Luận án tiến sĩ tâm lí học: Ứng phó với hành vi bạo lực học đường của học sinh THCS - Nguyễn Văn Tường

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI NGUYỄN VĂN TƯỜNG ỨNG PHÓ VỚI HÀNH VI BẠO LỰC HỌC ĐƯỜNG CỦA HỌC SINH TRUNG HỌC CƠ SỞ LUẬN ÁN TIẾN SĨ TÂM LÍ HỌC HÀ NỘI - 2019 VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI NGUYỄN VĂN TƯỜNG ỨNG PHÓ VỚI HÀNH VI BẠO LỰC HỌC ĐƯỜNG CỦA HỌC SINH TRUNG HỌC CƠ SỞ Ngành: Tâm lí học Mã số: 9.01 NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS.TS NGUYỄN THỊ HOA HÀ NỘI - 2019 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu, kết quả nêu trong luận án là trung thực và chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác. TÁC GIẢ LUẬN ÁN i LỜI CẢM ƠN Sau 3 năm học tập và nghiên cứu tại Học viện Khoa học Xã hội, Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Việt Nam, tôi đã hoàn thành xong luận án tiến sĩ với đề tài “Ứng phó với hành vi bạo lực học đường của học sinh trung học cơ sở”. Bằng tất cả lòng chân thành, tôi xin gửi lời tri ân sâu sắc tới: * PGS.TS Nguyễn Thị Hoa, người Thầy tận tình hướng dẫn tôi về học thuật và động viên mỗi khi tôi gặp khó khăn trong công việc, trong cuộc sống.

Sự chân thành, giản dị và sâu sắc của Cô đã giúp tôi trưởng thành không chỉ về chuyên môn mà còn giúp tôi hiểu hơn về ý nghĩa của cuộc sống. * Hội đồng khoa học Học viện Khoa học Xã hội, Ban giám đốc Học viện, GS.TS Vũ Dũng, PGS.TS Nguyễn Thị Mai Lan, TS. Vũ Thu Trang Khoa Tâm lí Giáo dục và quý Thầy Cô Viện Tâm lý học, Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Việt Nam đã nhiệt tình hướng dẫn tôi về thủ tục hành chính và tận tình chia sẻ cùng tôi về kiến thức chuyên môn trong suốt quá trình thực hiện luận án. * Các em học sinh trường THCS H.T, trường THCS M.M (huyện Hàm Thuận Nam, tỉnh Bình Thuận) và các em học sinh trường THCS L.L, trường THCS L.

HỒ CHÍ MINH) và cùng Ban giám hiệu nhà trường, quý Thầy Cô chủ nhiệm, quý Thầy Cô tổng phụ trách đã tạo điều kiện hỗ trợ tôi trong suốt quá trình nghiên cứu của mình. * Ban Giám hiệu nhà trường, Ban chủ nhiệm Khoa Giáo dục cùng các anh chị em đồng nghiệp của tôi tại Khoa Giáo dục, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, ĐHQG Thành phố Hồ Chí Minh đã tạo điều kiện về thời gian và hỗ trợ tôi cả về vật chất lẫn tinh thần, giúp tôi có đủ điều kiện học tập, nghiên cứu để hoàn thành luận án tiến sĩ của mình. * Gia đình tôi, bạn bè tôi đã luôn ở bên quan tâm, động viên, ủng hộ tôi trong suốt quá trình thực hiện luận án. Một lần nữa, tôi xin thành tâm tri ân và kính chúc quý vị có nhiều sức khỏe, an nhiên và thuận lợi.

Thành phố Hồ Chí Minh, ngày 26 tháng 01 năm 2019 TÁC GIẢ LUẬN ÁN ii MỤC LỤC MỞ ĐẦU. Tính cấp thiết của đề tài. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của luận án. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của luận án.

Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu của luận án. Đóng góp mới về khoa học của luận án. Ý nghĩa lí luận và ý nghĩa thực tiễn của luận án. Cơ cấu của luận án.

TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VỀ ỨNG PHÓ VỚI HÀNH VI BẠO LỰC HỌC ĐƯỜNG CỦA HỌC SINH TRUNG HỌC CƠ SỞ. Những nghiên cứu có liên quan đến ứng phó với hành vi bạo lực học đường của học sinh trung học cơ sở. Những nghiên có liên quan đến hành vi bạo lực học đường của học sinh trung học cơ sở .16 Tiểu kết chương 1. CƠ SỞ LÍ LUẬN VỀ ỨNG PHÓ VỚI HÀNH VI BẠO LỰC HỌC ĐƯỜNG CỦA HỌC SINH TRUNG HỌC CƠ SỞ.

Khái niệm ứng phó. Phân loại ứng phó. Hành vi bạo lực học đường. Khái niệm hành vi.

Khái niệm bạo lực học đường. Khái niệm hành vi bạo lực học đường. Các loại hành vi bạo lực học đường. Học sinh trung học cơ sở.

Khái niệm học sinh trung học cơ sở. Một số đặc điểm tâm lí của học sinh trung học cơ sở. Học sinh trung học cơ sở là nạn nhân của hành vi bạo lực học đường. Khái niệm hành vi bạo lực học đường của học sinh trung học cơ sở.

Khái niệm ứng phó với hành vi bạo lực học đường của học sinh trung học cơ sở. Các biểu hiện và cách ứng phó với hành vi bạo lực học đường của học sinh trung học cơ sở. Các yếu tố ảnh hưởng đến ứng phó với hành vi bạo lực học đường của học sinh trung học cơ sở. Nhóm yếu tố tâm lí cá nhân.

Nhóm yếu tố tâm lí xã hội. Các cách tiếp cận trong tham vấn tâm lí cho học sinh là nạn nhân của hành vi bạo lực học đường .64 Tiểu kết chương 2. TỔ CHỨC VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU ỨNG PHÓ VỚI HÀNH VI BẠO LỰC HỌC ĐƯỜNG CỦA HỌC SINH TRUNG HỌC CƠ SỞ. Tổ chức nghiên cứu.

Các giai đoạn nghiên cứu. Địa bàn và mẫu nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu tài liệu.

Phương pháp chuyên gia. Phương pháp thảo luận nhóm tập trung. Phương pháp điều tra bằng bảng hỏi. Phương pháp phỏng vấn sâu.

Phương pháp nghiên cứu trường hợp .84 Tiểu kết chương 3. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU THỰC TIỄN VỀ ỨNG PHÓ VỚI HÀNH VI BẠO LỰC HỌC ĐƯỜNG CỦA HỌC SINH TRUNG HỌC CƠ SỞ. Thực trạng bạo lực học đường của học sinh trung học cơ sở. Thực trạng chung các hình thức bị bạo lực học đường của học sinh trung học cơ sở.

Thực trạng cụ thể các hình thức bạo lực học đường của học sinh trung học cơ sở. So sánh các hình thức bạo lực học đường của học sinh trung học cơ sở với các biến nhân khẩu. Thực trạng ứng phó với hành vi bạo lực học đường của học sinh trung học cơ sở. Thực trạng chung các biểu hiện ứng phó với hành vi bạo lực học đường của học sinh trung học cơ sở.

Thực trạng cụ thể các biểu hiện và các cách ứng phó với hành vi bạo lực học đường của học sinh trung học cơ sở. So sánh các biểu hiện ứng phó với hành vi bạo lực học đường của học sinh trung học cơ sở với các biến nhân khẩu. Mối tương quan giữa các biểu hiện ứng phó với hành vi bạo lực học đường của học sinh trung học cơ sở. Các yếu tố ảnh hưởng đến ứng phó với hành vi bạo lực học đường của học sinh trung học cơ sở.

