Luận án tiến sĩ: Nghiên cứu trầm cảm và đánh giá can thiệp cộng đồng phòng chống trầm cảm ở người cao tuổi tại TP Quảng Ngãi - ĐH Huế 2022

ĐẠI HỌC HUẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC Y-DƯỢC ĐỖ VĂN DIỆU NGHIÊN CỨU TRẦM CẢM VÀ ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ CAN THIỆP CỘNG ĐỒNG PHÒNG CHỐNG TRẦM CẢM Ở NGƯỜI CAO TUỔI TẠI THÀNH PHỐ QUẢNG NGÃI LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y HỌC HUẾ - 2022 ĐẠI HỌC HUẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC Y-DƯỢC ĐỖ VĂN DIỆU NGHIÊN CỨU TRẦM CẢM VÀ ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ CAN THIỆP CỘNG ĐỒNG PHÒNG CHỐNG TRẦM CẢM Ở NGƯỜI CAO TUỔI TẠI THÀNH PHỐ QUẢNG NGÃI Chuyên ngành: Y TẾ CÔNG CỘNG Mã số: 9720701 LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y HỌC Người hướng dẫn khoa học: 1. ĐOÀN VƯƠNG DIỄM KHÁNH 2. TRẦN NHƯ MINH HẰNG HUẾ - 2022 LỜI CẢM ƠN Xin chân thành cảm ơn Ban giám đốc Đại học Huế, Ban Giám hiệu, Phòng Đào tạo Sau đại học, Khoa Y tế công cộng trường Đại học Y-Dược, Đại học Huế. Xin tỏ lòng biết ơn sâu sắc TS.

Đoàn Vương Diễm Khánh, TS. Trần Như Minh Hằng là người đã trực tiếp tận tình hướng dẫn giúp đỡ tôi trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu. Xin chân thành cảm ơn thầy, cô Trường Đại học Y-Dược, Đại học Huế đã tận tình, chu đáo quan tâm giúp đỡ tôi trong suốt thời gian học tập và nghiên cứu. Xin cảm ơn Sở Y tế tỉnh Quảng Ngãi, Bệnh viện Tâm thần tỉnh Quảng Ngãi, Trung tâm Y tế thành phố Quảng Ngãi, Trung tâm Y tế huyện Sơn Tịnh và các đồng nghiệp đã tạo điều kiện giúp đỡ cho tôi trong suốt quá trình thực hiện nghiên cứu.

Đặc biệt xin chân thành cám ơn Ủy ban nhân dân tỉnh Quảng Ngãi, Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Quảng Ngãi; Uỷ ban nhân dân, Trung tâm y tế, Hội người cao tuổi thành phố Quảng Ngãi; Uỷ ban nhân dân, Trạm y tế, Hội người cao tuổi, nhân viên Y tế thôn/tổ dân phố, chi hội người cao tuổi, trưởng thôn/tổ dân phố và nhất là người cao tuổi phường Trương Quang Trọng, xã Tịnh Thiện, xã Nghĩa Dũng và phường Lê Hồng Phong đã quan tâm hợp tác tạo điều kiện và giúp đỡ tôi trong quá trình thực hiện hoàn thành luận án. Cuối cùng, xin được gửi tấm lòng ân tình tới vợ và các con, đại gia đình và các bạn bè đồng nghiệp, nơi hằng ngày tôi nhận được sự cảm thông, chia sẻ và động viên trong suôt quá trình học tập và hoàn thành luận án này. Tác giả luận án Đỗ Văn Diệu LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan, đây là một công trình nghiên cứu khoa học do chính tôi thực hiện. Các số liệu, kết quả nêu trong luận án là trung thực và chưa từng được công bố trong bất kỳ một công trình nào khác.

