Luận án tiến sĩ cơ cấu nhóm của trẻ em lang thang và các biện pháp giáo dục thôn

ĐẠI HỌC Q U Ố C GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN ĐỖ THỊ NG Ọ C PHƯƠNG c ơ CẤU NHÓM CỦA TRẺ EM LANG THANG VÀ CAC BIỆN PHÁP GIÁO DỤC THÔNG QUA NHÓM Chuyên n g à n h : Xã hội học M ã sô : 5.09 LUẬN ÁN TIẾN S ĩ XÃ HỘI HỌC Ngưdi hướng dẫn khoa h ọ c : PCÌS.TS Nguyễn An Lịch IỈÀ NỘI - 2002 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 1 LỜI CAM ĐOAN Tôi .xin cơm đoan đâv ìà CỎIU> trình nghiên cứu củơ riềng tỏi. Những kêì quà thu cíược của luận án là kỉìácỉì quan vờ trung thực, chưa từiìg (íirợc công bô trong bất kỳ công trình nào.IẢ LUẬN ẢN ĐỖ Thị Ngọc Phương LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 2 MỤC LỤC Trang LỜI CA M Đ O A N ] MỤC LỤC 2 MỘT SỐ TỪ VIẾT TÁT 3 MỞ ĐẤU 4 C hương 1- ( :ơ SỞ LÝ LUẬN VẢ THỰC TlỀN c ủ a v ấ n f)íỉ I7 NGHI ÊN CỨU 1. Lịch sử phát triển và tình hình nghiên cứu nhóm nho, công I7 tác xã hội nhóm, trẻ em lang thang ở nước ngoài và trong nước 1.Vài nél về lịch sử nghiên cứu nhóm nhỏ 17 1.Vài nél về quá trình hình thành công tác xã hội nhóm 21 1.Tinh hình nghiên cứu trẻ em lang thang 3I 1. Một số cơ sở lý luận và khái niệm cơ bản 39 1.

Lý luận về cơ cấu xã hội 39 1. Lý luận về nhóm nhỏ 43 ]. Khái niệm công tác xã hội 7I 1. Khái n iệ m về trỏ e m lang thang 72 C h ư ơ n g 2 - c o C Â U N H Ó M N H Ổ VÀ C Ô N ( Ỉ T Á C XÃ H Ò I N H Ó M 7K 2.

Cơ cấu (cíUi trúc) của nhóm nhỏ 78 2. Nội dung cơ bản của công lác xã hội với nhóm CM) 2. Vận dụng lý thuyết vào nghiên cứu thực trạng nhóm và cơ 107 cấu nhóm của Irẻ em lang thang 2. Tiến trình n g h iê n cứu I 10 C h ư ơ n g 3 - T H Ụ C T R Ạ N < ; VỂ C( J C Ấ U N H O M VẢ C Ô N< ; T Á C I20 XÃ HỘI NHÓM ĐỐI VỚI TRẺ EM LANíỉ THANG QUA KÍ T QUẢ NGHIÊN CỨU 3.Thực trạng về nhóm và cơ cấu nhóm trẻ em lang thang qua ý 120 kiến của trẻ em lang thang 3.Thực trạng vể nhóm và cơ cấu nhóm trẻ em lang tbnng qua ý I 35 kiến của cán bồ xã hội 3.Thực trạng về nhóm và cơ cấu nhóm trẻ em lang thang qua 144 phân tích kết quả phỏng vấn sâu và tọa đàm 3.Thực trạng về cơ cấu nhóm trẻ cin lang thang qua kếi quả 157 nghiên cứu 3.

