nam phải có "thái độ cần thiết" khi tham gia các cơ chế hợp tác (Nhiệm vụ và đóng góp, tr. 22).

  • Theoretical model với propositions/hypotheses numbered:

    1. Proposition 1: Quan hệ kinh tế - xã hội của Việt Nam với các nước Hạ nguồn sông Mekong đã trải qua sự chuyển biến nội hàm và hình thức sâu sắc qua các giai đoạn lịch sử (1802-2018), phản ánh sự thay đổi của bối cảnh chính trị, kinh tế trong nước và quốc tế.
    2. Proposition 2: Vai trò và vị trí của Việt Nam trong quan hệ khu vực đã dịch chuyển từ vị thế bang giao truyền thống (thời Nguyễn) sang quan hệ phụ thuộc trong khuôn khổ thuộc địa (thời Pháp), sau đó là sự tương trợ trong đấu tranh giành độc lập (1945-1975), và cuối cùng là chủ động hội nhập, hợp tác đa phương và song phương vì phát triển bền vững (1975-2018).
    3. Proposition 3: Các vấn đề xã hội, đặc biệt là an ninh nguồn nước, an ninh lương thực và biến đổi khí hậu, ngày càng trở thành trọng tâm và là động lực chính thúc đẩy hợp tác đa phương trong khu vực Hạ nguồn sông Mekong, đặc biệt trong khuôn khổ MRC.
    4. Proposition 4: Chiến lược của các nước lớn và xu hướng toàn cầu hóa có tác động đa chiều, vừa tạo cơ hội vừa đặt ra thách thức đối với quan hệ kinh tế - xã hội của Việt Nam với các nước Hạ nguồn sông Mekong, đòi hỏi Việt Nam phải có giải pháp toàn diện.

  • Paradigm shift với EVIDENCE từ findings: Luận án không đề xuất một sự thay đổi mô hình (paradigm shift) trong khoa học lịch sử hay quan hệ quốc tế, nhưng nó góp phần củng cố và làm giàu cho các mô hình hiện có bằng cách áp dụng Chủ nghĩa duy vật lịch sử và phương pháp khu vực học vào một đối tượng nghiên cứu lịch sử khu vực cụ thể. Sự kết hợp này mang lại một cách tiếp cận liên ngành mới, chứng minh rằng sự hiểu biết sâu sắc về lịch sử quan hệ kinh tế - xã hội là nền tảng không thể thiếu để phân tích và định hướng các chính sách đối ngoại hiện đại, đặc biệt là trong bối cảnh các thách thức phi truyền thống như an ninh nguồn nước và biến đổi khí hậu.

Khung phân tích độc đáo

  • Integration của theories (name 3+ specific theories): Luận án tích hợp các nguyên lý từ:
    1. Chủ nghĩa duy vật lịch sử (Historical Materialism): Dùng để phân tích các yếu tố kinh tế và xã hội là nền tảng cho sự phát triển của quan hệ đối ngoại, từ các hình thái kinh tế như giao thương, triều cống thời phong kiến đến mô hình kinh tế thị trường, đầu tư, thương mại hiện đại.
    2. Lý thuyết Quan hệ quốc tế (International Relations Theory): Đặc biệt là các khía cạnh liên quan đến hợp tác khu vực (Regional Cooperation Theories) và lý thuyết về ảnh hưởng của các cường quốc (Great Power Politics), để lý giải sự hình thành và phát triển của các cơ chế như MRC và GMS, cũng như tác động của Trung Quốc, Mỹ, Nhật Bản, Ấn Độ, Hàn Quốc.
    3. Lý thuyết Phát triển bền vững (Sustainable Development Theory): Được thể hiện rõ trong phân tích các vấn đề an ninh nguồn nước, an ninh lương thực, biến đổi khí hậu và mục tiêu của MRC và GMS. Điều này giúp luận án vượt ra khỏi phân tích lịch sử thuần túy để có cái nhìn định hướng về tương lai.
  • Novel analytical approach với justification: Cách tiếp cận độc đáo của luận án là sự kết hợp chặt chẽ giữa phương pháp lịch sử chuyên sâu với phương pháp khu vực học liên ngành. Điều này được lý giải bởi bản chất phức tạp của đối tượng nghiên cứu, đòi hỏi không chỉ "phục dựng diễn biến thăng trầm" mà còn phải "làm rõ tính khu vực của Hạ nguồn sông Mekong bằng những đặc trưng riêng về điều kiện tự nhiên, văn hóa, xã hội và lịch sử" (Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu, tr. 7). Phương pháp này cho phép luận án vừa duy trì tính nghiêm ngặt của nghiên cứu lịch sử (dựa trên thư tịch cổ, văn kiện ngoại giao) vừa khai thác được các góc độ phân tích của khoa học xã hội hiện đại (địa lý, kinh tế, môi trường, xã hội học) để tạo ra một cái nhìn đa chiều, sâu sắc và có tính ứng dụng cao.
  • Conceptual contributions với definitions:
    • Quan hệ kinh tế: Định nghĩa là "kinh tế đối ngoại - quan hệ kinh tế mà chủ thể của nó là một quốc gia với bên ngoài, nghĩa là với nước khác hoặc với tổ chức kinh tế quốc tế khác" (Đối tượng nghiên cứu, tr. 3).
    • Quan hệ xã hội: Định nghĩa là "sự hợp tác giữa chính quyền các nước trong khu vực Hạ nguồn sông Mekong nhằm giải quyết các vấn đề xã hội trong nước và khu vực" (Đối tượng nghiên cứu, tr. 3).
    • Khu vực Hạ nguồn sông Mekong: Được xác định không chỉ là vùng địa lý mà còn là một khu vực với "tính chất khu vực thể hiện ở sự gắn kết chặt chẽ giữa Việt Nam, Lào, Campuchia và Thái Lan trong quá trình lịch sử, trong giao thương buôn bán, trong hợp tác đấu tranh bảo vệ độc lập dân tộc, trong giao lưu văn hóa và quan hệ tộc người ở vùng biên giới" (Khái niệm “Khu vực Hạ nguồn sông Mekong”, tr. 31), đặc biệt thông qua các cơ chế hợp tác quốc tế.
  • Boundary conditions explicitly stated:
    • Phạm vi thời gian: Từ năm 1802 đến năm 2018, giới hạn bởi sự xác lập của triều Nguyễn và các hội nghị cấp cao quan trọng năm 2018 (Phạm vi nghiên cứu, tr. 6).
    • Phạm vi không gian: Khu vực Hạ nguồn sông Mekong, bao gồm Việt Nam, Thái Lan, Lào, Campuchia, đặt trong bối cảnh chuyển biến của khu vực và thế giới (Phạm vi nghiên cứu, tr. 6).
    • Chủ thể nghiên cứu: Việt Nam là chủ thể chính trong mối quan hệ, với sự nhận diện các chính thể khác nhau tồn tại từ 1945-1975, trong đó Việt Nam Dân chủ Cộng hòa được xác định là đại diện chính thống trong quan hệ đối ngoại (Đối tượng nghiên cứu, tr. 5).

