Kỹ năng công tác xã hội nhóm của sinh viên ngành công tác xã hội - Luận án

LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI Tại hội thảo quốc gia phát triển nghề công tác xã hội được tổ chức tại Hà Nội năm 2009, Bộ trưởng Nguyễn Thị Kim Ngân đã phá t biểu "Sự phát triển của công tác xã hội đóng vai trò quan trọng trong bối cảnh hiện tại của Việt Nam. Với sự phát triển của công tác xã hội, Việt Nam có thể giải quyết hiệu quả vấn đề nghèo đói, vấn đề xã hội, công bằng, bất bình đẳng xã hội và những vấn đề ngày càng phức tạp khác mà Việt Nam đang phải đối mặt. Nhu cầu cấp thiết đang được đặt ra để công tác xã hội được công nhận là một nghề, trong các cơ quan tổ chức cần có vị trí công tác xã hội chuyên trách và có mã số công việc cụ thể, cũng như hệ thống dịch vụ công tác xã hội". Phát biểu của nguyên Bộ trưởng Nguyễn Thị Kim Ngân đã nói lên vai trò, sự cần thiết của nghề công tác xã hội trong bối cảnh hiện nay ở Việt Nam.

Cùng với sự nỗ lực không ngừng của các cá nhân, tổ chức trong và ngoài nước hoạt động về công tác công tác xã hôi, với sự quan tâm của chính phủ Việt Nam, ngày 25 tháng 3 năm 2011 Thủ tưởng chính phủ đã ký Quyết định số 32 phê duyệt Đề án phát triển công tác xã hội giai đoạn 2010- 2020 (Quyết định số 32/2010/QĐ-TTg ngày 25.2010 phê duyệt Đề án Phát triển nghề công tác xã hội giai đoạn 2010- 2020) và ngày 25 tháng 8 năm 2010 Bộ nội vụ đã ban hành thông tư số 08/2010TT-BNV về Ban hành chức danh, mã số ngạch viên chức công tác xã hội. Như vậy, công tác xã hội đã là một nghề chuyên nghiệp chính thức ở Việt Nam. Cán bộ làm công tác xã hội được gọi là công tác xã hội viên. Công tác xã hội viên phải có trình độ kiến thức và kỹ năng nghề nghiệp để đáp ứng yêu cầu công việc, muốn vậy họ cần phải được học tập một cách bài bản, hệ thống tại các trường Đại học, Cao đẳng có đào tạo ngành công tác xã hội trong cả nước.

Sau khi tốt nghiệp họ cần có kiến thức và kỹ năng nghề nghiệp để làm việc với cá nhân, nhóm, cộng đồng còn yếu kém mặt nào đó. 1 Nhưng trên thực tế đội ngũ cán bộ, nhân viên hiện đang làm việc lại chưa được đào tạo một cách chuyên nghiệp, trong bối cảnh xã hội các cá nhân, nhóm xã hội và cộng đồng có nhu cầu cần được trợ giúp ngày càng tăng cao, tính chất của vấn đề ngày càng phức tạp… đòi hỏi công tác xã hội viên phải có được kỹ năng làm việc tốt để có thể đáp ứng được yêu cầu của hoạt động nghề nghiệp. Việc sử dụng phương pháp công tác xã hội cá nhân chỉ đáp ứng được số lượng nhỏ những người có nhu cầu cần sự trợ giúp, trong khi đó với phương pháp công tác xã hội nhóm thì cho phép hỗ trợ và giúp đỡ được số lượng người khá lớn vào cùng một khoảng thời gian nhất định. Nhận rõ được vị trí, ý nghĩa của việc đào tạo nghề công tác xã hội hiện nay, trong đó đào tạo kỹ năng nghề nghiệp trong đào tạo công tác xã hội là rất quan trọng nên chúng tôi đã tiến hành nghiên cứu kỹ năng.

