Luận án tiến sĩ khoa học giáo dục: Dạy học mô hình hóa trong môn Xác suất và Thống kê cho sinh viên ngành Kinh tế và Quản trị kinh doanh

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM ĐỒNG THỊ HỒNG NGỌC DẠY HỌC MÔ HÌNH HÓA TRONG MÔN XÁC SUẤT VÀ THỐNG KÊ CHO SINH VIÊN NGÀNH KINH TẾ VÀ QUẢN TRỊ KINH DOANH LUẬN ÁN TIẾN SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC THÁI NGUYÊN - 2022 ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM ĐỒNG THỊ HỒNG NGỌC DẠY HỌC MÔ HÌNH HÓA TRONG MÔN XÁC SUẤT VÀ THỐNG KÊ CHO SINH VIÊN NGÀNH KINH TẾ VÀ QUẢN TRỊ KINH DOANH Ngành: Lý luận và Phương pháp dạy học bộ môn Toán học Mã số: 9140111 LUẬN ÁN TIẾN SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC Người hướng dẫn khoa học: 1.TS NGUYỄN HỮU CHÂU 2.TS NGUYỄN DANH NAM THÁI NGUYÊN - 2022 LƠI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi dưới sự hướng dẫn của GS.TS Nguyễn Hữu Châu và PGS.TS Nguyễn Danh Nam. Các số liệu, kết quả trình bày trong luận án là trung thực và chưa ai công bố trong bất kỳ một công trình nào khác. Thái Nguyên, tháng 01 năm 2022 Tác giả luận án Đồng Thị Hồng Ngọc i MỤC LỤC LƠI CAM ĐOAN.ii DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU VÀ CHỮ VIẾT TẮT.v DANH MỤC CÁC BẢNG.vi DANH MỤC CÁC HÌNH. vii MỞ ĐẦU.

Lý do chọn đề tài. Tổng quan về vấn đề nghiên cứu. Mục đích nghiên cứu. Nhiệm vụ nghiên cứu.

Khách thể và đối tượng nghiên cứu. Giả thuyết khoa học. Phạm vi nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu.

Những luận điểm đưa ra bảo vệ. Những đóng góp mới của luận án. Cấu trúc luận án.18 Chương 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÍ LUẬN VỀ DẠY HỌC MÔ HÌNH HÓA TOÁN HỌC TRONG MÔN XÁC SUẤT VÀ THỐNG KÊ. Mô hình hóa toán học và quá trình mô hình hóa toán học.

Mô hình toán học. Mô hình hóa toán học. Năng lực mô hình hóa toán học. Quá trình mô hình hóa toán học.

Ý nghĩa của quá trình mô hình hóa toán học. Dạy học mô hình hóa toán học. Bản chất của dạy học mô hình hóa toán học. Khó khăn của người học khi thực hiện quá trình MHHTH.

Dạy học mô hình hóa toán học trong môn Xác suất và thống kê. Chương trình XS - TK cho sinh viên ngành KT và QTKD. Mô hình hóa toán học trong môn XS - TK. Năng lực MHHTH của sinh viên thực hiện quá trình MHHTH trong XS - TK55 KẾT LUẬN CHƯƠNG 1.59 Chương 2: NGHIÊN CỨU THỰC TIỄN.

Phương pháp luận nghiên cứu. Mục đích nghiên cứu. Các câu hỏi nghiên cứu. Mẫu nghiên cứu.

Phương pháp thu thập dữ liệu. Xử lý dữ liệu. Công cụ nghiên cứu. Kết quả thu thập dữ liệu.

Những vấn đề về chương trình XS - TK cho SV ngành KT và QTKD. Thực trạng DH MHHTH trong môn XS - TK cho SV ngành KT và QTKD67 2. Những thảo luận dựa trên số liệu thu thập được.74 KẾT LUẬN CHƯƠNG 2.86 Chương 3: TỔ CHỨC DẠY HỌC MÔ HÌNH HÓA TOÁN HỌC TRONG MÔN XS - TK CHO SINH VIÊN NGÀNH KINH TẾ VÀ QUẢN TRỊ KINH DOANH. Định hướng xây dựng các biện pháp tổ chức DH MHHTH trong môn XS - TK cho SV ngành KT và QTKD.