Thực trạng các yếu tố ảnh hưởng đến ứng phó với hành vi bạo lực học đường của học sinh trung học cơ sở. Dự báo sự thay đổi một số biểu hiện ứng phó với hành vi bạo lực học đường của học sinh trung học cơ sở trong mối tương quan với các yếu tố ảnh hưởng. Nghiên cứu trường hợp về ứng phó với hành vi bạo lực học đường của học sinh trung học cơ sở. Trường hợp 1: Học sinh bị bạn bè trêu chọc, chế giễu vì “tính cách giống con gái”.

Trường hợp 2: Học sinh bị bạn bè gây áp lực vì học giỏi và làm lớp trưởng. Trường hợp 3: Học sinh bị bạn bè vu khống lấy trộm tiền .139 Tiểu kết chương 4 .147 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ .149 DANH MỤC CÁC BÀI BÁO, CÔNG TRÌNH ĐÃ ĐƯỢC CÔNG BỐ CÓ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN .151 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO .152 v DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT Viết tắt Viết đầy đủ CTXH Công tác xã hội ĐTB Điểm trung bình ĐLC/SD Độ lệch chuẩn EFA Phân tích nhân tố khám phá GD&ĐT Giáo dục và đào tạo KMO Kaiser-Meyer-Olkin THCS Trung học cơ sở THPT Trung học phổ thông TP Thành phố VTN Vị thành niên vi DANH MỤC BẢNG BIỂU Bảng 1. Một số thang đo thường được sử dụng trong những nghiên cứu về ứng phó của trẻ VTN .1: Một số đặc điểm của mẫu điều tra chính thức .2: Nội dung bảng hỏi về ứng phó với hành vi bạo lực học đường của học sinh trung học cơ sở .1: Thực trạng các hình thức bạo lực học đường của học sinh trung học cơ sở .2: Thực trạng bạo lực tinh thần của học sinh trung học cơ sở.3: Thực trạng bạo lực thể chất của học sinh trung học cơ sở .4: Thực trạng bạo lực vật chất của học sinh trung học cơ sở .5: So sánh các hình thức bạo lực học đường của học sinh trung học cơ sở với các biến nhân khẩu .6: Các biểu hiện ứng phó tích cực và tiêu cực với hành vi bạo lực học đường của học sinh trung học cơ sở .7: Ứng phó bằng suy nghĩ tiêu cực với hành vi bạo lực học đường của học sinh trung học cơ sở .8: Ứng phó bằng suy nghĩ tích cực với hành vi bạo lực học đường của học sinh trung học cơ sở .9: Ứng phó bằng cảm xúc tiêu cực với hành vi bạo lực học đường của học sinh trung học cơ sở .10: Ứng phó bằng cảm xúc tích cực với hành vi bạo lực học đường của học sinh trung học cơ sở .11: Ứng phó bằng hành động tiêu cực với hành vi bạo lực học đường của học sinh trung học cơ sở .12: Ứng phó bằng hành động tích cực với hành vi bạo lực học đường của học sinh trung học cơ sở .13: Sự khác biệt giữa ứng phó bằng suy nghĩ tiêu cực của học sinh trung học cơ sở với các biến nhân khẩu .14: Sự khác biệt giữa ứng phó bằng suy nghĩ tích cực của học sinh trung học cơ sở với các biến nhân khẩu .15: Sự khác biệt giữa ứng phó bằng cảm xúc tiêu cực của học sinh trung học cơ sở với các biến nhân khẩu .16: Sự khác biệt giữa ứng phó bằng cân bằng cảm xúc của học sinh trung học cơ sở với các biến nhân khẩu .17: Sự khác biệt giữa ứng phó bằng hành động tiêu cực của học sinh trung học cơ sở với các biến nhân khẩu .18: Sự khác biệt giữa biểu hiện ứng phó bằng hành động tích cực của học sinh trung học cơ sở với các biến nhân khẩu .19: Mối tương quan giữa các biểu hiện ứng phó với hành vi bạo lực học đường của học sinh trung học cơ sở .