Luận án: Phân bố, cấu trúc quần thể và tập tính vượn đen má hung trung bộ ở Việt Nam

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO ĐẠI HỌC HUẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HUẾ NGUYỄN VĂN THIỆN NGHIÊN CỨU SỰ PHÂN BỐ, CẤU TRÚC QUẦN THỂ VÀ MỘT SỐ TẬP TÍNH CỦA VƯỢN ĐEN MÁ HUNG TRUNG BỘ (Nomascus annamensis Van Ngoc Thinh, Mootnick, Vu Ngoc Thanh, Nadler & Roos, 2010) Ở VIỆT NAM BẰNG PHƯƠNG PHÁP PHÂN TÍCH ÂM HỌC LUẬN ÁN TIẾN SĨ SINH HỌC HUẾ - 2021 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO ĐẠI HỌC HUẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HUẾ NGUYỄN VĂN THIỆN NGHIÊN CỨU SỰ PHÂN BỐ, CẤU TRÚC QUẦN THỂ VÀ MỘT SỐ TẬP TÍNH CỦA VƯỢN ĐEN MÁ HUNG TRUNG BỘ (Nomascus annamensis Van Ngoc Thinh, Mootnick, Vu Ngoc Thanh, Nadler & Roos, 2010) Ở VIỆT NAM BẰNG PHƯƠNG PHÁP PHÂN TÍCH ÂM HỌC Chuyên ngành: Động vật học Mã số: 9420103 LUẬN ÁN TIẾN SĨ SINH HỌC NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC GS. Lê Vũ Khôi TS. Văn Ngọc Thịnh HUẾ - 2021 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các kết quả nghiên cứu được trình bày trong luận án là trung thực, khách quan và chưa từng được bảo vệ ở bất kỳ học vị nào.

Tôi xin cam đoan rằng mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận án đã được cảm ơn, các thông tin trích dẫn trong luận án này đều được chỉ rõ nguồn gốc. Huế, ngày 18 tháng 01 năm 2021 Tác giả luận án Nguyễn Văn Thiện i LỜI CẢM ƠN Trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu, tôi đã nhận được rất nhiều sự động viên, giúp đỡ nhiệt tình của nhiều cá nhân và tổ chức. Tôi vô cùng biết ơn tất cả! Tôi xin bày tỏ lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc tới GS. Lê Vũ Khôi (Khoa Sinh học, Trường Đại học KHTN-ĐHQGHN) và TS.

Hai thầy đã hết lòng động viên, giúp đỡ và hướng dẫn khoa học tận tình, chu đáo trong suốt quá trình nghiên cứu và hoàn thành luận án này. Xin gửi lời cảm ơn trân trọng đến các cơ quan: Quỹ bảo tồn thiên nhiên thế giới (WWF) đã tài trợ kinh phí trong suốt quá trình nghiên cứu; Vườn quốc gia Bạch Mã, Khu bảo tồn Sao la Thừa Thiên Huế, Khu bảo tồn loài và sinh cảnh Sao la Quảng Nam đã tạo điều kiện và cấp giấy phép cho việc nghiên cứu thực địa. Tôi cũng xin cảm ơn Khoa Sinh học, Trường Đại học Sư Phạm Huế đã giúp đỡ và tạo điều kiện cho tôi trong quá trình học tập; Văn phòng hội động vật Frankfurt của Đức tại Việt Nam, Trung tâm bảo tồn đa dạng sinh học GreenViet đã tạo điều kiện giúp đỡ tôi trong quá trình phân tích số liệu cho luận án. Tôi cũng xin gửi lời cảm ơn chân thành tới GS.

Ngô Đắc Chứng, PGS. Nguyễn Văn Thuận, PGS. Phan Đức Duy, PGS. Trần Quốc Dung, TS.

Trần Văn Giang, TS. Ngô Văn Bình (Khoa Sinh học - Đại học Sư phạm Huế), PGS. Lê Trọng Sơn (Khoa Sinh học - Đại học Khoa học Huế), TS. Hà Thăng Long (Hội động vật Frankfurt), PGS.

Nguyễn Xuân Đặng (Viện Sinh thái và Tài nguyên sinh vật), PGS. Hoàng Xuân Quang (Đại học Vinh) đã góp ý, chỉ dẫn cho tôi trong suốt thời gian học tập và nghiên cứu. Tôi cũng xin bày tỏ lòng biết ơn Ths. Nguyễn Quang Hòa Anh, Ths.

