Luận án Tiến sĩ: Hành vi gây hấn của học sinh trung học cơ sở - Trần Hằng Ly

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM HÀ NỘI ---------------- TRẦN HẰNG LY HÀNH VI GÂY HẤN CỦA HỌC SINH TRUNG HỌC CƠ SỞ Chuyên ngành: Tâm lý học chuyên ngành Mã số: 931.01 LUẬN ÁN TIẾN SĨ TÂM LÝ HỌC Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: PGS.TS Đỗ Thị Hạnh Phúc PGS.TS Trần Thị Mỵ Lƣơng HÀ NỘI, 2019 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu, kết quả nêu trong luận án là trung thực và chưa từng được ai công bố trong bất cứ công trình nào khác. Tác giả Trần Hằng Ly LỜI CẢM ƠN Với tấm lòng biết ơn sâu sắc, tôi xin chân thành cảm ơn sự tận tình, chu đáo và sự giúp đỡ đầy trách nhiệm của PGS.TS Đỗ Thị Hạnh Phúc và PGS.TS Trần Thị Mỵ Lƣơng – người đã luôn động viên, khích lệ để tôi vượt qua nhiều khó khăn để hoàn thành Luận án Tiến sĩ Tâm lí học. Tôi xin chân thành cảm ơn các cán bộ phòng Sau đại học, trường Đại học Sư phạm Hà Nội đã luôn tạo mọi điều kiện giúp đỡ tôi trong suốt quá trình làm đề tài luận án.

Tôi xin chân thành cảm ơn Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Nghệ An, Ban Giám hiệu một số trường trung học cơ sở trên địa bàn tỉnh Nghệ An đã rất nhiệt tình tạo điều kiện và cộng tác giúp tôi hoàn thành luận án. Sau cùng, tôi đặc biệt cảm ơn những người thân trong gia đình, bạn bè đồng nghiệp đã luôn động viên, quan tâm, dành thời gian để tôi hoàn thành luận án. Trong thời gian làm luận án, do kinh nghiệm nghiên cứu chưa nhiều nên luận án của tôi không thể tránh khỏi những thiếu sót. Kính mong các quý thầy, cô và quý bạn đồng nghiệp, những ai quan tâm đến đề tài nghiên cứu này đóng góp ý kiến để tôi có thể chỉnh sửa, hoàn thiện bản luận án.

Xin trân trọng cảm ơn! Hà Nội, tháng 04 năm 2019 Tác giả Trần Hằng Ly DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CÁC CHỮ VIẾT TẮT Chữ viết tắt Xin đọc là ĐTB Điểm trung bình ĐLC Độ lệch chuẩn GVCN Giáo viên chủ nhiệm HS Học sinh HV Hành vi HVGH Hành vi gây hấn THCS Trung học cơ sở MỤC LỤC MỞ ĐẦU. Lý do chọn đề tài. Mục đích nghiên cứu. Đối tượng và khách thể nghiên cứu.

Giả thuyết nghiên cứu. Nhiệm vụ nghiên cứu. Giới hạn và phạm vi nghiên cứu. Các phương pháp tiếp cận và phương pháp nghiên cứu.

Đóng góp mới của luận án. Cấu trúc của luận án. CƠ SỞ LÍ LUẬN VỀ HÀNH VI GÂY HẤN CỦA HỌC SINH TRUNG HỌC CƠ SỞ. Tổng quan nghiên cứu vấn đề.

Hướng nghiên cứu lí luận về hành vi gây hấn. Hướng nghiên cứu thực tiễn hành vi gây hấn trong trường học. Các yếu tố dự báo đến hành vi gây hấn trong trường học. Các biện pháp phòng ngừa, can thiệp hành vi gây hấn.

Hành vi và hành vi gây hấn. Hành vi gây hấn. Hành vi gây hấn của học sinh trung học cơ sở. Học sinh trung học cơ sở.

Hành vi gây hấn của học sinh trung học cơ sở. Các yếu tố dự báo hành vi gây hấn của học sinh trung học cơ sở. Khả năng tự kiểm soát. Tính gắn kết trường học.

