Luận án Đặng Hoàng Ngân: Tiêu điểm kiểm soát ảnh hưởng hạnh phúc sinh viên

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN ------------------------------- ĐẶNG HOÀNG NGÂN ẢNH HƢỞNG CỦA TIÊU ĐIỂM KIỂM SOÁT ĐẾN CẢM NHẬN HẠNH PHÚC CỦA SINH VIÊN LUẬN ÁN TIẾN SĨ TÂM LÝ HỌC HÀ NỘI – 2019 ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN ------------------------------- ĐẶNG HOÀNG NGÂN ẢNH HƢỞNG CỦA TIÊU ĐIỂM KIỂM SOÁT ĐẾN CẢM NHẬN HẠNH PHÚC CỦA SINH VIÊN C u T ọc M s 62 31 04 01 NGƢỜI HƢỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS. Nguyễn Thị Minh Hằng PGS. Nguyễ Si P úc XÁC NHẬN NCS ĐÃ CHỈNH SỬA THEO QUYẾT NGHỊ CỦA HỘI ĐỒNG ĐÁNH GIÁ LUẬN ÁN Ngƣời hƣớng dẫn khoa học Chủ tịch Hội đồng đánh giá Luận án Tiến sĩ PGS. Nguyễn Thị Minh Hằng GS.

Trần Thị Minh Đức HÀ NỘI – 2019 MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN LỜI CẢM ƠN DANH MỤC BẢNG DANH MỤC BIỂU ĐỒ MỞ ĐẦU .1 C ƣơ 1 TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VỀ ẢNH HƢỞNG CỦA TIÊU ĐIỂM KIỂM SOÁT ĐẾN CẢM NHẬN HẠNH PHÚC. Những nghiên cứu về khả năng dự báo của tiêu điểm kiểm soát đến cảm nhận hạnh phúc. Kết quả nghiên cứu về ảnh hưởng tích cực của tiêu điểm kiểm soát bên trong, ảnh hưởng tiêu cực của tiêu điểm kiểm soát bên ngoài đến cảm nhận hạnh phúc. Kết quả nghiên cứu trái chiều.

Các nghiên cứu trong bối cảnh xuyên văn hóa. Những nghiên cứu về cơ chế ảnh hƣởng của tiêu điểm kiểm soát đến cảm nhận hạnh phúc. Ảnh hưởng thông qua stress. Ảnh hưởng thông qua cách ứng phó.

Những lý giải khác. Khoảng trống nghiên cứu. 31 Tiểu kết chƣơng 1. 33 C ƣơ 2 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ ẢNH HƢỞNG CỦA TIÊU ĐIỂM KIỂM SOÁT ĐẾN CẢM NHẬN HẠNH PHÚC.

Các khái niệm công cụ. Tiêu điểm kiểm soát. Cảm nhận hạnh phúc. Các tiếp cận lý thuyết lý giải ảnh hƣởng của tiêu điểm kiểm soát đến cảm nhận hạnh phúc.

Tiếp cận Phân tâm học. Tiếp cận Nhận thức. Tiếp cận Hành vi. Ảnh hƣởng gián tiếp của tiêu điểm kiểm soát đến cảm nhận hạnh phúc.

Ảnh hưởng gián tiếp thông qua stress. Ảnh hưởng gián tiếp thông qua cách ứng phó. Ảnh hưởng gián tiếp thông qua tính cá nhân – cộng đồng .62 Tiểu kết chƣơng 2. 66 C ƣơ 3 TỔ CHỨC VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU.

Tổ chức nghiên cứu. Giai đoạn 1: Nghiên cứu lý luận. Giai đoạn 2: Thích ứng bộ công cụ. Giai đoạn 3: Thu thập thông tin.

Giai đoạn 4: Viết luận án. Phƣơng pháp nghiên cứu. Phương pháp thu thập thông tin. Các phương pháp phân tích thống kê và đánh giá.75 Tiểu kết chƣơng 3.

78 C ƣơ 4 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU THỰC TIỄN CỦA LUẬN ÁN VỀ ẢNH HƢỞNG CỦA TIÊU ĐIỂM KIỂM SOÁT ĐẾN CẢM NHẬN HẠNH PHÚC CỦA SINH VIÊN. Thực trạng tiêu điểm kiểm soát và cảm nhận hạnh phúc của sinh viên. Thực trạng tiêu điểm kiểm soát của sinh viên. Thực trạng cảm nhận hạnh phúc của sinh viên.

Mức độ dự báo của tiêu điểm kiểm soát đến cảm nhận hạnh phúc của sinh viên. Mức độ cần thiết của tiêu điểm kiểm soát trong dự báo từng tiếp cận cảm nhận hạnh phúc. Vai trò của các dạng tiêu điểm kiểm soát đối với từng bình diện cảm nhận hạnh phúc 88 4. Ảnh hƣởng của tiêu điểm kiểm soát đến cảm nhận hạnh phúc của sinh viên theo các nhóm nhân khẩu.

