Luận án tiến sĩ: Phong cách giáo dục của cha mẹ và tự đánh giá của học sinh trung học cơ sở - Nguyễn Thị Anh Thư

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN ------------------------------ NGUYỄN THỊ ANH THƢ ĐÁNH GIÁ VỀ PHONG CÁCH GIÁO DỤC CỦA CHA MẸ VÀ TỰ ĐÁNH GIÁ CỦA HỌC SINH TRUNG HỌC CƠ SỞ LUẬN ÁN TIẾN SĨ TÂM LÝ HỌC HÀ NỘI, 2017 ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN ------------------------------ NGUYỄN THỊ ANH THƢ ĐÁNH GIÁ VỀ PHONG CÁCH GIÁO DỤC CỦA CHA MẸ VÀ TỰ ĐÁNH GIÁ CỦA HỌC SINH TRUNG HỌC CƠ SỞ Chuyên ngành: Tâm lý học Mã số: 62 31 04 01 LUẬN ÁN TIẾN SĨ TÂM LÝ HỌC Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: GS. Trần Thị Minh Đức PGS. Trần Thu Hƣơng XÁC NHẬN NCS ĐÃ CHỈNH SỬA THEO QUYẾT NGHỊ CỦA HỘI ĐỒNG ĐÁNH GIÁ LUẬN ÁN Người hướng dẫn khoa học Chủ tịch hội đồng đánh giá Luận án Tiến sĩ GS. Trần Thị Minh Đức GS.

Trần Hữu Luyến HÀ NỘI, 2017 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi dưới sự hướng dẫn của giáo viên. Các dữ liệu, kết quả nghiên cứu trong luận án là trung thực và khách quan với dữ liệu thu được từ điều tra thực tiễn. Tác giả luận án Nguyễn Thị Anh Thƣ LỜI CẢM ƠN Trước tiên, tôi xin gửi lời cảm ơn sâu sắc đến hai Cô giáo hướng dẫn của tôi là GS. Trần Thị Minh Đức, PGS.

Trần Thu Hƣơng đã tận tình chỉ dẫn, giúp đỡ, động viên tôi trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu và làm luận án. Nhờ có sự chỉ bảo tận tình của các cô mà tôi đã hoàn thành luận án tiến sĩ của mình. Tôi muốn gửi lời cảm ơn chân thành tới tập thể giảng viên, các đồng nghiệp ở Khoa Tâm lý học, trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội, và các thầy cô giáo ngoài khoa đã quan tâm, giúp đỡ và đưa ra những góp ý quý báu cho luận án của tôi. Tôi xin trân trọng cảm ơn Ban Giám hiệu và phòng Đào tạo, trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội, đã tạo mọi điều kiện thuận lợi để tôi hoàn thành đề tài luận án.

Tôi xin chân thành cảm ơn Ban Giám hiệu, giáo viên, cha mẹ và học sinh hai trường THCS TK (quận Đống Đa - Hà Nội) và THCS XP (huyện Mỹ Đức - Hà Nội) đã nhiệt tình tham gia vào nghiên cứu này. Cuối cùng, những lời tri ân sâu sắc tôi muốn gửi đến gia đình, bạn bè, các em sinh viên những người đã luôn ở bên tôi trong suốt quá trình học tập. Trân trọng cảm ơn! Hà Nội, ngày tháng năm 2017 Tác giả luận án Nguyễn Thị Anh Thƣ MỤC LỤC Lời cam đoan Mục lục Danh mục các ký hiệu và chữ viết tắt Danh mục các bảng Danh mục các biểu đồ Danh mục các sơ đồ MỞ ĐẦU. TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VỀ PHONG CÁCH GIÁO DỤC CỦA CHA MẸ VÀ TỰ ĐÁNH GIÁ.

Nghiên cứu về PCGD của cha mẹ. Nghiên cứu trên thế giới về PCGD của cha mẹ. Những nghiên cứu ở Việt Nam về PCGD của cha mẹ. Những nghiên cứu về tự đánh giá.

Những nghiên cứu trên thế giới về tự đánh giá. Những nghiên cứu ở Việt Nam về tự đánh giá. Nghiên cứu về ảnh hƣởng PCGD của cha mẹ đến tự đánh giá. Nghiên cứu trên thế giới về ảnh hưởng PCGD của cha mẹ đến tự đánh giá.