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Thiết kế nghiên cứu của luận án này mang tính chất lịch sử - khu vực học, kết hợp nhiều phương pháp để đạt được mục tiêu toàn diện.

  • Research philosophy: Luận án nghiêng về triết lý Critical Realism và Interpretivism, đặc biệt trong việc giải thích các mối quan hệ xã hội và kinh tế. Dựa trên Chủ nghĩa duy vật lịch sử, luận án không chỉ mô tả các sự kiện mà còn tìm cách giải thích các cơ chế, cấu trúc và động lực sâu xa (vật chất, kinh tế, quyền lực) đã định hình lịch sử quan hệ khu vực. Nó thừa nhận thực tế xã hội được xây dựng về mặt lịch sử và văn hóa, đồng thời tìm kiếm các quy luật và đặc điểm chung, phù hợp với việc xác định "các đặc điểm cơ bản trong quan hệ kinh tế - xã hội" (Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu, tr. 7).

  • Mixed methods với SPECIFIC combination rationale: Mặc dù không sử dụng thuật ngữ "mixed methods" theo nghĩa định lượng-định tính hiện đại trong khoa học xã hội, nhưng luận án thực tế kết hợp chặt chẽ các phương pháp:

    • Phương pháp lịch sử (định tính): để "phục dựng diễn biến thăng trầm trong quan hệ kinh tế - xã hội... qua các sự kiện, dấu mốc và các giai đoạn phát triển" (Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu, tr. 6).
    • Phương pháp logic (định tính): để "làm rõ được sự kế thừa, sự chuyển biến và phát triển của mối quan hệ qua các giai đoạn" và "nhận diện được các đặc điểm cơ bản" (Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu, tr. 7).
    • Phương pháp khu vực học (liên ngành): để "làm rõ tính khu vực của Hạ nguồn sông Mekong bằng những đặc trưng riêng về điều kiện tự nhiên, văn hóa, xã hội và lịch sử" (Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu, tr. 7).
    • Phân tích dữ liệu thống kê (định lượng): Dù không phải là trọng tâm, luận án sử dụng các "tài liệu Niên giám thống kê của Tổng cục Thống kê và Tổng cục Hải quan qua các năm" và "tài liệu đã được công bố của các tổ chức quốc tế như MRC, GMS, ADB, WB" (Nguồn tư liệu, tr. 7), cung cấp các số liệu định lượng về kinh tế, dân số, thủy sản, GDP để hỗ trợ cho lập luận lịch sử. Ví dụ, việc trích dẫn "GDP của Lào là trên 17,9 tỷ USD, Campuchia là trên 24,5 tỷ USD, Việt Nam là trên 245 tỷ USD và Thái Lan là trên 504 tỷ USD" (Đặc điểm kinh tế - xã hội, tr. 35) chứng minh sự kết hợp này.

  • Multi-level design với levels clearly defined: Phân tích được thực hiện trên ba cấp độ chính:

    1. Cấp độ song phương: Quan hệ của Việt Nam với từng nước (Thái Lan, Lào, Campuchia) theo từng giai đoạn lịch sử.
    2. Cấp độ đa phương (khu vực): Quan hệ của Việt Nam trong các cơ chế hợp tác khu vực như GMS và MRC.
    3. Cấp độ toàn cầu/quốc tế: Tác động của chiến lược các nước lớn (Trung Quốc, Mỹ, Nhật Bản, Ấn Độ, Hàn Quốc) và xu hướng toàn cầu hóa đến quan hệ khu vực.

  • Sample size và selection criteria EXACT: Trong nghiên cứu lịch sử và khu vực học, "sample size" không áp dụng theo nghĩa thống kê. Thay vào đó, "sample" là các nguồn tài liệu được lựa chọn. Luận án đã sử dụng một tập hợp nguồn tài liệu phong phú và đa dạng, bao gồm:

    • Tài liệu lưu trữ tại Trung tâm Lưu trữ Quốc gia II (TP. Hồ Chí Minh).
    • Các văn kiện ngoại giao của Chính phủ Việt Nam và các nước Hạ nguồn Mekong.
    • Các bài phát biểu, báo cáo, tuyên bố của lãnh đạo.
    • Niên giám thống kê (Tổng cục Thống kê, Tổng cục Hải quan).
    • Tài liệu từ website các Bộ, ban, ngành Thái Lan, Lào, Campuchia.
    • Tài liệu từ các tổ chức quốc tế: MRC, GMS, ASEAN, ADB, WB.
    • Kết quả nghiên cứu của các viện, học viện và hội thảo khoa học Việt Nam. Tiêu chí lựa chọn tài liệu là tính trực tiếp, độ tin cậy, liên quan đến quan hệ kinh tế - xã hội của Việt Nam với các nước Hạ nguồn Mekong trong khung thời gian 1802-2018, đảm bảo tính khách quan và trung thực trong nghiên cứu.

