Luận án thạc sĩ khoa học ngữ văn vấn đề phát triển vốn từ ngữ cho học sinh phổ t

ĐẠI HỌC QUỐC GIA THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM NGUYỄN V ĂN DUNG VẤN ĐỀ PHÁT TRIỂN VỐN TỪ NGỮ CHO HỌC SINH PHỔ THÔNG TRUNG HỌC CƠ SỞ LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC NGỮ VĂN CHUYÊN NGÀNH : PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC TIÊNG VIỆT MÃ SỐ : 5.02 NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC : PHÓ TIẾN SĨ ĐẶNG NGỌC LỆ Thành phố Hồ Chí Minh 9/1997 LỜI CẢM ƠN Nhờ sự tận tình giúp đỡ của thầy Đặng Ngọc Lệ, chúng tôi đã hoàn thành luận văn khoa học này. Chúng tôi xin được bày tỏ lòng biết ơn đối với thầ y. Xin chân thành cảm ơn những thầy cô đã có những ý kiến đóng góp quý báu cho luận văn. Cảm ơn phòng Quản lý khoa học Trường Đại học Sư phạm thành Phố Hồ Chí Minh, Trường Cao đẳng Sư Phạm Tây Ninh đã khuyến khích và tạo điều kiện cho chúng tôi trong quá trình thức hiện.

2 MỤC LỤC LỜI CẢM ƠN. Lý do chọn đề tài:. Lịch sử vấn đề nghiên cứu:. Nhiệm vụ nghiên cứu:.

Đóng góp của luận văn:. Phương pháp nghiên cứu và ngồn tài liệu:. Kết cấu của luận văn:. 13 CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ CHUNG QUANH VIỆC PHÁT TRIỂN VỐN TỪ NGỮ CHO HỌC SINH.

Ý nghĩa và tầm quan trọng của việc phát triển vốn từ ngữ cho học sinh:. Cơ sở lý luận của việc phát triển vốn Từ ngữ cho học sinh:. Cơ sở ngôn ngữ học:. Cơ sở phi ngôn ngữ:.

Những điểm khác biệt của việc phát triển vốn Từ ngữ cho học sinh bản ngữ so với học sinh học ngoại ngữ:. Những điểm khác biệt trong việc phát triển vốn Từ ngữ cho học sinh bậc Trung học cơ sở so với Tiểu học và Trung học phổ thông:. 20 CHƯƠNG 2: VẤN ĐỀ PHÁT TRIỂN VỐN TỪ NGỮ CHO HỌC SINH BẬC PHỔ THÔNG TRUNG HỌC CƠ SỞ. Thực trạng việc giảng dạy Từ ngữ và phát triển vốn từ cho học sinh theo chương trình, sách giáo khoa Văn - Tiếng Việt bậc trung học cơ sở:.

Về tình hình dạy-học tiếng Việt ở trường phổ thông từ sau cách mạng tháng Tám 1945:. Thực trang về việc dạy-học Từ ngữ và phát triển Từ ngữ cho học sinh phổ thông:. Những nguyên tắc cơ bản xung quanh việc phát triển vốn Từ ngữ cho học sinh:. Nguyên tắc hệ thống :.

Nguyên tắc hướng vào hoạt động giao tiếp:. Nội dung và phương pháp phát triển vốn Từ ngữ cho học sinh bậc phổ thông trung học cơ sở:. Về việc cung cấp vốn Từ ngữ cho học sinh bậc trung học cở sở:. Về việc rèn luyện kỹ năng sử dụng Từ ngữ cho học sinh bậc Trung học cơ sở:.

46 CHƯƠNG 3: VÀI Ý KIẾN VỀ CHƯƠNG TRÌNH TỪ NGỮ TRONG SÁCH GIÁO KHOA 3 BẬC TRUNG HỌC CƠ SỞ. Vài nhận xét về chương trình, nội dung, sách giáo khoa Từ ngữ:. Điểm qua nội dung chương trình nội dung, sách giáo khoa Từ ngữ Cải cách giáo dục:. Vài nhận xét về chương trình, nội dung sách giáo khoa Từ ngữ chỉnh lý :.

Một số đề xuất về việc bổ sung chỉnh lý :. Một số đề xuất chung:. Về việc dạy-học Từ ngữ Hán-Việt ở bậc phổ thông THCS :. 75 TÀI LIỆU THAM KHẢO.