Kết quả phân tích tài liệu thu thập về nhóm TEL T 164 3. Kết quả nghiên cứu thực nghiệm I7 I KẾTLỤẬN 187 KHUYẾN NCỈHÍ m DANH m ụ c : c ó n <; t r ì n h c ù a T á c <;i ả I% TÀI LIỆU THAM KHẢO 197 PHỤ LỤC 204 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 3 CÀC T ù VIET TAT TRONG LUẠN ÁN Bộ LĐTBXII nỏ Lao dộng Thương bi 111] và Xã hội CTXII Công lác xã hội CBXH Cán bộ xã hội CLB Càu lạc bộ GDVĐP Ciiáo dục viên dường pliố TELT Trỏ cm lang thang TEĐP Tic cm đường phô TECIICĐBKK Tic cm có hoàn cảnh dặc biệt khố kliãn TNXII Tệ nạn xã hội TP11CM Thành phó 116 Chí Minh UBBVCSTE Úy han Báo vệ và Chăm sóc Trẻ em XIII ỉ Xã hội học XI1 Xã hội YMCA I lôi thanh niên Cơ dốc giáo YWCA 1lôi Phụ nữ Cơ đốc giiío LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 4 MỞ ĐẨU 1. Tính cấp tliiot cùn dề tài và lý (lo chọn dể till Cùng với sự phát tricn của xã hội và quá trình dô llìị lioá, nliiéu vfm (te xã hội ngày càng gia lăng như: vấn dổ nghèo khổ, tliấl học, trỏ cm làm liái pháp luật, TELT, tệ ngliiộn ngập, nạn mại dâm, lội phạm, gia đình rạn nứt. TELT đang là mối quan tíìin của nhiều quốc gia tiên thê giới, là một phấn cúa bức tranh đỏ thị.Tlico ưức lính của UNICEF [25, lr.8J, có hơn 100 li iệu TELT ớ các nước dang phát tricn và ca các I1 ƯỨC phát Iriển, (Châu M ĩ La linh c ó khoang 40 triệu, châu Á có 25-30 triệu và châu Phi có khoảng 10 Iriện.

Riêng Thủ dô Manila (Philippines) có 3 Iriệu người sống trong các kim ố chuộl, Irong dó có khoang 75. Ân Độ là nước cỏ số TELT cao nliàl Châu Á, ớ mỗi ihànli phò như New Delhi, Bombay và Calcutta có khoang 100.000 TELT và thành pliố Bangalore có khoáng 45.000 em, (V Naibori có khoáng 25. Tlico UNICEF, trong năm 2000, một nửa dân số tiên thế giới là nhũng người dưới 25 luổi và sống ở đô thị. Như vậy có them 247 triệu trẻ em thành phố ứ dọ luổi 5-19 và đa số các cm sống ỏ các nước chmg plìál li iển.

Riêng Châu MT La tinh đến năm 2020 sẽ có grin 300 triệu Iré enI lliành phố, ironu đó 30% nil nghèo. Trong s ố 6 0 0 Iriệu ngưừi s ố n g ư cá c khu tliành lliị với những hoàn cảnh đầy nị. uy hiểm, nhũng noi ổ chuột, cỏ tới 45% là lie em. Với tốc (lộ phái triển này thì đcn năm 2025 có 60% trẻ cm ở các nước dang phát triển sẽ sinh ra ử dò lliị.

Ngày nay T E L T không phai là vân dề mới, IIhưng clã Ihay dổi cá về cliâl và lượng. Thê giới dã lliay dổi nhiều nhưng các vân dể của TEĐP trên the giói vẫn luôn bức xúc. Dili da sô các cm phiii lai') dộng vâl và và vậl lộn cho sư lốn tại cúa mình; pliiíi sống cảnh màn trời chiếu (lâì trên dường phố, có nguy CO' bị bóc lộl và lạm đ u n g VC lình đục, kinh lố, ll)é xác; phái 1 II11 n h ữ n g c ô n g việc clầy rủi ro, bạo lực và (lỗ rơi vfio nghiện lìúl, môi trường doc hại, nguy liiêni. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 5 Có l ất nhiều vấn (lồ (lột r:ì dối với tinh Irạng TELT, luy nhiên nổi lên một sô lình hình bức xúc cỏ liên quan đến các vấn dề xã hội cẩn quan tâm nghicn cứu và giái quyết: - Sô lượn# TELT cỏ MI /iiróiiịỊ lỊĨa lăn ạ, lẠp Irung ơ hai thành phô I là Nội và thành phô IICM.

Theo số liệu thống kẽ cliưa đầy dù cùa các tính thành và của Bộ LDTBXH, UBBVCSTEVN, TELT lãng, lẽn liong mây năm gẩn dây, dặc biệt từ IIÌIIII 1995. Qua I11ỘI số cuộc kháo sát đổu phán ánh lình trạng TELT có xu hưởng gia lăng. Ca nước có từ khoảng 14.0 00 c m năm 1998 và hiện nay k h o á n g 2 3. 0 0 0 em, tập trung ở mội số lỉnh Irọng điểm.