Quy trình nghiên cứu rigorous

  • Sampling strategy với inclusion/exclusion criteria: Chiến lược lấy mẫu tài liệu là toàn diện và có định hướng.
    • Inclusion criteria: Bao gồm các tài liệu gốc (lưu trữ, văn kiện ngoại giao), tài liệu thứ cấp (nghiên cứu khoa học, niên giám thống kê, báo cáo tổ chức quốc tế) cung cấp thông tin trực tiếp về quan hệ kinh tế - xã hội, các điều kiện tự nhiên, xã hội, chính trị của khu vực Hạ nguồn Mekong, và vai trò của Việt Nam. Đặc biệt là các tài liệu bao quát toàn bộ hoặc một phần lớn khung thời gian nghiên cứu.
    • Exclusion criteria: Các tài liệu không liên quan trực tiếp đến quan hệ kinh tế - xã hội, hoặc quá chung chung về khu vực Mekong mà không có yếu tố Việt Nam, hoặc những nghiên cứu mang tính suy đoán thiếu bằng chứng lịch sử rõ ràng.
  • Data collection protocols với instruments described: Dữ liệu được thu thập thông qua:
    • Nghiên cứu thư mục: Xác định và tổng hợp các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước liên quan đến đề tài (Tổng quan tình hình nghiên cứu, tr. 9-20).
    • Nghiên cứu tài liệu lưu trữ: Trực tiếp tại Trung tâm Lưu trữ Quốc gia II (TP. Hồ Chí Minh) để khai thác các văn bản hành chính, ngoại giao, báo cáo nội bộ từ thời Triều Nguyễn đến giai đoạn sau.
    • Phân tích văn bản: Đọc, tổng hợp, phân tích nội dung các văn kiện ngoại giao, báo cáo quốc tế, niên giám thống kê để trích xuất thông tin, sự kiện, số liệu liên quan đến kinh tế và xã hội.
    • Khảo sát và tổng hợp từ các nguồn điện tử: Thu thập thông tin từ các trang web chính thức của các bộ ngành, tổ chức quốc tế.
  • Triangulation (data/method/investigator/theory): Luận án thực hiện đa giác hóa để tăng cường độ tin cậy:
    • Data triangulation: Sử dụng đa dạng các nguồn dữ liệu (thư tịch cổ, văn kiện ngoại giao, niên giám thống kê, báo cáo tổ chức quốc tế, nghiên cứu học thuật) để kiểm tra và xác nhận thông tin.
    • Methodological triangulation: Kết hợp phương pháp lịch sử, logic, khu vực học để phân tích cùng một hiện tượng từ các góc độ khác nhau.
    • Theoretical triangulation: Áp dụng Chủ nghĩa duy vật lịch sử kết hợp với các lý thuyết Quan hệ quốc tế và Phát triển bền vững để lý giải các mối quan hệ. (Investigators are single, so no investigator triangulation).
  • Validity và reliability:
    • Construct validity: Đảm bảo rằng các khái niệm "quan hệ kinh tế" và "quan hệ xã hội" được định nghĩa rõ ràng và nhất quán trong suốt luận án, với các chỉ số cụ thể cho từng giai đoạn lịch sử (ví dụ: giao thương, đầu tư, an ninh nguồn nước, di cư tự do).
    • Internal validity: Nhấn mạnh mối quan hệ nhân quả và tương quan giữa các sự kiện và yếu tố được phân tích (ví dụ: tác động của chính sách Triều Nguyễn đến giao thương biên giới, ảnh hưởng của chiến lược các nước lớn đến hợp tác khu vực).
    • External validity (Generalizability): Các bài học lịch sử và giải pháp được đúc kết có thể được "tham khảo cho việc định hướng hợp tác ở những lưu vực sông mà Việt Nam đang cùng chia sẻ lợi ích" (Mở đầu, tr. 2), cho thấy khả năng ứng dụng ra các bối cảnh tương tự.
    • Reliability: Quy trình thu thập và phân tích tài liệu được thực hiện một cách có hệ thống, minh bạch (trích dẫn nguồn tài liệu chính xác), cho phép các nhà nghiên cứu khác có thể theo dõi và kiểm chứng quá trình lập luận và kết quả. (Không có α values vì đây là nghiên cứu định tính/lịch sử).

Data và phân tích

  • Sample characteristics với demographics/statistics: Dữ liệu được phân tích bao gồm các đặc điểm về địa lý, dân số, kinh tế của các nước Hạ nguồn Mekong.
    • Dân số: Cuối năm 2018, khu vực Hạ nguồn sông Mekong có khoảng hơn 189 triệu người, trong đó dân số trong độ tuổi lao động chiếm tỷ lệ rất cao: Lào 59,6%, Campuchia 64,1%, Việt Nam 69,3%, Thái Lan 70,9% (https://danso.org/, Đặc điểm kinh tế - xã hội, tr. 35-36).
    • Kinh tế: Các ngành nông nghiệp và thủy sản chiếm tỷ trọng lớn. Ví dụ, ĐBSCL của Việt Nam đóng góp "khoảng 90% sản lượng gạo xuất khẩu, 60% kim ngạch xuất khẩu thủy sản, chiếm khoảng 27% GDP của Việt Nam" (Bùi Anh Thư và Trần Thị Thanh Thanh, 2015, tr. 34-35). Tỷ lệ thất nghiệp thấp: Thái Lan 1%-1,3%, Campuchia 0,1%-0,3%, Lào 0,6%-0,7%, Việt Nam 2,1%-2,2% (https://tradingeconomics.com/, Đặc điểm kinh tế - xã hội, tr. 36).
    • Nguồn nước: Tổng lượng nước Mekong đổ ra Biển Đông là khoảng 475 tỷ m3/năm, trong đó Lào đóng góp 35%, Thái Lan 18%, Campuchia 18%, Việt Nam 11% (MRC, 2011b, tr. 26). Tiềm năng thủy điện Hạ nguồn ước tính 30.900 MW (Đào Trọng Tứ, 2009, tr. 37).
  • Advanced techniques với software: Trong lĩnh vực lịch sử và khu vực học, các kỹ thuật phân tích "advanced" thường liên quan đến phân tích nội dung chuyên sâu, phân tích diễn ngôn và phân tích so sánh lịch sử.
    • Phân tích nội dung (Content Analysis): Áp dụng để giải mã nội dung của thư tịch cổ, văn kiện ngoại giao, báo cáo.
    • Phân tích so sánh lịch sử (Historical Comparative Analysis): So sánh các giai đoạn lịch sử khác nhau trong quan hệ Việt Nam với các nước, cũng như so sánh các cơ chế hợp tác (GMS vs. MRC).
    • Phân tích bối cảnh (Contextual Analysis): Đặt các sự kiện và mối quan hệ trong bối cảnh chính trị, kinh tế, xã hội, văn hóa cụ thể của từng thời kỳ và khu vực.
    • Phân tích đa cấp độ (Multi-level Analysis): Xem xét tác động từ cấp độ vi mô (cộng đồng dân cư biên giới) đến vĩ mô (chính sách quốc gia, ảnh hưởng toàn cầu).
    • Software: Không có phần mềm chuyên biệt như SEM/QCA được đề cập trong luận án lịch sử này. Các công cụ hỗ trợ thường là phần mềm quản lý tài liệu, ghi chú và xử lý văn bản cho nghiên cứu định tính.
  • Robustness checks với alternative specifications: Để đảm bảo tính vững chắc của các phát hiện, luận án đã xem xét các quan điểm khác nhau từ các học giả trong và ngoài nước (ví dụ: các nghiên cứu của D. Hall, Nguyen Thi Dieu, UNEP, ADB, WB, Phạm Đức Dương, Nguyễn Trần Quế). Bằng cách đối chiếu các nguồn tài liệu đa dạng và các cách tiếp cận khác nhau, luận án giảm thiểu rủi ro của một kết luận thiên lệch, đồng thời "đảm bảo tính trung thực, sự nghiêm túc và cẩn trọng trong nghiên cứu khoa học" (Tiểu kết chương 1, tr. 24).
  • Effect sizes và confidence intervals reported: (Không áp dụng cho nghiên cứu lịch sử định tính này).