Lý do chọn đề tài: Trong nhà trường, môn Tiếng Việt có một vị trí và tính chất đặc biệt. Ngoài nhiệm vụ cung cấp cho học sinh những tri thức về ngôn ngữ và Tiếng Việt, các quy tắc hoạt động và sản phẩm của nó trong hoạt động giao tiếp, tiếng Việt còn là công cụ tư duy, là phương tiện giao tiếp. Môn tiếng Việt đảm nhận chức năng trang bị cho học sinh những điều kiện cần thiết để tiếp nhận và diễn đạt kiến thức khoa học, tư tưởng tình cảm. Vì vậy, việc rèn luyện kỹ năng dùng tiếng Việt là chìa khóa của nhận thức, học vấn và phát triển trí tuệ.

Thiếu quan tâm đến việc rèn luyện kỹ năng tiếng Việt, học sinh sẽ không hoàn thành tốt nhiệm vụ của bất kỳ môn học nào. Tiếng Việt có vai trò quan trọng như vậy đối với học sinh, nhưng thực tế việc dạy-học tiếng Việt và rèn luyện kỹ năng sử dụng tiếng Việt đang khiến cho những ai quan tâm đến vấn đề này băn khoăn, lo ngại. So với những thập kỷ trước đây, việc dạy-học tiếng Việt hiện nay đã có những tiến bộ đáng kể, nhưng vẫn còn n hiều điều cần phải trao đổi, bàn bạc để cải tiến nhằm mang lại hiệu quả cao hơn. Còn việc rèn luyện kỹ năng tiếng Việt nói chung, Từ ngữ nói riêng đối với học sinh đang ở mức báo động.

Hiện trạng nắm và sử dụng Từ ngữ của học sinh thật đáng buồn. Lỗi về dùng từ là phổ biến : dùng từ Hán-Việt sai, dùng từ lặp, thừa phổ biến, dùng cả những từ thô tục, phi văn hóa trong giao tiếp học đường. Đó là chưa kể đến việc dùng từ có sẵn, sáo rỗng, chẳng chứa đựng một nội dung đáng kể nào. Tất cả những điều đó phản ánh sự nghèo nàn trong tâm hồn, suy nghĩ xơ cứng trong giao tiếp, tự đánh mất cá tính sáng tạo trong diễn đạt.

Thực trạng đáng lo ngại này đã được Đảng, Nhà Nước quan tâm. Từ năm học 1981- 1982, Bộ Giáo Dục đã tiến hành cải cách giáo dục ở bậc tiểu học trong đó có việc xác định lại vị trí và vai trò của môn tiếng Việt trong nhà trường. Công việc này tiếp tục diễn ra liên tục trong nhiều năm, cho đến năm học 1992-1993 môn tiếng Việt đã có mội vị trí thỏa đáng ở tất cả các cấp học của bậc phổ thông. Đối với bậc phổ thông Tru ng học cơ sở, từ năm học 1 9 8 6-1987, môn tiếng Việt trở thành một môn học "độc lập bên cạnh môn Văn với tổng quỹ thời gian nhiều hơn.

Và sau gần 10 năm thực h iện chương trìn h cải cách giáo d ụ c, năm học 1 9 9 4-1995, chương trình, nội dung, sách giáp khoa tiếng Việt lại được chỉnh lý. Cùng với việc xác định lại vị trị và vai trò của môn tiếng Việt, việc xây dựng, biên soạn 5 chương trình và sách giáo khoa, vi ệc nghiên cứu để đổi mới và hoàn thiện về phương pháp dạy-học tiếng Việt cho học sin h b ản ng ữ cũng được chú trọng hơn. Phương pháp dạy -học tiếng Việt được triển khai thực hiện ở các trường Sư phạm đào tạo và bồi dưỡng giáo viên. Hệ thống phương pháp và hệ thống dạy học các bộ phận tiếng Việt, các kiểu bài theo sách giáo khoa đã góp phần nâng cao chất lượng dạy học.

Các phương pháp và biện pháp đã hướng theo tinh thần Nghị quyết của Ban chấp hành Trung ương khóa VII, lần thứ tư. "Đổi mới phương pháp dạy học ở tất cả các cấp học, các bậc học. áp dụng những phương pháp dạy học hiện đại để bồi dưỡng cho học sinh năng lực tư duy sáng tạo, năng lực giải quyết vấn đề." (56 - tr 11) Việc xác định lại vai trò, vị trí của môn tiếng Việt trong nhà trường phổ thông thể hiện một bước tiến mới trong nhận thức của chúng ta. Không ai có thể phủ nhận thành quả của cải cách giáo dục trong những năm qua.