Biện pháp tổ chức DH MHHTH trong môn XS - TK cho sinh viên ngành KT và QTKD. Biện pháp 1: Tăng cường những tình huống luyện tập để rèn luyện các kỹ năng MHHTH cho sinh viên. Biện pháp 2: Xây dựng và thực hiện hệ thống dự án học tập chứa đựng các tình huống MHHTH gắn với thực tiễn nghề KT và QTKD. Biện pháp 3: Tạo cơ hội sử dụng CNTT trong quá trình thực hiện MHHTH cho sinh viên.115 KẾT LUẬN CHƯƠNG 3.126 Chương 4: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM.

Mục đích, yêu cầu, nhiệm vụ, nguyên tắc tổ chức thực nghiệm sư phạm127 iii 4. Mục đích thực nghiệm sư phạm. Yêu cầu thực nghiệm sư phạm. Nhiệm vụ thực nghiệm sư phạm.

Các nguyên tắc tổ chức thực nghiệm sư phạm. Nội dung thực nghiệm sư phạm. Tổ chức thực nghiệm. Đối tượng, thời gian thực nghiệm.

Cách thức tiến hành và nhiệm vụ thực nghiệm. Phương pháp đánh giá kết quả thực nghiệm. Kết quả thực nghiệm. Kết quả phân tích chất lượng sinh viên trước khi tiến hành thực nghiệm132 4.

Kết quả phân tích chất lượng sinh viên sau khi tiến hành thực nghiệm134 4. Tính hiệu quả và tính khả thi của các biện pháp.148 KẾT LUẬN CHƯƠNG 4.151 KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ.152 MỘT SỐ KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU CỦA TÁC GIẢ ĐÃ ĐƯỢC CÔNG BỐ CÓ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN.153 TÀI LIỆU THAM KHẢO.154 PHỤ LỤC iv DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU VÀ CHỮ VIẾT TẮT TT TỪ VIẾT TẮT VIẾT ĐẦY ĐỦ 1 CNTT Công nghệ thông tin 2 DH MHHTH Dạy học Mô hình hóa toán học 3 ĐH Đại học 4 GV Giảng viên 5 KT và QTKD Kinh tế và Quản trị Kinh doanh 6 Mean Trung bình 7 MH Mô hình 8 MHH Mô hình hóa 9 MHHTH Mô hình hóa toán học 10 NL Năng lực 11 XS Xác suất 12 TK Thống kê 13 XS - TK Xác suất và Thống kê 14 Std Standard Deviation: Độ lệch chuẩn 15 SV Sinh viên v DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng 2. Khối lượng kiến thức một số trường ĐH thuộc ngành KT và QTKD. Thống kê tỉ lệ phiếu điều tra.

Kết quả số liệu về hiểu biết của GV, SV về MHHTH. Kết quả đánh giá của GV về khả năng giải quyết tình huống của SV. Kết quả đánh giá của GV về những khó khăn mà SV thường gặp. Kết quả SV tự đánh giá về mức độ thực hiện quá trình MHHTH.

Kết quả đánh giá SV qua các ví dụ trong phiếu khảo sát. Kết quả khảo sát thực trạng DH MHHTH trong môn XS - TK từ GV. Kết quả khảo sát thực trạng DH MHHTH trong môn XS - TK từ SV. Thống kê năm kinh nghiệm giảng dạy của GV.

Mô tả thống kê về điểm của 2 nhóm ĐC và TN. Bảng phân phối tần số điểm của nhóm ĐC và TN. Bảng thống kê mô tả điểm của nhóm ĐC và TN. Kết quả chạy mô hình kiểm định T-test.

Kết quả phân tích ANOVA bài toán 2.136 vi DANH MỤC CÁC HÌNH 1. Quá trình MHHTH (theo Coulange, 1997). Quá trình MHHTH (theo Blum, 2005). Quá trình MHHTH mở rộng với sự hỗ trợ công nghệ (theo Greefrath, 2016).

Quá trình MHHTH ( theo Stillman. Quá trình MHHTH tổng quát. Quá trình MHHTH (theo Pffannkuch, 2016). Quá trình hoạt động thống kê (theo Hoàng Nam Hải, 2013).

Quá trình MHHTH trong XS - TK. Quá trình MHHTH thường gặp trong giảng dạy XS - TK khi điều tra64 Hình 2. So sánh tỉ lệ lựa chọn các quan điểm của GV. So sánh tỉ lệ lựa chọn các câu trả lời của GV.