Nghiên cứu ở Việt Nam về ảnh hưởng PCGD của cha mẹ đến tự đánh giá. 29 Tiểu kết chƣơng 1. LÝ LUẬN VỀ PHONG CÁCH GIÁO DỤC CỦA CHA MẸ VÀ TỰ ĐÁNH GIÁ CỦA HỌC SINH TRUNG HỌC CƠ SỞ. Lý luận về học sinh THCS.

Khái niệm học sinh THCS. Đặc điểm tâm lý của học sinh THCS liên quan đến tự đánh giá. Lý luận về phong cách giáo dục của cha mẹ. Lý luận về tự đánh giá.

Lý luận về ảnh hƣởng PCGD của cha mẹ đến tự đánh giá. Nghiên cứu về các yếu tố ảnh hƣởng đến PCGD của cha mẹ và tự đánh giá của học sinh THCS. Nghiên cứu về các yếu tố ảnh hưởng đến PCGD của cha mẹ. Nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng tự đánh giá của học sinh THCS.

49 Tiểu kết chƣơng 2. TỔ CHỨC VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Vài nét về địa bàn và khách thể nghiên cứu. Địa bàn nghiên cứu.

Về khách thể nghiên cứu. Tổ chức nghiên cứu. Giai đoạn 1: Xây dựng cơ sở lý luận của đề tài Luận án. Giai đoạn 2: Xây dựng công cụ nghiên cứu và tiến hành điều tra thực tiễn.

Giai đoạn 3: Nghiên cứu 02 trường hợp học sinh, kiến nghị một số biện pháp nhằm giúp trẻ đánh giá bản thân tích cực hơn. Các phƣơng pháp nghiên cứu cụ thể. Phương pháp nghiên cứu tài liệu. Phương pháp thang đo.

Phương pháp điều tra bằng bảng hỏi. Phương pháp phỏng vấn sâu. Phương pháp phân tích chân dung tâm lý. Phương pháp thống kê toán học.

71 Tiểu kết chƣơng 3. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU ĐÁNH GIÁ VỀ PHONG CÁCH GIÁO DỤC CỦA CHA MẸ VÀ TỰ ĐÁNH GIÁ CỦA HỌC SINH THCS. Thực trạng đánh giá của học sinh về PCGD của cha mẹ. Thực trạng tự đánh giá của học sinh THCS.

Các yếu tố ảnh hƣởng đến PCGD của cha mẹ, tự đánh giá của học sinh và ảnh hƣởng PCGD của cha mẹ đến tự đánh giá của học sinh. Các yếu tố ảnh hưởng đến PCGD của cha mẹ. Các yếu tố ảnh hưởng đến tự đánh giá của học sinh. Ảnh hưởng PCGD của cha mẹ đến tự đánh giá của học sinh.

Nghiên cứu trƣờng hợp. Trường hợp học sinh đánh giá cha mẹ có PCGD độc đoán. Trường hợp học sinh đánh giá cha mẹ có PCGD tự do. Đề xuất một số biện pháp hỗ trợ tâm lý - giáo dục nâng cao tự nhận thức cho học sinh về bản thân nhằm giúp các em phù hợp với các PCGD của cha mẹ.

140 Tiểu kết chƣơng 4. 145 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ. Về thực tiễn. Đối với học sinh.

Đối với cha mẹ. Đối với nhà Trường. 149 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN. 150 TÀI LIỆU THAM KHẢO.