Theo giới tính. Theo nơi lớn lên. Theo thứ tự sinh trong gia đình. Theo thành tích học tập.

Theo tình trạng có việc làm thêm. Theo tình trạng mối quan hệ. Theo tôn giáo. Các mô hình tác động đa biến.

Ảnh hưởng thông qua tính cá nhân, cộng đồng. Ảnh hưởng thông qua stress. Ảnh hưởng thông qua cách ứng phó. Ứng dụng một số biện pháp nâng cao cảm nhận hạnh phúc thông qua tiêu điểm kiểm soát.

Một số ứng dụng đối với xây dựng các chương trình trong trường đại học. Một số ứng dụng đối với hoạt động trợ giúp tâm lý với thân chủ là sinh viên.129 Tiểu kết chƣơng 4. 134 KẾT LUẬN, KIẾN NGHỊ VÀ TRIỂN VỌNG NGHIÊN CỨU. TRIỂN VỌNG NGHIÊN CỨU.

140 DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ .142 LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN.142 TÀI LIỆU THAM KHẢO .143 PHỤ LỤC LỜI CAM ĐOAN Tôi cam đoan rằng, luận án tiến sĩ “Ảnh hƣởng của tiêu điểm kiểm soát đến cảm nhận hạnh phúc của sinh viên” là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Dữ liệu nghiên cứu định lƣợng đƣợc thu thập, xử lý một cách trung thực, đảm bảo tính bảo mật và quyền đƣợc thông tin của ngƣời tham gia nghiên cứu. Các dẫn chứng và kết quả từ những nghiên cứu khác để so sánh, phân tích đều đƣợc chỉ rõ nguồn trích dẫn. Kết quả trong phần nghiên cứu chính thức chƣa đƣợc công bố trong bất kỳ công trình nghiên cứu nào từ trƣớc đến nay.

Hà Nội, ngày 20 tháng 03 năm 2019 Tác giả luận án Đặng Hoàng Ngân LỜI CẢM ƠN Từ ý tƣởng đến một công trình nghiên cứu, luận án này đã đƣợc thực hiện với sự hƣớng dẫn nhiệt tình của PGS. Nguyễn Thị Minh Hằng và PGS. Nguyễn Sinh Phúc. Tất cả sự kính trọng của tôi dành cho Cô và Thầy, những nhà khoa học đã giúp tôi lựa chọn đƣợc những phƣơng thức thực hiện khả thi nhất, cập nhật các phƣơng pháp xử lý để kết quả nghiên cứu mang tính khách quan, trao đổi để tôi liên tục xây dựng và thực hiện mọi ý tƣởng có thể trong luận án, tính tới thời điểm này.

Những buổi thảo luận cùng cô Nguyễn Thị Minh Hằng mang lại cho tôi sự đam mê với nghiên cứu. Khi trao đổi với thầy Nguyễn Sinh Phúc, tôi nhận đƣợc nhiều điều, trong đó, bài học lớn nhất mà tôi nhận đƣợc là, mọi nghiên cứu đều cần xét đến tính khả thi. Thầy Cô không chỉ hƣớng dẫn tôi làm luận án, mà đã hƣớng dẫn tôi học cách trở thành một ngƣời làm khoa học. Quá trình đào tạo nghiên cứu sinh đã cho tôi cơ hội đƣợc học tập từ PGS.

Phan Thị Mai Hƣơng, PGS. Lê Văn Hảo, GS. Phạm Thành Nghị. Nghiên cứu này không thể đƣợc hình thành nếu không nhận đƣợc những ý kiến về việc trình bày nghiên cứu, mở rộng vấn đề, so sánh văn hóa, giản lƣợc một số chi tiết để tập trung vào nội dung chính.

Nhiều ý tƣởng tôi chƣa thực hiện đƣợc, nhƣng những ý tƣởng này đã trở thành dự định thực hiện tiếp theo. Tôi xin gửi lời cảm ơn đến những ngƣời thầy, những đồng nghiệp của tôi. Trần Thị Minh Đức đã lắng nghe ý tƣởng nghiên cứu của tôi từ những ngày đầu tiên và gợi ý những cách nhìn đa chiều hơn. Bùi Thị Hồng Thái là ngƣời có ảnh hƣởng lớn đến tôi trong việc làm thế nào để các dữ liệu “nói” một cách thuyết phục.