Biểu đồ so sánh khả năng giải quyết các tình huống của SV ở trường hợp giả định và thực tiễn. Sự hỗ trợ của công nghệ trong quá trình MHHTH. Biểu đồ mối liên hệ giữa phân phối nhị thức và phân phối chuẩn119 Biểu đồ 3. Biểu đồ mối liên hệ giữa phân phối Student và phân phối chuẩn tắc120 Biểu đồ 3.

Biểu đồ xác suất ứng về tỷ số P/E ứng với mẫu thu thập. Biểu đồ phân phối điểm của 2 nhóm ĐC và TN. Đồ thị phân bố điểm của nhóm ĐC và TN.135 vii MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài 1.

Nghị quyết 14/2005/NQ-CP về việc đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục đại học giai đoạn 2006 - 2020 đặc biệt nhấn mạnh “Đổi mới giáo dục đại học phải đảm bảo tính thực tiễn, hiệu quả và đồng bộ; phải tiến hành đổi mới từ mục tiêu, quy trình, nội dung đến phương pháp dạy và học, phương thức đánh giá kết quả học tập; phát triển các chương trình giáo dục đại học theo định hướng nghiên cứu và định hướng nghề nghiệp ứng dụng, trong đó khoảng 70 - 80% tổng số sinh viên theo học các chương trình nghề nghiệp ứng dụng vào năm 2020”. Tiếp tục quá trình đổi mới giáo dục đại học, trong những năm qua, Đảng và Nhà nước đã và đang tích cực triển khai thực hiện chương trình hành động của Chính Phủ về thực hiện Nghị quyết số 29- NQ/TW ngày 04 tháng 11 năm 2013 Hội nghị lần thứ VIII Ban chấp hành TW khóa XI về “đổi mới căn bản, toàn diện, giáo dục và đào tạo, đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế”, Nghị quyết đã nêu ra nhiệm vụ thực hiện quy hoạch mạng lưới cơ sở giáo dục đại học và cơ sở giáo dục nghề nghiệp theo cơ cấu ngành nghề và trình độ đào tạo phù hợp với quy hoạch phát triền nhân lực quốc gia, đáp ứng nhu cầu nhân lực của thị trường lao động trong nước và tham gia vào thị trường lao động quốc tế. Điều 7 của Luật Giáo dục số 43/2019/QH14 đưa ra yêu cầu về nội dung và phương pháp giáo dục như sau: “Phương pháp giáo dục phải khoa học, phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, tư duy sáng tạo của người học; bồi dưỡng cho người học năng lực tự học và hợp tác, khả năng thực hành, lòng say mê học tập và ý chí vươn lên”. Theo Điều 39 của Luật Giáo dục về mục tiêu giáo dục đại học đó là: 1.

Đào tạo nhân lực trình độ cao, nâng cao dân trí, bồi dưỡng nhân tài; nghiên cứu khoa học và công nghệ tạo ra tri thức, sản phẩm mới, phục vụ nhu cầu phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh, hội nhập quốc tế. Đào tạo người học phát triển toàn diện về đức, trí, thể, mỹ; có tri thức, kỹ năng, trách nhiệm nghề nghiệp; có khả năng nắm bắt tiến bộ khoa học và công nghệ tương xứng với trình độ đào tạo, khả năng tự học, sáng tạo, thích nghi với môi trường làm việc; có tinh thần lập nghiệp, có ý thức phục vụ Nhân dân. 1 Như vậy, mục tiêu của giáo dục đại học luôn đặt ra đó là phát triển và nâng cao các kĩ năng vận dụng kiến thức vào các tình huống học tập, nghiên cứu, vào thực tiễn đời sống. Giáo dục đào tạo lúc này coi trọng việc phát huy năng lực tự học, tự nghiên cứu của người học và huy động có hiệu quả vai trò của các phương tiện, kỹ thuật, công nghệ dạy học hiện đại.

Trong khi đó, đội ngũ giảng viên ở các trường đại học chủ yếu là những nhà khoa học, nhà chuyên môn có trình độ cao, gắn bó với nghiên cứu khoa học. Do vậy, nhiệm vụ chính của giảng viên là tạo môi trường học tập, tạo điều kiện để người học có cơ hội học tập theo phương pháp tích cực và sáng tạo. Người dạy phải chuyển từ vai trò xúc tác và điều phối sang hướng dẫn người học, lấy người học làm trung tâm trong quá trình giảng dạy.