Với mục tiêu của đào tạo nghề công tác xã hội không chỉ đào tạo người cán bộ có tri thức mà cần có tay nghề chuyên môn thì việc nghiên cứu kỹ năng làm việc rất quan trọng và cấp bách trong giai đoạn hiện nay. Những đề tài nghiên cứu một cách hệ thống về công tác xã hội nói chung và nghiên cứu về công tác xã hội nhóm nói riêng còn rất ít, thậm chí là chưa có ở Việt Nam. Nghiên cứu về kỹ năng công tác xã hội nhóm sẽ chỉ ra mức độ kỹ năng công tác xã hội nhóm của sinh viên trong quá trình học tập tại trường, các hạn chế trong các kỹ năng này để có cơ sở đề ra các biện pháp cải thiện kỹ năng công tác xã hội nhóm cho sinh viên, giúp các em khi ra trường có đủ năng lực hoàn thành nhiệm vụ của người nhân viên xã hội. Bên cạnh, kết quả nghiên cứu của đề tài hướng vào hoạt động thực tiễn làm tăng cường tính ứng dụng của tâm lý học vào hoạt động nghề nghiệp và đời sống.

Vì các lý do nêu trên, chúng tôi chọn nghiên cứu đề tài “Kỹ năng công tác xã hội nhóm của sinh viên ngành công tác xã hội". MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU Nghiên cứu thực trạng biểu hiện và các yếu tố ảnh hưởng đến kỹ năng 2 này trong hoạt động thực hành, thực tập của sinh viên trong quá trình đào tạo. Trên cơ sở đó đề xuất một số phương pháp giảng dạy nhằm cải thiện kỹ năng công tác xã hội nhóm của các em. ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU 3.

Đối tượng nghiên cứu Kỹ năng công tác xã hội nhóm của sinh viên ngành công tác xã hội. Khách thể nghiên cứu Khách thể nghiên cứu chính là 511 sinh viên ngành công tác xã hội Khách thể nghiên cứu phụ là 15 giảng viên và chuyên gia ngành công tác xã hội. GIẢ THUYẾT KHOA HỌC Các kỹ năng công tác xã hội nhóm của sinh viên có biểu hiện ở mức độ khác nhau và về cơ bản là ở mức làm Khá. Trong đó kỹ năng tổ chức giao tiếp là kỹ năng được thể hiện tốt nhất, kỹ năng điều phối nhóm là kỹ năng thể hiện ở kém hơn cả.

Các yếu tố ảnh hưởng tới kỹ năng công tác xã hội nhóm của sinh viên ở các mức độ khác nhau, trong đó yếu tố định hướng giá trị nghề nghiệp và quá trình đào tạo là yếu tố tác động mạnh nhất. Nếu sử dụng các phương pháp dạy học tích cực trong quá trình đào tạo thì sẽ có thể cải thiện được kỹ năng công tác xã hội nhóm của sinh viên. NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU 5. Hệ thống hóa các vấn đề lý luận về kỹ năng, kỹ năng công tác xã hội nhóm của sinh viên ngành công tác xã hội; xác định các yếu tố ảnh hưởng đến các kỹ năng này.

Khảo sát, đánh giá kỹ năng công tác xã hội nhóm của sinh viên ngành công tác xã hội và các yếu tố ảnh hưởng đến thực trạng kỹ năng đó. Đề xuất và tổ chức thực nghiệm để làm rõ tính khả thi của một số phương pháp giảng dạy trong quá trình đào tạo giúp nâng cao kỹ năng công tác xã hội nhóm cho sinh viên. GIỚI HẠN NGHIÊN CỨU 6. Giới hạn về nội dung Luận án tập trung vào nghiên cứu một số nhóm kỹ năng chuyên biệt trong kỹ năng công tác xã hội của sinh viên ngành công tác xã hội: nhóm kỹ năng tổ chức giao tiếp nhóm, nhóm kỹ năng thúc đẩy tiến trình nhóm và nhóm kỹ năng điều phối.