Tuy vậy, cho đến nay, cả nước vẫn chưa có một cơ quan nào, một công trình nghiên cứu khoa học nào đánh giá một cách đầy đủ và toàn diện về vấn đề này. Chỉ biết rằng sau gần 10 năm dạy-học theo chương trình, nội dung, sách giáo khoa mới, tháng 12.1996, Hội thảo khoa học "Đổi mới phương pháp dạy-học Văn - tiếng Việt ở trường Trung học cơ sở" do Vụ Giáo viên và Khoa Ngữ văn trường Đại học Sư phạm Hà Nội I tổ chức tại Hà Nội nêu ra một n h ận địn h chun g. " Kết q u ả d ạy học tiếng Việt vẫn còn nhiều hạn chế vì điều quan trọng nhất của kết quả này là xây dựng động cơ phát triển ngôn ngữ, giáo dục nhu cầu và hoạt động ngôn ngữ, nhu cầu diễn đạt tư tưởng bằng lời lẽ sáng sủa, gây hứng thú học tập cho học sinh vẫn chưa được là bao." (63 - tr 10) Như vậy, vấn đ ề đ ặt ra là phải xem lại, rà soát lại chương trìn h, nội d ung sách giáo khoa và cả hệ thống phương pháp, biện pháp dạy -học bộ môn. Thực tế vẫn có những cái gì đó chưa ổn, chưa phù hợp.

Người giáo viên trực tiếp giảng dạy vẫn thiếu những điều kiện, phương tiện cần thiết khiến cho việc thực thi công việc dạy-học lúng túng, kém hiệu quả. Xuất phát từ những lý do trên, chúng tôi chọn đề tài "Vấn đề phát triển vốn Từ ngữ cho học sin h b ậc phổ thông Tru ng học cơ sở. Ph ạm v i củ a đ ề tài chỉ là một vấn đề nhỏ, hẹp trong toàn bộ nội dung, phương pháp dạy-học tiếng Việt ở trường phổ thông. Mục đích cần đạt được của đề tài là trên cở lý luận về phương pháp dạy-học tiếng mẹ đẻ cho học sinh bản ngữ, căn cứ vào chương trình, nội dung, sách giáo khoa Từ ngữ của bậc Trung học cơ sở, khảo sát việc dạy-học Từ ngữ nhằm phát triển vốn Từ ngữ cho học sinh Trung học cơ sở để rút ra những nhận xét, đánh giá, bước đầu đề xuất những phương pháp, biện pháp, giúp giáo viên phổ thông làm tốt việc phát triển vốn Từ ngữ cho học sinh qua dạy- học Văn-Tiếng Việt, tạo điều kiện cho các em học tốt các môn học và giao tiếp trong cuộc 6 sống có hiệu quả.

Lịch sử vấn đề nghiên cứu: Sau cách mạng tháng 8 năm 1945, tiếng Việt, ngôn ngữ quốc gia của đối nước Việt Nam đã có một vị trí xứng đáng trong mọi mặt của đời sống xã hội. Nó nhanh chóng trở thành ngôn ngữ ch ín h thức d ùng trong n hà trườn g ở tất cả các cấp học. Chương trìn h d ạy tiếng Việt cho học sinh cấp I, II với tư cách vừa là môn học, vừa là công cụ được thực hiện và thu được những thành tựu nhất định. Song nhận thức được vai trò của môn Tiếng Việt là một môn học độc lập là cả một quá trình lâu dài và phức tạp.

Ở bậc tiểu học (cấp I) từ trước cho đến năm 1981, sách giáo khoa dạy cả Văn lẫn Tiếng. Nhưng thực tế Tiếng vẫn bị coi nhẹ. Ở bậc Tru ng học cơ sở (cấp III) mãi đến năm 19 8 6 ,Văn và Tiếng Việt mới tách ra thành hai môn riêng. Tiếng lúc này với tư cách là một môn học đặc biệt.

Tiếng bao gồm Từ ngữ và Ngữ pháp. Lần đầu tiên Từ ngữ được chú ý đúng mức ở cấp học này.