151 PHỤ LỤC DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU VÀ CHỮ VIẾT TẮT STT Chữ viết tắt Nội dung viết tắt 1 ĐTB Điểm trung bình 2 ĐLC Độ lệch chuẩn 3 PCGD Phong cách giáo dục 4 THCS Trung học cơ sở 5 SL Số lượng DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng 1.1: Bảng tổng hợp các nghiên cứu về PCGD của cha mẹ .2: Mô hình tự đánh giá của L‟Écuyer (1978, 1990, 1997) .3: Bảng tổng hợp các nghiên cứu về tự đánh giá bản thân .1: Đặc điểm mẫu nghiên cứu định lượng .2: Độ tin cậy của thang đo PCGD (điều tra thử lần 1) .3: Độ tin cậy của thang đo PCGD (điều tra thử lần 2) .1: Đánh giá của học sinh về PCGD dân chủ của cha mẹ .2: Đánh giá của học sinh về PCGD độc đoán của cha mẹ .3: Đánh giá của học sinh về PCGD tự do của cha mẹ .4: Phân bố tỉ lệ đánh giá của học sinh về PCGD của cha mẹ .5: Tự đánh giá cảm xúc của học sinh THCS.6: Mối quan hệ giữa PCGD của cha mẹ với từng hoạt động quan tâm của cha mẹ đối với con .7: Tự đánh giá nhìn từ giới tính của học sinh .8: Tự đánh giá của học sinh nhìn từ góc độ kiểu người hướng nội - hướng ngoại .9: So sánh mức độ tự đánh giá của học sinh với mức độ các em đánh giá về PCGD dân chủ của cha mẹ .10: Ảnh hưởng của PCGD dân chủ đến tự đánh giá của học sinh .11: Ảnh hưởng PCGD dân chủ kết hợp với sự quan tâm của cha mẹ đến tự đánh giá bản thân của các em.12: So sánh mức độ tự đánh giá của học sinh với mức độ các em đánh giá về PCGD độc đoán của cha mẹ .13: Ảnh hưởng của PCGD độc đoán đến tự đánh giá của học sinh .14: Ảnh hưởng PCGD độc đoán kết hợp với sự quan tâm của cha mẹ đến tự đánh giá bản thân của các em .15: So sánh mức độ tự đánh giá của học sinh với mức độ các em đánh giá về PCGD tự do của cha mẹ .16: Ảnh hưởng của PCGD tự do đến tự đánh giá của học sinh .17: Ảnh hưởng PCGD tự do kết hợp với sự quan tâm của cha mẹ đến tự đánh giá bản thân của các em .18: Mối quan hệ giữa PCGD kết hợp của cha mẹ và tự đánh giá cảm xúc của học sinh .19: Mối quan hệ giữa PCGD kết hợp và tự đánh giá tương lai của học sinh .20: Mối quan hệ giữa PCGD hỗn hợp của cha mẹ đến tự đánh giá gia đình của học sinh. 129 DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ Biểu đồ 4.1: Đánh giá chung của học sinh về các PCGD của cha mẹ.2: Phân bố tỉ lệ đánh giá của học sinh về PCGD độc đoán của cha mẹ.3: Đánh giá của học sinh về sự thống nhất trong PCGD của cha mẹ.4: Các khía cạnh tự đánh giá của học sinh THCS .5: Tự đánh giá cái tôi tương lai tích cực của học sinh THCS .6: Tự đánh giá cái tôi tương lai tiêu cực của học sinhTHCS .7: Tự đánh giá cái tôi gia đình tích cực của học sinh THCS .8: Tự đánh giá cái tôi gia đình tiêu cực của học sinh THCS .9: Mối quan hệ giữa đánh giá của học sinh về thời gian dành cho con và PCGD của cha mẹ .1: Mô hình tự đánh giá của S.2: Mô hình tự đánh giá của Shavelson và cộng sự (1976) .1: Mối tương quan giữa các đánh giá của học sinh về PCGD của cha mẹ .2: Mối tương quan giữa PCGD của cha mẹ và hoạt động cha mẹ quan tâm tới con .3: Mối quan hệ giữa PCGD của cha mẹ và tự đánh giá của học sinh.4: Các mối quan hệ có ảnh hưởng đến tự đánh giá của B .5: Các mối quan hệ ảnh hưởng đến tự đánh giá của H. Lý do chọn đề tài Giai đoạn học sinh THCS có một vị trí đặc biệt quan trọng trong quá trình phát triển của con người, bởi đó là thời kỳ chuyển tiếp từ tuổi ấu thơ sang tuổi trưởng thành. Ở giai đoạn này, những biến đổi sinh lý của tuổi dậy thì kéo theo những thay đổi về mặt tâm lý tác động mạnh mẽ và tạo ra sự phát triển khả năng tự đánh giá bản thân của học sinh THCS.

Những câu hỏi luôn thường trực như: “Tôi là ai?”, “Tôi là người như thế nào?”, “Tôi có vai trò gì?