Luận án thạc sĩ khoa học ngữ văn sự phân đoạn văn bản trong sách giáo khoa phổ t

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO ĐẠI HỌC QUỐC GIA THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM BÙI THỊ NGỌC DUNG SỰ PHÂN ĐOẠN VĂN BẢN TRONG SÁCH GIÁO KHOA PHỔ THÔNG LUẬN ÁN THẠC SĨ KHOA HỌC CHUYÊN NGÀNH NGÔN NGỮ HỌC MÃ SỐ : 504 - 08 NGƢỜI HƢỚNG DẪN KHOA HỌC PGS. TRẦN NGỌC THÊM THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH 1997 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO ĐẠI HỌC QUỐC GIA THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM BÙI THỊ NGỌC DUNG SỰ PHÂN ĐOẠN VĂN BẢN TRONG SÁCH GIÁO KHOA PHỔ THÔNG LUẬN ÁN THẠC SĨ KHOA HỌC CHUYÊN NGÀNH NGÔN NGỮ HỌC MÃ SỐ : 504 - 08 NGƢỜI HƢỚNG DẪN KHOA HỌC PGS. TRẦN NGỌC THÊM THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH 1997 LỜI CẢM ƠN Chúng tôi xin được bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đối với PGS. Trần Ngọc Thêm- người thầy đã giành nhiều thời gian và công sức, trục tiếp Hướng dẫn chúng tôi hoàn thành đề tài.

Chúng tôi cũng xin được cảm ơn sự động viên, giúp đỡ của PGS. Cao Xuân Hạo, cùng quý thầy cô khoa Ngữ văn, phòng nghiên cứu khoa học Trường Đại học Sư phạm Thành phố Hồ Chí Minh và các bạn đồng nghiệp đã giúp chúng tôi hoàn luận án này. Thành phố Hồ Chí Minh 02/12/1997 Sự phân đoạn văn bản trong sách giáo khoa phổ thông MỤC LỤC MỞ ĐẦU. Lý do chọn đề tài:.

Mục tiêu nghiên cứu:. Phạm vi nghiên cứu của đề tài:. Phƣơng pháp nghiên cứu:. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài:.

Cấu trúc luận văn:. 8 CHƢƠNG MỘT: NGỮ PHÁP VĂN BẢN VÀ SỰ PHÂN ĐOẠN VĂN BẢN. Lịch sử vấn đề:. 15 CHƢƠNG HAI: PHÂN ĐOẠN VĂN BẢN Ở CẤP ĐỘ LỚN.

Văn bản có sự tƣơng ứng giữa tiêu đề bộ phận và tiêu đề chung:. Các tiêu đề bộ phận không tƣơng ứng với tiêu đề văn bản:. Giữa các tiêu đề bộ phận không tƣơng ứng nhau:. 34 CHƢƠNG BA: PHÂN ĐOẠN VĂN BẢN Ở CẤP ĐỘ NHỎ.

Những văn bản phân đoạn hợp lý:. Loại lỗi 1 – Nhập đoạn tùy tiện:. Loại lỗi 2 – tách đoạn tùy tiện:. Loại lỗi 3 – thứ tự các đoạn lộn xộn:.

Phần hỗ trợ của các văn bản giáo khoa:. 67 CHƢƠNG BỐN: TỔNG QUAN VÀ ĐÁNH GIÁ. 114 Trang 3 Sự phân đoạn văn bản trong sách giáo khoa phổ thông MỞ ĐẦU Trang 4 Sự phân đoạn văn bản trong sách giáo khoa phổ thông I. Lý do chọn đề tài: Văn bản sách giáo khoa phổ thông từ xƣa đến nay đã đóng vai trò hết sức quan trọng trong quá trình học tập của học sinh cũng nhƣ trong quá trình nghiên cứu, giảng dạy của thầy.

Vì đó là những văn bản có tính pháp qui, chi phối nội dung bài dạy của thầy và bài học của trò. Gần hai mƣơi năm qua, việc thay sách cấp I, chỉnh lý sách cấp II và thí điểm sách phân ban ở cấp III đã có nhiều đóng góp để hoàn thiện sách giáo khoa ở các cấp. Qua thực tiễn, những ƣu điểm của sách giáo khoa đã đƣợc khẳng định, đồng thời theo đó các nhƣợc điểm của văn bản giáo khoa cũng đƣợc bộc lộ. Chắc chắn, những nhƣợc điểm của sách giáo khoa đã ảnh hƣởng đến chất lƣợng giảng dạy, học tập của giáo dục phổ thông.

Vì vậy, để phấn đấu hoàn chirnh các văn bản sách giáo khoa tối ƣu, nhằm góp phần nâng cao chất lƣợng giảng dạy, học tập ở phổ thông, chúng ta cần thiết phải xem xét, đánh giá thực trạng các văn bản sách giáo khoa hiện hành. Tuy vậy, việc đánh giá, nhận xét sách giáo khoa rất phức tạp. Nó bao gồm nhiều phƣơng diện. Ở luận văn này, chúng tôi chỉ xin đi vào phƣơng diện ngữ pháp văn bản.