Lương Viết Hùng, Ths. Lộc Vũ Trung (WWF Việt Nam) đã giúp đỡ tôi trong quá trình thực địa thu thập số liệu và bản đồ cho luận án. Cuối cùng, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đối với ba, mẹ, vợ và gia đình nội ngoại cùng bạn bè, vì sự ân cần, hỗ trợ hết lòng, sự cảm thông đối với công việc nghiên cứu thực địa và học tập của tôi. Huế, ngày 18 tháng 01 năm 2021 Nghiên cứu sinh NCS.

Nguyễn Văn Thiện ii DANH MỤC KÝ HIỆU VÀ TỪ VIẾT TẮT ADN Axit Deoxyribo Nucleic CARBI Dự án Dự trữ các - bon và bảo tồn đa dạng sinh học rừng ĐDSH Đa dạng sinh học IUCN Liên minh Quốc tế Bảo tồn Thiên nhiên và Tài nguyên Thiên nhiên KBT Khu bảo tồn nnk Những người khác SPSS Statistical Package for the Social Sciences TTS Trung Trường Sơn VCF Dự án Quỹ Bảo tồn Việt Nam VQG Vườn quốc gia WWF Quỹ Quốc tế Bảo vệ Thiên nhiên iii MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN. ii DANH MỤC KÝ HIỆU VÀ TỪ VIẾT TẮT. iii MỤC LỤC. iv DANH MỤC BẢNG BIỂU.

vii DANH MỤC HÌNH ẢNH. ix MỞ ĐẦU. Tính cấp thiết của đề tài. Mục tiêu nghiên cứu.

Nội dung nghiên cứu. Những đóng góp mới của luận án. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài. 3 Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU.

Giới thiệu sơ lược kết quả nghiên cứu về họ Vượn (Hylobatidae). Phân loại học. Một số đặc điểm sinh học, sinh thái họ Vượn (Hylobatidae). Tình hình nghiên cứu liên quan đến giống Vượn mào (Nomascus) ở Việt Nam.

Lược sử nghiên cứu Vượn mào. Giống Vượn mào (Nomascus). Phân bố và tình trạng các loài Vượn mào ở Việt Nam. Sơ lược về điều kiện tự nhiên, kinh tế và xã hội khu vực nghiên cứu.

Khu bảo tồn Sao la tỉnh Thừa Thiên Huế. Khu bảo tồn loài và sinh cảnh Sao la Quảng Nam. Vườn quốc gia Bạch Mã. 31 Chương 2 THỜI GIAN, ĐỊA ĐIỂM, ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU.

Địa điểm nghiên cứu. Thời gian nghiên cứu. Đối tượng nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu.

Phương pháp phỏng vấn và kế thừa thông tin. Xác định điểm thu âm và cách thu âm tiếng hót của vượn. Phương pháp phân tích số liệu âm học. Phương pháp xác định số lượng và nơi phân bố của vượn.

Phương pháp thu thập các thông tin về tập tính sinh thái. 43 Chương 3 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN. Phân bố và mật độ phân bố của Vượn đen má hung trung bộ (N. annamensis) tại ba khu vực nghiên cứu.

Tại Khu bảo tồn loài và sinh cảnh Sao la Quảng Nam. Tại Khu bảo tồn Sao la Thừa Thiên Huế. Tại Vườn quốc gia Bạch Mã. Mật độ phân bố của Vượn đen má hung trung bộ (N.

annamensis) tại ba khu vực nghiên cứu. Mức độ ghi âm tiếng hót vượn ở các điểm thu âm tại ba khu vực nghiên cứu. Số lượng đàn và cấu trúc quần thể vượn ghi nhận được qua kết quả thu âm và phân tích âm học tiếng hót .1 Số lượng đàn vượn. Cấu trúc quần thể.

Đặc điểm tiếng hót của Vượn đen má hung trung bộ (N. annamensis) tại ba khu vực nghiên cứu. Đặc điểm chung tần số âm thanh tiếng hót của vượn đực. Đặc điểm chung tần số âm thanh tiếng hót của vượn cái.

So sánh đặc điểm tiếng hót của vượn đực và vượn cái tại 3 khu vực nghiên cứu. Các kiểu tiếng hót điển hình của vượn tại 3 khu vực nghiên cứu. Một số tập tính của Vượn đen má hung trung bộ (N. Tập tính hót của Vượn đen má hung trung bộ theo thời gian.