Ricng TPHCM ihiế m 43,8%, Hà Nội cliiếni 18,8%. Tại llà Nọi s o với năm 1992, T E L T trong Iiăni 1997 tăng giìp 3 lan. Cuộc điều Ira TELT năm 1997 lại TPIICM cho lliây thành phố cỏ trên 6.000 TELT kiếni sống; cuộc điều Ira nììm 2000 số TRLT lăng len gần 7.000 (nếu lính ca số TELT lao dộng kiốm sống thì con số Iiàv len lới ticn 10. Công việc chính của TELT ở cá hai lliàiih phô là làm lliuỏ, gi ú [ì việc gia dinh, đánh giầy, hán hàng rong, bán báo, Illicit rác, ăn xin.

- Trò em ở cóc íinlì (li cu' vê Hà Nội, T P I K 'M và các thành phò chiêm sô lượng lớn: kháo sát năm 1997 ở llà Nội có 65% TELT từ 54 tỉnh về I là Nội (dỏng nhất là CÍÌC tỉnh Thmili íloá 30%, 1lai Hưng 17,5%, I là Tây 13,6%, llà Nam 10,7%); lại TP1ICM có 65% TELT của licn 50 tính, done nhai là các linh Qiuing Ngíii 109(1, Thanh lloá 4%, Đồng Tháp 3,2%, Đồng-*Nai 3,2'"'). Khao sát năm 1999 loàn TP Hà Nội có khoáng 4000 ĨRLT của 36 tính (khoáng 85%); Uiáo sát loàn TPI1CM năm 2000 cỏ hơn 5000 TELT các lỉnh (51,4%), cùa Irên 50 tỉnh. Theo kcì C|UÍI (tánh giá cỏa Bộ LĐTBXII Iiăni 1995 ứ 17 tinh cho llìây 67% TELT lừ nông thôn ra di và 3yy< xuất lliíìn từ thị, l u y n l ú c n (ỉ lệ l iny k h ô n g pl i â n đ ề u g i ữ a cúi' m i e n , m i ề n n ắ c lí lè xufil CMI' l;i nông lliỏii kluí c;t() (<s31f>), miến Nam tỉ lệ n;"iy chí có 56%. - Tre’ hiiìíỊ llìtiny nữ có Alt lulling \ịi(i lìínạ so với những năm trước (l;ìy v;i chiêm lí lệ g;1n hằng số trỏ lang thang nam: Kháo siít năm 1997 llà Nội cn LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 5 Có n ít nhiều VÍÌII (lề (lặt ra dối với lình Irạng TELT, tuy nliiôn Iiríi lên mộl số tình h Mill bức xúc cỏ liên quan dê 11 các vấn (lé xã liội Ciin C]uan lâm nghiên cứu và giãi quyết: - Sô l n ọ n ạ TELT có MI I i i í ớ i i í ị lỊÌa lăiHỊ, lập trung ư hai lliànli phô I là Nội và lliànlì phơ IỈCM.

Tlico số liệu thống kê chưa đầy dù của các tỉnh llùmh và của Bộ LDTBXH, UBBVCSTEVN, TCLT lăng lên trong mấy Iicím gấu dây, dặc biệl lừ Iiftm 1995. Qua mộl số cuộc kháo sát tie u phan ánh tình Irạng TELT có XII hướng gia lăng. Cả nước có từ khoảng 14.000 cm Păin 1997, cỏ 19.000 cm năm 1998 và liiỌn nay khoáng 23.000 em, tập trung ở mội số lỉnh trọng điếm. Ricng TPl lCM chiếm 43,8%, llà Nội chiếm 18,8%.

Tại I là Nọi so với năm 1992, T E L T trong năm 1997 tăng gap 3 Ifiii, năm 1999 lăiiiỉ 4,5 lần. Cuộc diều Ira TELT Iiãm 1997 lại TP1ICM cho lliây lliành phố cổ Irên 6.000 TCLT kiếm sống; cuộc diều tra năm 2000 sỏ' TÍ:LT lăng lớn gần 7.000 (nếu lính cá số TELT lao dộng kiếm sống thì con số này lên lứi trcn 10. Cônií việc chính của TELT ở á i hai thành phố là làm lliuc, giúp việc gia dìnli, thinh giấy, bán hàng rong, bán báo, nhặt rác, ăn xin.