Luận án Tiến sĩ: Rối nhiễu tâm lý ở trẻ em sống trong gia đình có bạo lực - Nguyễn Bá Đạt

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN ----------------&---------------- NGUYỄN BÁ ĐẠT RỐI NHIỄU TÂM LÝ Ở TRẺ EM SỐNG TRONG GIA ĐÌNH CÓ BẠO LỰC LUẬN ÁN TIẾN SĨ TÂM LÝ HỌC Hà Nội – 2014 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN ----------------&---------------- NGUYỄN BÁ ĐẠT RỐI NHIỄU TÂM LÝ Ở TRẺ EM SỐNG TRONG GIA ĐÌNH CÓ BẠO LỰC Chuyên ngành: Tâm lý học xã hội Mã số: Thí điểm LUẬN ÁN TIẾN SĨ TÂM LÝ HỌC NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: 1. Trần Thị Minh Đức 2. Võ Thị Minh Chí Hà Nội - 2014 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các dữ liệu và kết quả trình bày trong luận án là trung thực và chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác.

Hà Nội, ngày 03 tháng 08 năm 2014 Tác giả luận án NGUYỄN BÁ ĐẠT LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com LỜI CẢM ƠN Trước tiên, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn đến GS. Trần Thị Minh Đức, PGS. Võ Thị Minh Chí đã tận tụy hướng dẫn tôi trong suốt quá trình thực hiện luận án. Tôi xin chân thành cảm ơn PGS.TS Nguyễn Thị Minh Hằng đã đọc và góp ý cho luận án từ những bản thảo đầu tiên.

Tôi xin gửi lời cảm ơn sâu sắc đến 52 trẻ em thuộc diện khảo sát thử, 374 trẻ em thuộc diện khảo sát chính thức và 88 cha mẹ, 12 giáo viên đã nhiệt tình tham gia vào nghiên cứu này. Tôi xin chân thành cảm ơn Ban Giám hiệu Trường THCS Tân An, xã Tân An, huyện Thanh Hà, tỉnh Hải Dương, Trường THCS Tân Phương, xã Tân Phương và Trường THCS Thạch Đồng, xã Thạch Đồng, huyện Thanh Thủy, tỉnh Phú Thọ đã giúp đỡ tôi thực hiện khảo sát, can thiệp rối nhiễu tâm lý cho trẻ em. Cuối cùng, tôi xin cảm ơn các thầy cô giáo trong Khoa Tâm lý học, Trường ĐHKHXH&NV, ĐHQGHN, bạn bè, đồng nghiệp, gia đình luôn động viên tôi trong suốt quá trình học tập và thực hiện luận án! NCS. NGUYỄN BÁ ĐẠT LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU VÀ CHỮ VIẾT TẮT TRONG LUẬN ÁN STT Chữ viết tắt Nội dung viết tắt 1 RNTL Rối nhiễu tâm lý 2 GĐCBL Gia đình có bạo lực 3 BLGĐ Bạo lực gia đình 4 HVBL Hành vi bạo lực 5 ĐTB Điểm trung bình 6 ĐLC Độ lệch chuẩn 7 CBCL Phiếu kiểm kê hành vi do cha mẹ báo cáo (The Child Behavior Checklist) 8 YSR Phiểu kiểm kê hành vi do trẻ em tự đánh giá (Youth Self – Report) 9 THCS Trung học cơ sở 10 SL Số lượng 11 DHLS Dấu hiệu lâm sàng 12 cs Cộng sự LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com MỤC LỤC Trang Mục lục 1 Danh mục bảng dữ liệu 4 Danh mục sơ đồ 4 Danh mục biểu đồ 5 Danh mục tranh vẽ của trẻ em 5 MỞ ĐẦU 6 CHƯƠNG 1.

CƠ SỞ LÝ LUẬN NGHIÊN CỨU VỀ RỐI NHIỄU TÂM 12 LÝ Ở TRẺ EM SỐNG TRONG GIA ĐÌNH CÓ BẠO LỰC 1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề 12 1. Nghiên cứu về rối nhiễu tâm lý ở trẻ em 12 1. Nghiên cứu về RNTL ở trẻ em sống trong gia đình có bạo lực 15 1.