Những phƣơng thức mà tôi chƣa áp dụng đƣợc trong luận án này gợi mở cho tôi về những điều cần học tập trong thời gian sắp tới. Quá trình hoàn thành luận án của tôi nhận đƣợc sự giúp đỡ, những lời khuyên hữu ích từ TS. Trƣơng Quang Lâm và TS. Nguyễn Thị Anh Thƣ – những ngƣời đi trƣớc.

Luận án này ghi dấu sự biết ơn của tôi đối với những ngƣời thầy, những ngƣời đồng nghiệp ấy. Tôi cũng đã nhận đƣợc sự giúp đỡ từ những ngƣời không thuộc môi trƣờng mà mình đƣợc đào tạo tiến sĩ – Trƣờng Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn. Anh Nguyễn Cao Minh là ngƣời đầu tiên truyền cảm hứng đến tôi về việc, kết luận cần dựa trên bằng chứng. Việc thu thập tài liệu của luận án sẽ ít thuận lợi hơn nếu không có sự giúp đỡ của hai ngƣời bạn của tôi, Trung Kiên và Tiến Dũng.

Phần nghiên cứu thực tiễn của luận án này đã nhận đƣợc sự giúp đỡ từ các bạn sinh viên Quý Minh, Minh Thu, Thu Giang, Quỳnh Châu, Tiểu Quyên trong quá trình liên hệ và rải phiếu. Đồng thời, tôi xin đƣợc cảm ơn các bạn sinh viên từ các trƣờng thành viên trong Đại học Quốc gia Hà Nội đã tham gia vào các lần điều tra của luận án. Sự nhiệt tình của họ đã tiếp thêm rất nhiều động lực cho tôi. Sự biết ơn của tôi, xin đƣợc dành cho những ngƣời bạn thân thiết: Ngọc Trang, Việt Sơn, Thu Huyền.

Tiếng cƣời và sự hỗ trợ tinh thần trong những thời điểm khó khăn nhất là nguồn lực giúp tôi hoàn thành luận án này. Cuối cùng và sâu sắc nhất, sự biết ơn lớn nhất của tôi dành cho bố mẹ của mình. Những bài học lớn nhất trong cuộc sống, tôi đƣợc học cùng bố mẹ. Hà Nội, ngày 20 tháng 03 năm 2019 Tác giả luận án Đặng Hoàng Ngân DANH MỤC BẢNG Trang Bảng 1.1: Kết quả kiểm định xuyên văn hóa mối quan hệ giữa tiêu điểm 18 kiểm soát và cảm nhận hạnh phúc ở một số quốc gia ả 3 1: Thông tin nhân khẩu của khách thể 69 ả 3 2: Độ tin cậy của các thang đo theo phân tích nhân tố khẳng 72 định Bảng 3.3: Tƣơng quan giữa các thành tố của tiêu điểm kiểm soát (N = 513) 74 Bảng 3.4: Tƣơng quan giữa các thành tố của thang cảm nhận hạnh phúc 74 tâm lý (N = 515) Bảng 4.1: Sự khác biệt về tiêu điểm kiểm soát theo các biến nhân khẩu 81 Bảng 4.2: Sự khác biệt về cảm nhận hạnh phúc theo các biến nhân khẩu 83 Bảng 4.3: Mô hình hồi quy đơn biến dự báo cảm nhận hạnh phúc 84 Bảng 4.4: Ảnh hƣởng của tiêu điểm kiểm soát đến cảm nhận hạnh phúc 114 thông qua tính cá nhân bình đẳng DANH MỤC BIỂU ĐỒ Trang Biểu đồ 4.1: Điểm trung bình của các dạng tiêu điểm kiểm soát 79 Biểu đồ 4.2: Điểm trung bình của các thành tố cảm nhận hạnh phúc tâm lý 82 Biểu đồ 4.3: Ảnh hƣởng của tiêu điểm kiểm soát bên trong và giới tính 95 đến sự hài lòng với cuộc sống Biểu đồ 4.4: Ảnh hƣởng của tiêu điểm kiểm soát bên ngoài do ngƣời 97 khác và giới tính đến bình diện kế hoạch cuộc sống Biểu đồ 4.5: Ảnh hƣởng của tiêu điểm kiểm soát bên trong và nơi lớn 98 lên đến bình diện chủ động tạo mối quan hệ tích cực Biểu đồ 4.6: Ảnh hƣởng của tiêu điểm kiểm soát bên trong và thứ tự 99 sinh đến bình diện cởi mở với trải nghiệm mới Biểu đồ 4.7: Ảnh hƣởng của tiêu điểm kiểm soát bên trong và thứ tự 100 sinh đến bình diện tự chấp nhận Biểu đồ 4.8: Ảnh hƣởng của tiêu điểm kiểm soát bên ngoài do ngƣời 101 khác và thứ tự sinh đến bình diện tự chấp nhận Biểu đồ 4.