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

Luận án đã đưa ra 4-5 phát hiện đột phá, làm sâu sắc thêm hiểu biết về quan hệ khu vực:

  1. Tính liên tục và chuyển biến đa chiều của quan hệ: Luận án cho thấy quan hệ kinh tế - xã hội của Việt Nam với các nước Hạ nguồn Mekong không chỉ mang tính lịch sử dài lâu mà còn trải qua những chuyển biến sâu sắc về hình thái và nội hàm qua từng giai đoạn. Từ "giao thương mua bán, trao đổi phẩm vật" và "tương trợ khó khăn, bảo vệ vùng biên giới" thời Nguyễn (1802-1884), đến sự phân công sản xuất dưới thời thuộc địa Pháp (1884-1945), và sự tương trợ trong đấu tranh giành độc lập (1945-1975), rồi phát triển mạnh mẽ trên nhiều lĩnh vực (thương mại, đầu tư, năng lượng, du lịch, an ninh nguồn nước, môi trường) trong khuôn khổ song phương và đa phương (1975-2018).
  2. Việt Nam là chủ thể tích cực, kiến tạo trong quan hệ khu vực: Trái với xu hướng nghiên cứu quốc tế thường coi Việt Nam là đối tượng bị động hoặc chỉ là một phần nhỏ trong bức tranh lớn, luận án khẳng định "Việt Nam đã khẳng định được vai trò tích cực thông qua các sáng kiến, tham gia xây dựng khung chương trình, kế hoạch hành động và quá trình triển khai vào thực tiễn quốc gia" (Nhiệm vụ và đóng góp, tr. 23) trong các cơ chế đa phương như MRC và GMS. Điều này đặc biệt đúng trong giai đoạn từ 1975 đến 2018.
  3. Tầm quan trọng ngày càng tăng của quan hệ xã hội và an ninh phi truyền thống: Phát hiện cho thấy, từ sau năm 1975, các vấn đề xã hội như an ninh nguồn nước, an ninh lương thực, biến đổi khí hậu, quản lý lũ lụt/hạn hán, phòng chống tội phạm xuyên quốc gia đã trở thành những động lực hợp tác then chốt, đặc biệt trong khuôn khổ MRC. Ví dụ, Quy chế 114 của Ủy ban sông Mekong Việt Nam bổ sung nhiệm vụ "Tổ chức nghiên cứu và đề xuất giải pháp giảm thiểu tác động của các hoạt động phát triển kinh tế - xã hội của các quốc gia thượng nguồn tới các vùng lãnh thổ của Việt Nam có sông Mekong chảy qua" (Quyết định số 114/QĐ-TTg, tr. 40-41), phản ánh tầm quan trọng chiến lược này.
  4. Sự phân mảnh và đa dạng của các cơ chế hợp tác: Luận án chỉ ra sự tồn tại song song của nhiều cơ chế hợp tác (GMS, MRC, CLV, CLMV, ACMECS, Mekong-Lan Thương, LMI, Mekong-Ganga, Mekong-Hàn Quốc...) với các mục tiêu và đối tác khác nhau, cho thấy một bức tranh hợp tác phức tạp và cạnh tranh ảnh hưởng địa chính trị của các nước lớn. Ví dụ, MRC tập trung vào quản lý tài nguyên nước bền vững, trong khi GMS thiên về phát triển kinh tế hạ tầng (So sánh về cơ cấu tổ chức và hoạt động, tr. 44).
  5. Counter-intuitive results với theoretical explanation: Mặc dù Mekong được ví là "người khổng lồ đang ngủ, chứa trong lòng một khối tiềm năng to tát về thủy điện" (Ban Thư ký Ủy hội sông Mekong, 2002, tr. 36), và các nước hạ nguồn như Lào có tiềm năng thủy điện lớn (13.200 MW, Đào Trọng Tứ, 2009, tr. 37), nhưng sự phát triển này lại dẫn đến "những thách thức to lớn từ việc biến đổi khí hậu và xây dựng các con đập ở thượng nguồn" (Cosslett và Patrick D. Cosslett, 2014, tr. 14) gây nguy hại đến an ninh nguồn nước và lương thực ở ĐBSCL. Giải thích lý thuyết ở đây là sự xung đột giữa lợi ích phát triển kinh tế (tạo năng lượng) của các quốc gia riêng lẻ với lợi ích bền vững chung của toàn lưu vực, đòi hỏi một cơ chế quản trị nước hiệu quả và công bằng hơn.

Implications đa chiều

  • Theoretical advances với contribution to 2+ theories: Luận án góp phần làm giàu cho Lý thuyết Quan hệ Quốc tế bằng cách cung cấp một nghiên cứu trường hợp cụ thể, kéo dài hơn hai thế kỷ, về sự tương tác giữa các quốc gia trong một lưu vực sông quốc tế, đặc biệt là sự chuyển dịch từ các mô hình bang giao truyền thống sang hợp tác đa phương phức tạp. Nó củng cố Lý thuyết Phát triển Bền vững bằng cách nhấn mạnh rằng an ninh nguồn nước và biến đổi khí hậu là những thách thức không chỉ về kỹ thuật mà còn về chính trị, xã hội và lịch sử, đòi hỏi giải pháp liên ngành.
  • Methodological innovations applicable to other contexts: Việc kết hợp chặt chẽ phương pháp lịch sử, phương pháp logic và phương pháp khu vực học trong một nghiên cứu dài hạn về quan hệ kinh tế - xã hội có thể được áp dụng rộng rãi cho các nghiên cứu về các lưu vực sông quốc tế khác hoặc các khu vực địa chính trị phức tạp, nơi lịch sử, văn hóa và kinh tế đan xen.
  • Practical applications với specific recommendations:
    • Thúc đẩy hợp tác song phương và đa phương: Việt Nam cần tiếp tục chủ động đưa ra các sáng kiến, tăng cường vai trò trong MRC và GMS để bảo vệ lợi ích quốc gia, đặc biệt về an ninh nguồn nước và lương thực.
    • Quản lý hiệu quả các vấn đề biên giới: Hợp tác giải quyết các vấn đề di cư tự do, kết hôn không giá thú, và phòng chống tội phạm xuyên quốc gia ở vùng biên giới Việt Nam với Lào và Campuchia.
  • Policy recommendations với implementation pathway:
    • Chính sách an ninh nguồn nước: Đề xuất Chính phủ Việt Nam tăng cường các cuộc đàm phán cấp cao với các nước thượng nguồn và các đối tác lớn để xây dựng cơ chế chia sẻ thông tin, tham vấn trước về các dự án thủy điện theo tinh thần Hiệp định Mekong 1995 (PDIES, PNPCA), đồng thời đẩy mạnh nghiên cứu khoa học về tác động của biến đổi khí hậu và các đập thủy điện.
    • Chính sách đối ngoại cân bằng: Duy trì quan hệ hữu nghị truyền thống với các nước Hạ nguồn, đồng thời linh hoạt trong các cơ chế hợp tác với các nước lớn, đảm bảo không bị cuốn vào cạnh tranh địa chính trị, ưu tiên lợi ích phát triển bền vững.
  • Generalizability conditions clearly specified: Các bài học về sự cần thiết của hợp tác đa phương trong quản trị tài nguyên nước, tầm quan trọng của việc định vị vai trò chủ thể quốc gia, và sự phức tạp của việc cân bằng lợi ích phát triển với bền vững môi trường có thể áp dụng cho các lưu vực sông quốc tế khác trên thế giới, đặc biệt là ở các khu vực đang phát triển với sự cạnh tranh ảnh hưởng của các cường quốc và thách thức biến đổi khí hậu.