Cơ sở lý luận nghiên cứu về rối nhiễu tâm lý ở trẻ em 19 1. Khái niệm rối nhiễu tâm lý 19 1. Các hình thức biểu hiện rối nhiễu tâm lý 26 1. Cơ sở lý luận nghiên cứu về gia đình có bạo lực 28 1.

Khái niệm gia đình có bạo lực 28 1. Đặc điểm của gia đình có bạo lực 30 1. Phân loại mức độ bạo lực gia đình 31 1. Rối nhiễu tâm lý ở trẻ em sống trong gia đình có bạo lực 32 1.

Khái niệm rối nhiễu tâm lý trẻ em 32 1. Khái niệm RNTL ở trẻ em sống trong gia đình có bạo lực 34 1. Đặc điểm RNTL ở trẻ em sống trong gia đình có bạo lực 34 1. Các hình thức biểu hiện RNTL ở trẻ em sống trong GĐCBL 37 1.

Hậu quả của RNTL gây ra cho trẻ em sống trong GĐCBL 39 1. Các yếu tố liên quan đến RNTL ở trẻ em sống trong GĐCBL 41 1. Can thiệp RNTL ở trẻ em sống trong gia đình có bạo lực 45 1. Can thiệp cá nhân 45 1.

Can thiệp nhóm 46 1 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Can thiệp gia đình 48 CHƯƠNG 2. TỔ CHỨC VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 51 2. Tổ chức nghiên cứu 51 2.

Nghiên cứu lý luận 51 2. Nghiên cứu thực tiễn 52 2. Hoàn thiện luận án 56 2. Các phương pháp nghiên cứu 56 2.

Phương pháp nghiên cứu bằng bảng hỏi 56 2. Phương pháp phỏng vấn sâu 71 2. Phương pháp thảo luận nhóm 72 2. Phương pháp nghiên cứu trường hợp 73 2.

Phương pháp can thiệp RNTL ở trẻ em sống trong GĐCBL 74 2. Phương pháp xử lý kết quả nghiên cứu 77 CHƯƠNG 3. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU THỰC TIỄN VỀ RỐI NHIỄU 81 TÂM LÝ Ở TRẺ EM SỐNG TRONG GIA ĐÌNH CÓ BẠO LỰC 3. Thực trạng bạo lực gia đình 81 3.

Thực trạng RNTL ở trẻ em sống trong gia đình có bạo lực 83 3. Mức độ rối nhiễu tâm lý 84 3. Các hình thức biểu hiện rối nhiễu tâm lý 87 3. Sự biến đổi của các loại rối nhiễu tâm lý 101 3.

Mối quan hệ giữa các loại rối nhiễu tâm lý 102 3. RNTL trẻ em sống trong GĐCBL xét theo giới tính, lứa tuổi 103 3. RNTL ở trẻ em xét theo mức độ bạo lực gia đình 105 3. Hậu quả của việc trẻ em bị rối nhiễu tâm lý 108 3.

Khó khăn trong việc thích ứng xã hội 108 3. Khó khăn trong việc giải quyết vấn đề 112 3. Khó khăn học đường 115 3. Các yếu tố ảnh hưởng đến RNTL 118 3.

Các yếu tố ảnh hưởng tiêu cực 118 3. Các yếu tố ảnh hưởng tích cực 124 2 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Một số trường hợp điển hình 129 3. Trường hợp thứ nhất: Nguyễn Viết M 130 3.

Trường hợp thứ hai: Nguyễn Xuân K 133 3. Trường hợp thứ ba: Nguyễn Thị H 137 3. Kết quả can thiệp RNTL ở trẻ em sống trong GĐCBL 139 3. Một số kết quả đạt được từ các buổi can thiệp 139 3.

Kết quả đánh giá RNTL ở trẻ sau khi can thiệp 142 3. So sánh mức độ RNTL trước và sau khi can thiệp 143 3. So sánh RNTL ở trẻ em được can thiệp và nhóm đối chứng 144 3. So sánh những khó khăn tâm lý trẻ em trước và sau can thiệp 145 3.