Nếu có điều gì sai trái, tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm. Tác giả luận án Đỗ Văn Diệu DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT CI Khoảng tin cậy (Confident Interval) CRH Hormon phóng thích corticotropin (Corticotropin-releasing hormone) CSHQ Chỉ số hiệu quả EAAD Liên minh châu Âu chống trầm cảm (European Alliance Against Depression) GDS Thang đánh giá trầm cảm người cao tuổi (Geriatric Depression Scale) GMS-AGECAT Thang đánh giá tâm thần người cao tuổi- AGECAT (Geriatric Mental Scale-AGECAT) HDRS Thang đánh giá trầm cảm của Hamilton (Hamilton Depression Rating Scale) HPA Trục hạ đồi-tuyến yên-tuyến thượng thận (Hypothalamus - Pitutary - Adrenal Axis) HQCT Hiệu quả can thiệp ICD-10 Phân loại bệnh quốc tế lần thứ 10 (International Statistical Classification of Diseases) KAP Kiến thức-thái độ-thực hành (Knowledge-Attitudes-Practices) MSPSS Thang đo sự hỗ trợ xã hội đa lĩnh vực (Multidimensional Scale of Perceived Social Support) NCT Người cao tuổi NVYTT Nhân viên y tế thôn OR Tỷ suất chênh (Odds Ratio) PCTC Phòng chống trầm cảm PHQ-9 Bảng câu hỏi về sức khỏe bệnh nhân-9 (Patient Health Questionnaire-9) PVS Phỏng vấn sâu SPSS Gói thống kê dành cho khoa học xã hội (Statistical Package for the Social Siences) STOPS Chiến lược phòng ngừa tự sát (Strategy to prevent suicide) THCS Trung học cơ sở THPT Trung học phổ thông TP Thành phố TP.HCM Thành phố Hồ Chí Minh TTGDSK Truyền thông giáo dục sức khỏe TTYT Trung tâm y tế UBND Ủy ban nhân dân ZSDS Thang tự đánh giá trầm cảm của Zung (Zung Self-Rating Depression Scale) MỤC LỤC Trang ĐẶT VẤN ĐỀ. TỔNG QUAN TÀI LIỆU. Tổng quan về trầm cảm.

Người cao tuổi và trầm cảm ở người cao tuổi. Các chương trình can thiệp cộng đồng phòng chống trầm cảm và chăm sóc người cao tuổi. Các nghiên cứu có liên quan đến đề tài. Đặc điểm chung của địa điểm nghiên cứu.

ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Đối tượng nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu. Cỡ mẫu và phương pháp chọn mẫu.

Các biện pháp can thiệp và cách đánh giá. Biến số nghiên cứu. Cách lượng hóa các biến số chỉ số. Công cụ và phương pháp thu thập số liệu.

Các sai số có thể xảy ra và biện pháp khống chế. Phương pháp xử lý và phân tích số liệu. Vấn đề đạo đức nghiên cứu. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU.

Đặc điểm chung của đối tượng nghiên cứu. Tỷ lệ trầm cảm, mức độ trầm cảm, kiến thức-thái độ-thực hành phòng chống trầm cảm ở người cao tuổi. Phân tích các yếu tố liên quan trầm cảm người cao tuổi. Kết quả xây dựng triển khai mô hình can thiệp phòng chống trầm cảm ở người cao tuổi dựa vào cộng đồng.

Đánh giá hiệu quả can thiệp. Thông tin chung của đối tượng nghiên cứu. Tỷ lệ trầm cảm và một số yếu tố liên quan ở người cao tuổi tại thành phố Quảng Ngãi. Kết quả xây dựng triển khai mô hình can thiệp phòng chống trầm cảm ở người cao tuổi tại thành phố Quảng Ngãi.

Đánh giá kết quả mô hình can thiệp phòng chống trầm cảm ở người cao tuổi tại thành phố Quảng Ngãi. Điểm mạnh hạn chế biện pháp khắc phục và bài học kinh nghiệm của nghiên cứu. 130 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC LIÊN QUAN ĐÃ CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC DANH MỤC CÁC BẢNG Trang Bảng 1. Tóm tắt tiêu chuẩn chẩn đoán phân loại trầm cảm theo ICD-10.

Bảng thiết kế nghiên cứu. Cỡ mẫu mỗi cụm được chọn. Cỡ mẫu của xã/phường được chọn. Danh sách đối tượng chọn thảo luận nhóm và phỏng vấn sâu.

Đánh giá KAP phòng chống trầm cảm ở người cao tuổi. Đặc điểm về nhân khẩu học (tần số=1572). Các đặc trưng về kinh tế xã hội của người cao tuổi (tần số=1572). Bệnh mạn tính, di truyền, biến cố lớn và hỗ trợ xã hội (tần số=1572).

Tỷ lệ trầm cảm ở người cao tuổi (tần số=1572). Tỷ lệ mức độ trầm cảm ở người cao tuổi (tần số=1572). Mối liên quan nhân khẩu học với trầm cảm ở người cao tuổi (tần số =1572). Mối liên quan các đăc trưng về kinh tế xã hội với trầm cảm ở người cao tuổi (tần số=1572).