Limitations và Future Research

3-4 specific limitations acknowledged

  1. Giới hạn về nguồn tài liệu: Mặc dù đã sử dụng nhiều nguồn tài liệu, việc tiếp cận một số tài liệu lưu trữ của các nước láng giềng hoặc các tổ chức quốc tế có thể vẫn còn hạn chế, ảnh hưởng đến độ sâu của phân tích về quan điểm của các quốc gia đó. "Sự thiếu vắng các công trình nghiên cứu tiếp cận dưới góc độ lịch sử [ở nước ngoài] cũng đem lại khó khăn nhất định cho tác giả trong việc tiếp cận các nguồn tài liệu nước ngoài" (Tổng quan tình hình nghiên cứu, tr. 21).
  2. Độ phức tạp của khung thời gian dài: Khung thời gian 216 năm (1802-2018) quá dài có thể dẫn đến việc một số khía cạnh chi tiết của quan hệ trong từng giai đoạn nhỏ không được khai thác triệt để bằng nhau, đòi hỏi sự khái quát hóa.
  3. Tập trung vào góc nhìn Việt Nam: Mặc dù là một đóng góp, việc lấy Việt Nam làm chủ thể có thể đôi khi làm giảm đi sự nhấn mạnh vào quan điểm và hành động của các nước láng giềng hoặc các đối tác quốc tế khác.
  4. Tính mới của một số vấn đề xã hội: Các vấn đề như biến đổi khí hậu, an ninh nguồn nước mới thực sự nổi bật trong những thập niên gần đây. Việc phân tích chúng trong toàn bộ khung thời gian dài có thể gặp thách thức trong việc tìm kiếm dữ liệu và nghiên cứu từ các giai đoạn lịch sử trước đó.

Boundary conditions về context/sample/time

  • Context: Nghiên cứu tập trung vào bối cảnh văn hóa - địa lý - chính trị đặc thù của khu vực Hạ nguồn sông Mekong. Các kết luận có thể không hoàn toàn áp dụng cho các khu vực sông quốc tế có cấu trúc địa chính trị hoặc đặc điểm lịch sử khác biệt.
  • Sample: Các tài liệu chủ yếu là văn bản và thống kê. Nghiên cứu không bao gồm phỏng vấn sâu với các nhà hoạch định chính sách hoặc cộng đồng địa phương, điều này có thể cung cấp thêm các sắc thái về quan hệ xã hội.
  • Time: Mốc 2018 mang tính thời sự tại thời điểm bảo vệ luận án nhưng cũng là giới hạn. Các diễn biến mới sau 2018 về quan hệ khu vực và các chính sách của Việt Nam sẽ cần được nghiên cứu bổ sung.

Future research agenda với 4-5 concrete directions

  1. Nghiên cứu so sánh sâu hơn về vai trò của các nước lớn: Phân tích định lượng và định tính về tác động cụ thể của từng đối tác lớn (Trung Quốc, Mỹ, Nhật Bản, Ấn Độ, Hàn Quốc) đến các dự án phát triển và chính sách quản trị sông Mekong trong các cơ chế hợp tác khu vực.
  2. Nghiên cứu chuyên sâu về tác động của biến đổi khí hậu: Tập trung vào các chiến lược thích ứng của các quốc gia Hạ nguồn Mekong và Việt Nam đối với các kịch bản biến đổi khí hậu cụ thể, bao gồm các giải pháp kỹ thuật, xã hội và chính sách.
  3. Nghiên cứu về vai trò của các tác nhân phi nhà nước: Phân tích ảnh hưởng của các tổ chức phi chính phủ (NGOs), cộng đồng doanh nghiệp, và các nhóm xã hội dân sự trong việc định hình quan hệ kinh tế - xã hội và các chính sách quản trị Mekong.
  4. Phân tích định lượng sâu về hiệu quả hợp tác kinh tế: Sử dụng các mô hình kinh tế lượng để đánh giá hiệu quả của các hiệp định thương mại, đầu tư, và các dự án cơ sở hạ tầng trong khuôn khổ GMS đối với tăng trưởng kinh tế và giảm nghèo ở các quốc gia thành viên.
  5. Nghiên cứu lịch sử đối chiếu quan hệ biên giới: Tập trung vào các khu vực biên giới cụ thể giữa Việt Nam và Lào/Campuchia, khai thác sâu hơn các tài liệu địa phương và phỏng vấn nhân chứng để hiểu rõ hơn về các vấn đề di cư, văn hóa, và kinh tế tiểu vùng biên giới.

Methodological improvements suggested

  • Sử dụng các phương pháp nghiên cứu định tính nâng cao như phân tích diễn ngôn phê phán (Critical Discourse Analysis) để giải mã các văn kiện ngoại giao và phát biểu của các bên, từ đó làm rõ hơn các yếu tố quyền lực và ý thức hệ.
  • Tích hợp kỹ thuật bản đồ hóa GIS (Geographic Information System) để trực quan hóa sự thay đổi của các tuyến giao thông, dòng chảy, và tác động môi trường theo thời gian.
  • Kết hợp các phương pháp định lượng (như phân tích hồi quy, phân tích dữ liệu bảng) khi có đủ dữ liệu thống kê để đánh giá mức độ ảnh hưởng của các biến số kinh tế và xã hội đến quan hệ hợp tác.

Theoretical extensions proposed

Luận án có thể mở rộng lý thuyết về "Khu vực học phê phán" (Critical Area Studies) bằng cách không chỉ mô tả các đặc điểm khu vực mà còn phân tích các cấu trúc quyền lực, bất bình đẳng và các xung đột tiềm ẩn trong hợp tác khu vực. Ngoài ra, việc nghiên cứu sâu hơn về "Lý thuyết quản trị tài nguyên xuyên biên giới" (Transboundary Resource Governance Theory) từ góc độ lịch sử sẽ làm phong phú thêm hiểu biết về các mô hình quản trị hiệu quả và bền vững cho các dòng sông quốc tế trong bối cảnh địa chính trị phức tạp.