Tập tính ăn, uống. Tập tính vận động. Những mối đe dọa và giải pháp bảo tồn loài. Những nguyên nhân đe dọa tác động đến vượn.

Đề xuất giải pháp bảo tồn loài. 115 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ .119 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN. 120 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 121 PHỤ LỤC vi DANH MỤC BẢNG BIỂU Bảng 1.

Thành phần loài và phân loài họ Vượn (Hylobatidae). Danh sách và tình trạng bảo tồn các loài vượn ở Việt Nam. Thời gian và số điểm thu âm tiếng hót của Vượn đen má hung trung bộ tại các khu vực nghiên cứu. Kết quả thu âm tiếng hót Vượn đen má hung trung bộ (Nomascus annamensis) ở Khu bảo tồn loài và sinh cảnh Sao la Quảng Nam.

Vị trí phân bố của 6 đàn Vượn đen má hung trung bộ tại Khu bảo tồn loài và sinh cảnh Sao la Quảng Nam, năm 2014. Vị trí phân bố của 5 đàn Vượn đen má hung trung bộ tại Khu bảo tồn loài và sinh cảnh Sao la Quảng Nam, năm 2016. Vị trí phân bố của 2 đàn Vượn đen má hung trung bộ tại Khu bảo tồn loài và sinh cảnh Sao la Quảng Nam, năm 2018. Vị trí phân bố của 21 đàn Vượn đen má hung trung bộ tại Khu bảo tồn Sao la Thừa Thiên Huế, năm 2012.

Vị trí phân bố của 3 đàn Vượn đen má hung trung bộ tại Khu bảo tồn Sao la Thừa Thiên Huế, năm 2014. Vị trí phân bố của 15 đàn Vượn đen má hung trung bộ tại Khu bảo tồn Sao la Thừa Thiên Huế, năm 2016. Vị trí phân bố của 14 đàn Vượn đen má hung trung bộ tại Khu bảo tồn Sao la Thừa Thiên Huế, năm 2018 .9: Vị trí phân bố của 12 đàn Vượn đen má hung trung bộ tại Vườn quốc gia Bạch Mã, năm 2012. Vị trí phân bố của 9 đàn Vượn đen má hung trung bộ tại Vườn quốc gia Bạch Mã, năm 2014.

Vị trí phân bố của 12 đàn Vượn đen má hung trung bộ tại Vườn quốc gia Bạch Mã, năm 2016. Vị trí phân bố của 13 đàn Vượn đen má hung trung bộ tại Vườn quốc gia Bạch Mã, năm 2018. Mật độ phân bố của Vượn đen má hung trung bộ tại ba khu vực nghiên cứu, năm 2012 và 2018. Tỷ lệ các điểm ghi được âm tiếng hót của Vượn đen má hung trung bộ ở ba khu vực trong các năm 2012 - 2018.

Số đàn vượn ghi nhận được tại các điểm thu âm ở ba khu vực nghiên cứu70 Bảng 3. Số đàn và cấu trúc quần thể vượn tại ba khu vực nghiên cứu, năm 2012. Số đàn và cấu trúc quần thể vượn tại ba khu vực nghiên cứu, năm 2014. Số đàn và cấu trúc quần thể vượn tại các khu vực nghiên cứu, năm 2016.

Số đàn và cấu trúc quần thể vượn tại các khu vực nghiên cứu, năm 2018. Số lượng files và thời lượng ghi âm tiếng hót Vượn đen má hung trung bộ tại ba khu vực nghiên cứu trong các năm 2012 - 2018. Kết quả phân tích tần số trung bình thấp nhất và cao nhất. Kết quả phân tích tần số trung bình thấp nhất và cao nhất của 86 vượn cái bằng phần mềm thống kê SPSS.

Bảng mô tả so sánh tần số âm thanh trung bình thấp nhất và cao nhất của vượn đực tại 3 khu vực nghiên cứu. So sánh tần số âm thanh trung bình thấp nhất và cao nhất vượn cái tại 3 khu vực nghiên cứu. Số lượng các loại hình thức tiếng hót Vượn đen má hung trung bộ (N. annamensis) ở ba khu vực nghiên cứu vào các năm khác nhau .