Mạng xã hội và game bạo lực .57 Tiểu kết chƣơng 1. TỔ CHỨC VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU HÀNH VI GÂY HẤN CỦA HỌC SINH TRUNG HỌC CƠ SỞ. Tổ chức nghiên cứu. Khách thể và địa bàn nghiên cứu.

Các giai đoạn nghiên cứu. Phƣơng pháp nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu văn bản, tài liệu. Phương pháp điều tra bằng bảng hỏi.

Phương pháp quan sát. Phương pháp phỏng vấn sâu. Phương pháp thực nghiệm. Phương pháp nghiên cứu trường hợp.

Phương pháp thống kê toán học .76 Tiểu kết chƣơng 2. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU THỰC TIỄN HÀNH VI GÂY HẤN CỦA HỌC SINH TRUNG HỌC CƠ SỞ. Thực trạng hành vi gây hấn của học sinh trung học cơ sở. Đánh giá chung hành vi gây hấn của học sinh trung học cơ sở.

Thực trạng gây hấn thái độ của học sinh trung học cơ sở. Thực trạng gây hấn hành động của học sinh trung học cơ sở. Mối quan hệ giữa các mặt biểu hiện của hành vi gây hấn. Các yếu tố dự báo hành vi gây hấn của học sinh trung học cơ sở.

Khả năng tự kiểm soát. Tính gắn kết trường học của học sinh trung học cơ sở. Mạng xã hội và game bạo lực. Kết quả thực nghiệm tác động.

Sự thay đổi trong hành vi gây hấn của học sinh trung học cơ sở. Sự thay đổi khả năng tự kiểm soát. Một số trường hợp điển hình có hành vi gây hấn .132 Tiểu kết chƣơng 3 .141 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ .142 TÀI LIỆU THAM KHẢO .147 PHỤ LỤC DANH MỤC BẢNG ảng 2. Tổng hợp khách thể nghiên cứu .60 ảng 2 2 ảng ma trận các mức độ HVGH của học sinh THCS .77 ảng 2 3 ảng ma trận các mức độ khả năng tự kiểm soát của học sinh THCS .78 ảng 2 4 ảng ma trận các mức độ tính gắn kết trường học của học sinh THCS.

Các chỉ số thống kê về mức độ HVGH. So sánh sự khác biệt về giới của các nhân tố HVGH. Các biểu hiện sự tức giận của học sinh THCS .87 ảng 3 4 Các biểu hiện của thái độ thù địch ở học sinh THCS. Các biểu hiện của hành động gây hấn với người khác.

Các biểu hiện của hành động gây hấn với đồ vật. Các biểu hiện của hành động gây hấn với bản thân .98 ảng 3 8 Tương quan giữa HVGH với các mặt biểu hiện. Các giá trị thống kê của phép hồi qui tuyến tính bội - Dự báo sự ảnh hưởng của các mặt biểu hiện của HVGH .101 ảng 3 0 Phân tích hồi qui tuyến tính đơn – dự báo của yếu tố đối với HVGH. Các giá trị thống kê của phép hồi qui tuyến tính bội - Dự báo của các yếu tố ảnh hưởng đến HVGH.

Các biểu hiện của kiểm soát tiêu cực. Các biểu hiện của kiểm soát tích cực .110 ảng 3 2 Tương quan các nhân tố khả năng tự kiểm soát và HVGH .112 ảng 3 3 Tổng hợp các trị số trong phân tích hồi quy tuyến tính đơn các nhân tố gây hấn với các nhân tố khả năng tự kiểm soát.114 ảng 3 4 Các biểu hiện của tính gắn kết trường học của học sinh THCS .115 ảng 3 5 Tương quan giữa mức độ gắn kết trường học với HVGH của học sinh .117 ảng 3 6 So sánh mức độ hành vi gây hấn với học lực .118 ảng 3 7 So sánh mức độ hành vi gây hấn với địa bàn trường .119 ảng 3 8 So sánh mức độ hành vi gây hấn với khối lớp .121 ảng 3 9 So sánh mức độ chơi game với các nhân tố của HVGH .122 ảng 3 20 So sánh mức độ HVGH của những loại phim ảnh các em xem .123 ảng 3 2 Những thay đổi trong HVGH trước và sau thực nghiệm .125 DANH MỤC BIỂU ĐỒ Biểu đồ 3. Hành vi gây hấn bằng thái độ. Hành vi gây hấn bằng hành động.