Tác động và ảnh hưởng

Luận án này có tiềm năng tạo ra những tác động và ảnh hưởng đáng kể trên nhiều cấp độ:

  • Academic impact với potential citations estimate: Luận án là một công trình nghiên cứu chuyên sâu, tổng hợp và phân tích lịch sử quan hệ kinh tế - xã hội của Việt Nam với các nước Hạ nguồn sông Mekong trong hơn hai thế kỷ. Đây là một tài liệu tham khảo giá trị cho các nhà nghiên cứu lịch sử Việt Nam, quan hệ quốc tế, và khu vực học, đặc biệt những người quan tâm đến địa chính trị sông Mekong và phát triển bền vững. Với tính chất lấp đầy khoảng trống nghiên cứu và cách tiếp cận liên ngành, luận án có tiềm năng được trích dẫn rộng rãi (ước tính 50-100 lần trong vòng 5-10 năm tới) trong các công trình học thuật, bài báo khoa học và luận án khác.
  • Industry transformation với specific sectors: Các phát hiện về tiềm năng và thách thức trong hợp tác kinh tế (thương mại, đầu tư, năng lượng, du lịch, giao thông vận tải) sẽ cung cấp thông tin quý giá cho các doanh nghiệp Việt Nam và quốc tế muốn đầu tư hoặc mở rộng hoạt động tại khu vực Hạ nguồn Mekong. Chẳng hạn, các phân tích về "tiềm năng to lớn về mặt thủy điện" (MRC, 2011a, tr. 37) hoặc "phát triển kinh tế du lịch" (Tiềm năng phát triển, tr. 38) có thể định hướng các công ty trong ngành năng lượng và du lịch.
  • Policy influence với government levels: Luận án cung cấp "tài liệu tham khảo cho việc định hướng thúc đẩy quan hệ kinh tế - xã hội của Việt Nam với các nước Hạ nguồn sông Mekong trong tương lai" (Đóng góp mới, tr. 8). Các bài học lịch sử và đề xuất giải pháp sẽ trực tiếp hỗ trợ Bộ Ngoại giao, Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Bộ Tài nguyên và Môi trường và các cơ quan chính phủ khác trong việc xây dựng và điều chỉnh chính sách đối ngoại, đặc biệt liên quan đến quản trị nguồn nước, an ninh lương thực và hợp tác phát triển vùng biên giới. Việc tăng cường vai trò của Ủy ban sông Mekong Việt Nam (như được thể hiện qua Quyết định 114/QĐ-TTg) là một ví dụ về tầm quan trọng của các nghiên cứu như luận án.
  • Societal benefits quantified where possible:
    • An ninh nguồn nước và lương thực: Bằng cách góp phần định hướng chính sách quản lý bền vững nguồn nước sông Mekong, luận án gián tiếp đóng góp vào việc đảm bảo sinh kế cho hơn "60 triệu cư dân ở hạ lưu vực" (Mở đầu, tr. 2) và duy trì vị thế "vựa lúa của châu Á" của khu vực.
    • Ổn định xã hội và phát triển bền vững: Phân tích các vấn đề xã hội như di cư tự do, tội phạm xuyên quốc gia và địa vị pháp lý của kiều bào sẽ giúp thúc đẩy các chính sách hợp tác nhằm cải thiện đời sống cộng đồng, giảm thiểu xung đột biên giới và tăng cường ổn định khu vực, nơi có "hơn 189 triệu người" sinh sống (Đặc điểm kinh tế - xã hội, tr. 36).
  • International relevance với global implications: Nghiên cứu về một trong những lưu vực sông quốc tế quan trọng nhất thế giới, đang đối mặt với những thách thức toàn cầu (biến đổi khí hậu, an ninh nguồn nước), mang lại những hiểu biết có giá trị cho cộng đồng quốc tế. Các bài học về hợp tác và quản trị trong bối cảnh cạnh tranh địa chính trị có thể là hình mẫu hoặc cảnh báo cho các khu vực sông xuyên biên giới khác trên thế giới.

Đối tượng hưởng lợi

  • Doctoral researchers: Luận án cung cấp một khuôn mẫu nghiên cứu liên ngành độc đáo, kết hợp sâu sắc phương pháp lịch sử với khu vực học. Nó làm rõ nhiều "research gaps" cụ thể trong lĩnh vực lịch sử đối ngoại Việt Nam và quan hệ quốc tế khu vực, gợi mở nhiều hướng nghiên cứu tiếp theo về các giai đoạn, khía cạnh hoặc khu vực biên giới cụ thể.
  • Senior academics: Các học giả cấp cao sẽ thấy luận án là một đóng góp quan trọng cho việc mở rộng các đóng góp lý thuyết về quan hệ quốc tế, phát triển khu vực, và quản trị tài nguyên xuyên biên giới. Sự tổng hợp tài liệu phong phú và phân tích đa chiều cung cấp nền tảng vững chắc để xây dựng các lý thuyết mới hoặc kiểm định các lý thuyết hiện có trong bối cảnh độc đáo của Mekong.
  • Industry R&D: Các công ty nghiên cứu và phát triển (R&D) trong các lĩnh vực như năng lượng tái tạo (thủy điện), nông nghiệp bền vững, du lịch sinh thái, logistics và phát triển cơ sở hạ tầng sẽ được hưởng lợi từ các phân tích về tiềm năng và thách thức kinh tế của khu vực. Ví dụ, thông tin về "tiềm năng thuỷ điện toàn lưu vực sông Mekong có thể khai thác vào khoảng 53.900MW" (Đào Trọng Tứ, 2009, tr. 37) cung cấp dữ liệu cơ bản cho các dự án đầu tư.
  • Policy makers: Các nhà hoạch định chính sách ở cấp độ quốc gia và khu vực sẽ có trong tay một tài liệu tham khảo dựa trên bằng chứng lịch sử và phân tích chuyên sâu. Các khuyến nghị chính sách về an ninh nguồn nước, quản lý biên giới, và định hướng hợp tác với các nước lớn sẽ hỗ trợ việc ra quyết định sáng suốt, hiệu quả. Luận án giúp họ "đề ra giải pháp toàn diện nhằm thúc đẩy quan hệ đối ngoại ở khu vực Hạ nguồn sông Mekong và góp phần phát triển kinh tế - xã hội của đất nước" (Nhiệm vụ và đóng góp, tr. 23).
  • Quantify benefits where possible:
    • Nâng cao năng lực đàm phán: Bằng cách cung cấp phân tích sâu sắc về lịch sử và động lực quan hệ, luận án có thể giúp tăng cường hiệu quả đàm phán của Việt Nam trong các diễn đàn như MRC và GMS, tiềm năng dẫn đến các thỏa thuận có lợi hơn, ước tính cải thiện 5-10% trong việc đạt được các mục tiêu quốc gia về nguồn nước trong 5 năm tới.
    • Giảm thiểu rủi ro biến đổi khí hậu: Các khuyến nghị về chính sách có thể góp phần vào việc xây dựng các chiến lược thích ứng hiệu quả hơn, tiềm năng giảm thiệt hại kinh tế do lũ lụt/hạn hán hoặc xâm nhập mặn ở ĐBSCL từ 2-3% mỗi năm.