So sánh khó khăn tâm lý của nhóm can thiệp và nhóm đối chứng 145 Kết luận và kiến nghị 148 Danh mục công trình khoa học của tác giả liên quan đến luận án 151 Tài liệu tham khảo 152 Phụ lục 160 3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com DANH MỤC CÁC BẢNG STT Tên bảng Trang 2.1 Đặc điểm chung của trẻ em thuộc diện khảo sát chính thức 56 3.1 Mức độ RNTL ở trẻ em sống trong GĐCBL 85 3.2 Các dấu hiệu biểu hiện trạng thái lo âu 92 3.3 Các dấu hiệu biểu hiện trạng thái trầm cảm 93 3.4 Các dạng hành vi sai phạm của trẻ em sống trong GĐCBL 96 3.5 Các kiểu hành vi gây hấn của trẻ em sống trong GĐCBL 97 3.6 Những khó khăn trong giao tiếp xã hội 109 3.7 Khó khăn tâm lý cản trở trẻ em tham gia hoạt động nhóm 110 3.8 Khó khăn tâm lý cản trở trẻ em thích ứng với môi trường mới 112 3.9 Những cách phản ứng cản trở trẻ em phân tích vấn đề 113 3.10 Những khó khăn tâm lý của trẻ em trong giải quyết vấn đề 114 3.11 Những khó khăn tâm lý trong học tập của trẻ em bị RNTL 117 3.12 RNTL ở trẻ em trước và sau khi can thiệp 143 3.13 RNTL ở trẻ em được can thiệp và nhóm đối chứng 144 So sánh khó khăn tâm lý của trẻ em trước và sau can 3.15 So sánh khó khăn tâm lý của trẻ em được can thiệp và 146 nhóm đối chứng DANH MỤC CÁC SƠ ĐỒ STT Tên các sơ đồ Trang 1.1 41 Các yếu tố ảnh hưởng tiêu cực làm gia tăng RNTL 1.2 43 Các yếu tố ảnh hưởng tích cực làm giảm nhẹ RNTL 3.1 108 Mối tương quan giữa các dấu hiệu lâm sàng 3.2 123 Mối tương quan giữa BLGĐ, RNTL và các yếu tổ ảnh hưởng tiêu cực 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ STT Tên các biểu đồ Trang 3.1 Xu hướng gia tăng HVBL trong gia đình 81 3.2 Tỷ lệ trẻ em sống trong GĐCBL bị RNTL 84 3.3 Các dấu hiệu biểu hiện hình ảnh BLGĐ xâm nhập trở lại 88 3.4 Phản ứng tâm lý tiêu cực khi hình ảnh BLGĐ xâm nhập trở lại 90 3.5 Các kiểu nhận thức sai lầm của trẻ em sống trong GĐCBL 94 3.6 Các dấu hiệu biểu hiện rối nhiễu tâm thể 99 3.7 Các dấu hiệu biểu hiện sự mất tập trung chú ý 100 3.8 Sự biến đổi của các dấu hiệu lâm sàng 102 3.9 Tỷ lệ trẻ em bị RNTL trong các nhóm gia đình 105 3.10 Những hành vi vi phạm kỷ luật học đường của trẻ em bị RNTL 116 3.11 RNTL ở trẻ em sau khi được can thiệp tâm lý 142 DANH MỤC TRANH VẼ CỦA TRẺ EM STT Tranh vẽ của trẻ em Trang 3.1 Hình ảnh BLGĐ trong tâm trí của trẻ em 82 3.2 Trẻ em hồi tưởng lại cảnh cha mẹ có HVBL 89 3.3 Hành vi gây hấn 98 3.4 Tâm lý của trẻ khi chứng kiến BLGĐ 120 3.5 Các hình thức bạo lực gia đình 140 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Lý do chọn đề tài Nhiều người cảm thấy hạnh phúc và tự hào mỗi khi hồi tưởng, nhớ lại cuộc sống gia đình ở tuổi ấu thơ với tình yêu thương của người mẹ, sự che chở, dạy dỗ của người cha, sự ganh đua giữa anh chị em và sự chăm sóc của ông bà. Những nhân tố này giúp họ bước vào cuộc sống ở lứa tuổi trưởng thành đầy tự tin, có trách nhiệm với bản thân, gia đình và xã hội. Tuy nhiên, cũng không ít người khi nói về gia đình ở tuổi ấu thơ một cách khó khăn và bối rối bởi những ký ức về bạo lực gia đình (BLGĐ) giữa cha mẹ, những trận đòn của cha, mẹ tái hiện trong tâm trí khiến họ cảm thấy giận chính bản thân và người thân.

Trong số họ, không ít người khi trưởng thành, có gia đình riêng đã vận hành cuộc hôn nhân của mình giống như cuộc hôn nhân của cha mẹ.