Đề tài tập trung nghiên cứu các kỹ năng công tác xã hội nhóm của sinh viên trong quá trình đào tạo, hình thành và phát triển các kỹ năng này của sinh viên với tư cách người đang học nghề, chưa phải người hành nghề chính thức. Luận án tìm hiểu kỹ năng công tác xã hội nhóm của sinh viên không trên một nhóm đối tượng cụ thể nào, mà chỉ nghiên cứu kỹ năng công tác xã hội nhóm với tư cách là kỹ năng nghề nghiệp, được áp dụng trên tất cả các nhóm đối tượng cần trợ giúp mà ngành công tác xã hội hướng tới. Giới hạn về không gian nghiên cứu. Luận án chủ yếu triển khai nghiên cứu trên các trường Đại học có đào tạo ngành công tác xã hội ở Hà Nội và TP.

Hồ Chí Minh vì đây là 2 thành phố lớn nhất Việt Nam, tập trung nhiều trường đại học lâu năm có đào tạo công tác xã hội trong cả nước. Đó là trường Đại học Lao động- Xã hội, cơ sở TP. Hồ Chí Minh và Hà Nội; trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, cơ sở TP. Hồ Chí Minh và Hà Nội; trường Đại học Mở TP.

Hồ Chí Minh. CÁC NGUYÊN TẮC PHƯƠNG PHÁP LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 7. Nguyên tắc phương pháp luận Đề tài luận án được thực hiện trên cơ sở lý luận của Tâm lý học xã hội. Nghiên cứu được thực hiện trên cơ sở một số nguyên tắc phương pháp luận cơ bản của Tâm lý học sau đây: - Nguyên tắc hoạt động: các kỹ năng công tác xã hội nhóm của sinh viên được hình thành trong quá trình học tập để thực hiện mục tiêu nhân văn trong 4 hoạt động nghề nghiệp là nâng cao năng lực xã hội và cải thiện môi trường sống cho các đối tượng xã hội.

Chính vì vậy, việc nghiên cứu kỹ năng được thực hiện thông qua việc học tập trên lớp, việc thực hành - thực tập của sinh viên. - Nguyên tắc thống nhất ý thức và hoạt động: một mặt kỹ năng được biểu hiện bằng hành động, hành vi của con người, mặt khác, hành động hành vi của con người chịu sự chi phối của suy nghĩ, thái độ, do vậy khi nghiên cứu kỹ năng cần xem xét suy nghĩ, quan điểm, sự nhận biết của sinh viên. chứa trong hành vi kỹ năng đó. - Nguyên tắc hệ thống: con người là thực thể xã hội, vì vậy hành vi của cá nhân phải được xem xét như là kết quả của sự tác động của nhiều yếu tố khác nhau: yếu tố chủ quan, yếu tố khách quan.

Do vậy, cần nghiên cứu kỹ năng công tác xã hội nhóm trong mối quan hệ tương hỗ của các yếu tố, đó là yếu tố tâm lý cá nhân như khả năng giao tiếp, định hướng giá trị nghề nghiệp, động cơ nghề nghiệp và yếu tố xã hội như chương trình đào tạo, điều kiện thực hành- thực tập. Hệ thống các phương pháp 7. Các phương pháp thu thập thông tin - Phương pháp nghiên cứu tài liệu - Phương pháp điều tra bảng hỏi - Phương pháp quan sát - Phương pháp phỏng vấn sâu - Phương pháp bài tập tình huống có sẵn mô hình giải quyết - Phương pháp bài tập tình huống mở - Phương pháp chuyên gia - Phương pháp thực nghiệm. Phương pháp xử lý số liệu Sử dụng phần mềm SPSS phiên bản 16.0 để xử lý số liệu điều tra đã thu thập được qua bảng hỏi.

ĐÓNG GÓP CỦA LUẬN ÁN 8.