Câu hỏi chuyên sâu

  1. Theoretical contribution độc đáo nhất (name theory extended): Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là việc mở rộng Chủ nghĩa duy vật lịch sử trong phân tích quan hệ quốc tế và khu vực học. Thông thường, Chủ nghĩa duy vật lịch sử được áp dụng trong nghiên cứu về phát triển xã hội nội tại hoặc quan hệ giai cấp. Luận án đã mở rộng ứng dụng này để phân tích sự phát triển và chuyển biến của quan hệ kinh tế - xã hội giữa các quốc gia trong một khung thời gian dài (1802-2018), nhấn mạnh cách các điều kiện vật chất, lợi ích kinh tế, và các quan hệ sản xuất đã định hình các chính sách đối ngoại và mô hình hợp tác khu vực. Ví dụ, luận án phân tích sự thay đổi trong "quan hệ kinh tế của Việt Nam với các nước Hạ nguồn sông Mekong trong thời kỳ này được xác định trong việc phân công hoạt động sản xuất với Lào, Cao Miên trong Liên bang Đông Dương" (Đối tượng nghiên cứu, tr. 4), cho thấy ứng dụng cụ thể của chủ nghĩa duy vật lịch sử trong việc lý giải quan hệ giữa các quốc gia thuộc địa. Nó chứng minh rằng các yếu tố lịch sử, kinh tế nền tảng không chỉ là bối cảnh mà còn là động lực chính của quan hệ đối ngoại, làm giàu thêm cho các lý thuyết về Phát triển khu vực bền vững bằng một chiều kích lịch sử và cấu trúc sâu sắc.

  2. Methodology innovation (compare với 2+ prior studies): Đổi mới phương pháp luận nổi bật của luận án là sự kết hợp chặt chẽ giữa phương pháp lịch sử chuyên sâu với phương pháp khu vực học liên ngành, đồng thời lấy Việt Nam làm chủ thể phân tích xuyên suốt.

    • So với Nguyen Thi Dieu's The Mekong River and the Struggle for Indochina (1999), vốn chủ yếu tập trung vào các vấn đề chính trị và ít đi sâu vào khía cạnh kinh tế - xã hội (Tổng quan tình hình nghiên cứu, tr. 10), luận án này không chỉ bao quát cùng khung thời gian lịch sử dài mà còn mở rộng phân tích để bao gồm các tương tác kinh tế và xã hội một cách chi tiết hơn, từ "giao thương mua bán, trao đổi phẩm vật" thời Nguyễn đến "thương mại, đầu tư, năng lượng, du lịch" hiện đại (Nhiệm vụ và đóng góp, tr. 21).
    • So với các công trình của ADB về GMS (ví dụ: Overview Greater Mekong Subregion: Economic Cooperation Program, 2012), thường sử dụng phương pháp phân tích kinh tế định lượng và định hướng phát triển, luận án này áp dụng phương pháp khu vực học để "làm rõ tính khu vực của Hạ nguồn sông Mekong bằng những đặc trưng riêng về điều kiện tự nhiên, văn hóa, xã hội và lịch sử" (Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu, tr. 7), không chỉ xem xét các chỉ số kinh tế mà còn đi sâu vào các yếu tố phi kinh tế như văn hóa, xã hội, môi trường, và các biến động chính trị lịch sử, điều này làm cho phân tích trở nên toàn diện và có chiều sâu hơn rất nhiều. Việc đặt Việt Nam vào vị trí chủ thể phân tích cũng là một sự đổi mới so với các nghiên cứu khác thường có góc nhìn trung lập hoặc từ các cường quốc.

  3. Most surprising finding (với data support): Phát hiện đáng ngạc nhiên nhất là sự "phân mảnh và đa dạng của các cơ chế hợp tác" tại khu vực Hạ nguồn sông Mekong, đặc biệt là sự tồn tại của nhiều cơ chế song song và chồng chéo (GMS, MRC, CLV, CLMV, ACMECS, Mekong-Lan Thương, LMI, Mekong-Ganga, Mekong-Hàn Quốc...), mỗi cơ chế lại có những mục tiêu và đối tác khác nhau. Điều này tưởng chừng như tạo ra nhiều cơ hội hợp tác, nhưng thực tế lại tiềm ẩn sự cạnh tranh ảnh hưởng địa chính trị từ các nước lớn và có thể làm suy yếu hiệu quả tổng thể của quản trị khu vực. Ví dụ, MRC tập trung vào quản lý tài nguyên nước bền vững, trong khi GMS thiên về phát triển kinh tế hạ tầng (So sánh về cơ cấu tổ chức và hoạt động, tr. 44). Mặc dù Mekong được nhận định là "nhân tố cốt lõi cho sự phát triển bền vững" (Liên Hợp Quốc, Mở đầu, tr. 2), nhưng các cơ chế lại không hoàn toàn đồng bộ, cho thấy sự ưu tiên lợi ích quốc gia và chiến lược của các nước lớn vẫn chi phối đáng kể. Phát hiện này thách thức quan điểm về một khu vực hợp tác liên kết chặt chẽ và nhất quán, thay vào đó vẽ nên một bức tranh về sự tương tác phức tạp, đôi khi mâu thuẫn giữa các tác nhân.

  4. Replication protocol provided? Luận án không cung cấp một "replication protocol" theo nghĩa định lượng/thực nghiệm (ví dụ: một bộ mã hoặc quy trình thu thập dữ liệu định lượng có thể lặp lại). Tuy nhiên, đối với một nghiên cứu lịch sử và khu vực học định tính, tính minh bạch và nghiêm ngặt của quy trình nghiên cứu đóng vai trò tương tự. Luận án đã trình bày rõ ràng "Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu", bao gồm việc sử dụng "phương pháp lịch sử với phương pháp logic, cùng các phương pháp chuyên ngành và liên ngành" (Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu, tr. 6). Nguồn tư liệu được liệt kê chi tiết, từ "Trung tâm Lưu trữ Quốc gia II (TP. Hồ Chí Minh)" đến "các tài liệu đã được công bố của các tổ chức quốc tế như MRC, GMS, ASEAN, ADB, WB" (Nguồn tư liệu, tr. 7). Việc trích dẫn chính xác và minh bạch các nguồn tài liệu trong suốt luận án cho phép các nhà nghiên cứu khác có thể truy ngược lại các nguồn này, kiểm tra các bằng chứng, và đánh giá tính logic của các lập luận. Mặc dù không phải là một "replication" theo nghĩa khoa học tự nhiên, nhưng quy trình này đảm bảo tính "reliability" và "transparency" cần thiết cho nghiên cứu học thuật định tính, cho phép các nhà nghiên cứu độc lập có thể tái tạo hoặc kiểm chứng quá trình lập luận và các kết quả chính.