Mối liên quan bệnh mạn tính, di tuyền, biến cố lớn với trầm cảm ở người cao tuổi (tần số=1572). Mối liên quan hành vi-thói quen và trầm cảm ở người cao tuổi (tần số=1572). Mô hình hồi quy logistic đa biến kiểm định các yếu tố liên quan đến trầm cảm ở người cao tuổi. Đánh giá tính tương đồng một số đặc điểm nhóm xã-phường chọn ngẫu nhiên và nhóm xã-phường chọn có chủ đích.

Kết quả thực hiện xây dựng mô hình can thiệp cộng đồng phòng chống trầm cảm ở người cao tuổi ở nhóm can thiệp. Kết quả độ bao phủ đầu tư xây dựng mô hình can thiệp. Xây dựng mạng lưới cộng tác viên huy động cộng đồng và xây dựng tổ dịch vụ phòng chống trầm cảm. Kết quả thực hiện giải pháp truyền thông giáo dục sức khỏe nâng cao KAP phòng chống trầm cảm ở người cao tuổi ở nhóm can thiệp.

Kết quả hỗ trợ tâm lý cho người cao tuổi mắc trầm cảm dựa vào cộng đồng ở nhóm can thiệp. Đánh giá kết quả tỷ lệ chia sẻ tâm sự, hỗ trợ xã hội, hoạt động thể lực ở nhóm can thiệp so với nhóm đối chứng trước can thiệp-sau can thiệp. Đánh giá tỷ lệ trầm cảm ở người cao tuổi trước can thiệp-sau can thiệp. Đánh giá tỷ lệ mức độ trầm cảm người cao tuổi trước can thiệp-sau can thiệp.

Đánh giá kết quả tỷ lệ kiến thức, thái độ và thực hành phòng chống trầm cảm người cao tuổi trước can thiệp và sau can thiệp. Đánh giá chỉ số hiệu quả và hiệu quả can thiệp về tỷ lệ trầm cảm ở nhóm can thiệp và nhóm đối chứng trước can thiệp-sau can thiệp. Đánh giá chỉ số hiệu quả và hiệu quả can thiệp về mức độ tỷ lệ trầm cảm ở nhóm can thiệp và nhóm đối chứng trước can thiệp-sau can thiệp. Đánh giá chỉ số hiệu quả và hiệu quả can thiệp KAP phòng chống trầm cảm ở nhóm can thiệp và nhóm đối chứng trước can thiệp - sau can thiệp .88 DANH MỤC CÁC BẢN ĐỒ, BIỂU ĐỒ, SƠ ĐỒ, HÌNH Trang BẢN ĐỒ Bản đồ 1.

Bản đồ hành chính thành phố Quảng Ngãi. Đặc điểm các hành vi-thói quen. Tỷ lệ kiến thức, thái độ và thực hành phòng chống trầm cảm ở người cao tuổi. So sánh tỷ lệ hỗ trợ xã hội, chia sẻ tâm sự và hoạt động thể lực trước can thiệp-sau can thiệp ở nhóm can thiệp và nhóm đối chứng.

So sánh tỷ lệ trầm cảm, mức độ trầm cảm trước can thiệp-sau can thiệp ở nhóm can thiệp và nhóm đối chứng. So sánh tỷ lệ về KAP phòng chống trầm cảm sau can thiệp-trước can thiệp ở nhóm can thiệp và nhóm đối chứng. Các giai đoạn và kỹ thuật chọn mẫu. Mô hình so sánh đánh giá trước sau nhóm can thiệp và nhóm đối chứng.

Sơ đồ synapse thần kinh và các bước truyền tín hiệu hoá học.4 1 ĐẶT VẤN ĐỀ Người cao tuổi ngày càng chiếm một tỷ lệ cao trong dân số, nhất là ở các nước đang phát triển. Việt Nam là một trong những quốc gia có tốc độ già hóa dân số nhanh nhất thế giới [31]. Ở Việt Nam giai đoạn 2009 đến 2019 người cao tuổi tăng từ 8,7% đến 11,9% dân số. Dự báo đến năm 2029, người cao tuổi ở Việt Nam chiếm tỷ lệ 16,5% dân số [31]; Tỷ lệ người cao tuổi ngày càng tăng đang tạo ra những vấn đề cần phải quan tâm hơn nữa về chăm sóc sức khỏe tâm thần trong đó có trầm cảm [31].

Trầm cảm là một trạng thái của sự buồn kéo dài và dai dẳng, là một vấn đề sức khỏe cộng đồng quan trọng vì sự phổ biến của nó [125].