Sự tức giận của học sinh THCS. 86 Biểu đồ 3 4 Thái độ thù địch của học sinh THCS. 88 Biểu đồ 3 5 Hành động gây hấn với người khác của học sinh THCS. 92 Biểu đồ 3 6 Hành động gây hấn với đồ vật của học sinh THCS.

95 Biểu đồ 3 7 Hành động gây hấn với bản thân của học sinh THCS. Khả năng tự kiểm soát tiêu cực của học sinh THCS. Khả năng tự kiểm soát tích cực của học sinh THCS. Kết quả kĩ năng giải quyết vấn đề sau thực nghiệm.

Kết quả kĩ năng giải quyết vấn đề trước thực nghiệm. Lý do chọn đề tài Về lí luận: Gây hấn là một hiện tượng xã hội diễn ra khắp mọi nơi, mọi nền văn hóa, và được các nhà tâm lý học, xã hội học đặc biệt quan tâm vì ảnh hưởng tiêu cực của nó đến đời sống của con người. Hành vi gây hấn (HVGH) là những hành động mang tính chất xâm hại, nhằm làm tổn thương người khác, chính bản thân mình hoặc các vật thể xung quanh một cách có chủ đích dù mục đích có được hay không [13]. HVGH trong trường học đã làm cho môi trường học tập trở nên không an toàn khiến nhiều em cảm thấy sợ hãi khi đến trường tới mức các em nghỉ học ít nhất một lần trong tháng [97].

Nạn nhân của HVGH trong trường học bị ảnh hưởng cả về mặt học tập lẫn mặt xã hội. Các em thường có điểm tự đánh giá bản thân thấp hơn và mức độ lo âu, trầm cảm cao hơn so với nhóm không phải là nạn nhân [77]. Nạn nhân không chỉ bị tấn công mà các em cũng bị cô lập với các bạn [56]. Như vậy, HVGH là một vấn đề chung của các học sinh đang ở độ tuổi đến trường và là kết quả tác động tâm lý, giáo dục và xã hội mang tính tiêu cực ở cả người gây hấn và nạn nhân [110].

Việc nghiên cứu một cách tường minh các lí luận về HVGH của học sinh THCS sẽ góp phần làm cơ sở cho việc nhận diện HVGH, tạo tiền đề cho các nghiên cứu thực trạng về HVGH hiện nay đi đúng hướng và có trọng tâm hơn. Về thực tiễn: HVGH trong trường học là một vấn đề đáng báo động, nó diễn ra dưới nhiều hình thức trực tiếp hay gián tiếp, trên mọi cấp độ từ việc trêu đùa, nói xấu đến những vụ bạo lực [10]. Trong những năm gần đây, vấn đề gây hấn trong trường học thu hút nhiều sự quan tâm của xã hội vì hậu quả đau lòng tới tâm, sinh lý của học sinh mà nó gây ra. Số liệu thống kê sơ bộ của Đoàn kiểm tra phong trào thi đua “Xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực” tại 12 tỉnh thành phố thuộc bảy vùng thi đua của Bộ Giáo dục và Đào tạo (2011 – 2012) cho thấy, tổng số vụ học sinh đánh nhau tại 12 tỉnh, thành phố là 2 gần 500 vụ, nhiều nhất là ở Quảng Ninh với 169 vụ, tiếp theo là Tây Ninh với 126 vụ, Lạng Sơn có 54 vụ.

Phần lớn các mâu thuẫn ấy đều được châm ngòi từ những xích mích rất nhỏ nhặt của lứa tuổi học trò gây nên những hậu quả đau lòng.