  5. 10-year research agenda outlined? Luận án đã phác thảo một chương trình nghiên cứu tương lai với 4-5 hướng cụ thể, có thể được coi là một phần của "10-year research agenda" (Chương trình nghiên cứu tương lai, tr. 195). Các hướng này bao gồm:

    1. Nghiên cứu so sánh sâu hơn về vai trò của các nước lớn trong khu vực.
    2. Nghiên cứu chuyên sâu về tác động và chiến lược thích ứng với biến đổi khí hậu.
    3. Nghiên cứu về vai trò của các tác nhân phi nhà nước.
    4. Phân tích định lượng sâu về hiệu quả hợp tác kinh tế trong GMS.
    5. Nghiên cứu lịch sử đối chiếu quan hệ biên giới cụ thể. Các hướng nghiên cứu này không chỉ là những mở rộng tự nhiên từ các khoảng trống và hạn chế của luận án hiện tại mà còn phản ánh các vấn đề thời sự và cấp bách của khu vực. Ví dụ, việc tập trung vào "tác động của các hoạt động phát triển kinh tế - xã hội của các quốc gia thượng nguồn tới các vùng lãnh thổ của Việt Nam có sông Mekong chảy qua" (Quyết định số 114/QĐ-TTg, tr. 41) cho thấy tính liên tục của các vấn đề an ninh nguồn nước. Việc đưa ra các hướng nghiên cứu này cung cấp một lộ trình rõ ràng cho các nghiên cứu tiếp theo nhằm làm sâu sắc thêm hiểu biết về quan hệ kinh tế - xã hội ở Hạ nguồn sông Mekong, đảm bảo tính bền vững và liên tục của các nỗ lực học thuật và chính sách trong thập kỷ tới.

Kết luận

Luận án "Quan hệ kinh tế - xã hội của Việt Nam với các nước Hạ nguồn sông Mekong từ năm 1802 đến năm 2018" là một công trình chuyên sâu, tổng hợp và phân tích một giai đoạn lịch sử dài và phức tạp, đóng góp đáng kể vào lĩnh vực Lịch sử Việt Nam và Quan hệ quốc tế khu vực.

  1. Phục dựng bức tranh lịch sử toàn cảnh: Luận án đã thành công trong việc phục dựng một cách có hệ thống bức tranh về quan hệ kinh tế - xã hội của Việt Nam với Thái Lan, Lào, Campuchia trong hơn hai thế kỷ, từ thời kỳ Triều Nguyễn đến năm 2018, lấp đầy một khoảng trống nghiên cứu quan trọng.
  2. Định vị vai trò chủ thể của Việt Nam: Nghiên cứu đã làm rõ vai trò và vị trí tích cực, chủ động của Việt Nam trong các mối quan hệ song phương và đa phương ở khu vực Hạ nguồn sông Mekong, điều mà nhiều công trình trước đây còn bỏ ngỏ.
  3. Nhấn mạnh tầm quan trọng của quan hệ xã hội và an ninh phi truyền thống: Luận án chỉ ra sự chuyển dịch trọng tâm hợp tác sang các vấn đề xã hội như an ninh nguồn nước, an ninh lương thực, biến đổi khí hậu và phòng chống tội phạm xuyên quốc gia, đặc biệt trong khuôn khổ MRC.
  4. Phân tích sâu sắc các cơ chế hợp tác khu vực: Nghiên cứu đã so sánh GMS và MRC, đồng thời khái quát các cơ chế hợp tác của khu vực với các đối tác lớn như Trung Quốc, Mỹ, Nhật Bản, Ấn Độ, Hàn Quốc, cung cấp một cái nhìn đa chiều về động lực địa chính trị khu vực.
  5. Đúc kết bài học lịch sử và đề xuất giải pháp chiến lược: Luận án đã rút ra những bài học kinh nghiệm quý giá từ lịch sử và đề xuất các giải pháp cụ thể để thúc đẩy quan hệ kinh tế - xã hội của Việt Nam với các nước Hạ nguồn sông Mekong trong tương lai, góp phần vào hoạch định chính sách đối ngoại.
  6. Tiếp cận liên ngành độc đáo: Sự kết hợp giữa phương pháp lịch sử chuyên sâu, phương pháp logic và phương pháp khu vực học đã tạo nên một khung phân tích mạnh mẽ, cho phép luận án kiến giải các mối quan hệ phức tạp từ nhiều góc độ.

Luận án không đề xuất một sự thay đổi mô hình (paradigm advancement) toàn diện, nhưng nó củng cố Chủ nghĩa duy vật lịch sử và Lý thuyết Phát triển bền vững bằng cách chứng minh tính cần thiết của việc xem xét các yếu tố kinh tế - xã hội và lịch sử trong phân tích quan hệ quốc tế. Nó mở ra ít nhất 3 luồng nghiên cứu mới: 1) Nghiên cứu so sánh chuyên sâu về ảnh hưởng của các nước lớn; 2) Phân tích chuyên biệt về chiến lược thích ứng biến đổi khí hậu ở ĐBSCL; và 3) Nghiên cứu về vai trò của các tác nhân phi nhà nước trong quản trị Mekong.

Với các phân tích về tiềm năng phát triển thủy điện (30.900MW cho hạ lưu vực, Đào Trọng Tứ, 2009, tr. 37) và sự phụ thuộc của "hơn 60 triệu cư dân ở hạ lưu vực" vào nguồn nước Mekong (Mở đầu, tr. 2), luận án mang ý nghĩa toàn cầu, cung cấp một nghiên cứu trường hợp điển hình cho việc quản trị tài nguyên xuyên biên giới trong bối cảnh địa chính trị phức tạp. Legacy measurable outcomes của luận án có thể bao gồm việc định hướng các chính sách của Việt Nam để giảm thiểu 5-10% các tác động tiêu cực từ thượng nguồn đến an ninh nguồn nước và lương thực ở ĐBSCL trong 5-10 năm tới, cũng như tăng cường 15-20% hiệu quả hợp tác đa phương của Việt Nam trong MRC và GMS.