Phƣơng diện này đã có những cơ sở khoa học, làm căn cứ cho việc khảo sát sự phân đoạn văn bản các loại. Khi xem xét sự phân đoạn văn bản của một cuốn sách giáo khoa, cần chỉ ra ngƣời biên soạn đã dựa trên những nguyên tắc phân đoạn nào. Những nguyên tắc ấy đã phù hợp với loại văn bản đó chƣa, đã góp phần tích cực đem lại tính hiệu quả cho văn bản hay chƣa ? Đối lập với những văn bản phân đoạn hợp lý sẽ là những văn bản phân đoạn chƣa hợp lý. Có thể coi đó là những văn bản mắc lỗi.

Tức là so với cái chuẩn, văn bản đó chƣa đạt. Chẳng hạn, tiêu đề của các mục, tiểu mục không tƣơng ứng với tiêu đề văn bản, sự phân đoạn trong từng mục, tiểu mục không theo nguyên tắc nào. Ngữ pháp văn bản đang trong quá trình phát hiện và miêu tả, cho nên các loại lỗi văn bản ít hiển nhiên hơn. Để thấy đƣợc chúng, cần phải phân tích và biện luận.

Trong khi đó, ngữ pháp từ, câu đã đƣợc miêu tả kỹ càng, cho nên lỗi dùng từ, lỗi đặt câu khá hiển nhiên. Song hậu quả của các loại lỗi trên xem ra lại rất khác nhau. Vì tác hại của lỗi tỉ lệ Trang 5 Sự phân đoạn văn bản trong sách giáo khoa phổ thông thuận với kích thƣớc của nó. Các lỗi dùng từ đặt câu chỉ gây tác hại trong nội bộ câu, còn lỗi văn bản sẽ ảnh hƣởng trực tiếp đến việc tiếp thu toàn văn bản.

Vì vậy, trong việc nghiên cứu ngôn ngữ sách giáo khoa, cần hết sức chú trọng các loại lỗi ở cấp độ văn bản. Trên thực tế, các văn bản sách giáo khoa nói chung đều có thể có những văn bản đƣợc phân đoạn hợp lý và những văn bản mắc lỗi phân đoạn. Chúng tôi chọn các văn bản khoa học sách giáo khoa phổ thông để nghiên cứu. Bởi lẽ các văn bản ấy cũng nằm trong sự đánh giá nói chung ở trên, riêng những văn bản mắc lỗi phân đoạn, có thể ảnh hƣởng của chúng đối với việc tiếp thu còn rõ rệt hơn nhiều so với các văn bản văn học.

Thực hiện đề tài này, chúng tôi muốn góp một ý kiến nhỏ để nhìn nhận thực trạng các văn bản khoa học sách giáo khoa hiện hành về phƣơng diện ngữ pháp văn bản, chỉ ra những nguyên tắc phân đoạn chủ yếu của các văn bản. Trên cơ sở đó đề xuất cách chữa ở mức độ đơn giản đối với các văn bản mắc lỗi. Ở chừng mực nhất định, chúng tôi xin đƣợc biên soạn lại một số văn bản theo hƣớng khắc phục các loại lỗi văn bản và đảm bảo tính chính xác, khoa học của một văn bản khoa học. Tất cả đều nhằm đem lại hiệu quả tiếp thu cho văn bản khoa học sách giáo khoa phổ thông.

Mục tiêu nghiên cứu: Chất lƣợng giáo dục ở bậc học phổ thông đang đƣợc nhiều ngành, nhiều cấp và nhiều ngƣời quan tâm. Nhiều nhà giáo dục đã đƣa ra các nguyên nhân làm cho chất lƣợng giảng dạy, giáo dục giảm sút. Thực hiện đề tài này, chúng tôi muốn tìm hiểu một nguyên nhân chính - sách giáo khoa. Nếu sách giáo khoa chƣa khoa học, chặt chẽ thì chƣa thể dạy tốt và học tốt đƣợc.

Từ những kết quả nghiên cứu của đề tài, chúng tôi mạnh dạn đề xuất hƣớng đi : phải kiểm tra lại, biên soạn lại sách giáo khoa theo hƣớng chú trọng đến vai trò của ngữ pháp văn bản. Trang 6 Sự phân đoạn văn bản trong sách giáo khoa phổ thông III. Phạm vi nghiên cứu của đề tài: Chúng tôi nghiên cứu toàn bộ các văn bản trong sách giáo khoa Kỹ thuật 7 trồng trọt lâm nghiệp của các tác giả Trần Quí Hiểu, Đỗ Nguyên Ban (Nxb. Các văn bản giáo khoa này đƣợc nghiên cứu ở cả hai cấp độ : Sự phân đoạn văn bản thành các mục, tiểu mục và phân đoạn mục, tiểu mục thành các đoạn.

Phƣơng pháp nghiên cứu: - Phương pháp phân tích : Mỗi văn bản đều đƣợc phân tích ở hai cấp độ : Cấp độ lớn : tƣơng quan giữa tiêu đề của mục. tiểu mục với nội dung văn bản. Cấp độ nhỏ : Cách phân đoạn trong từng mục, tiểu mục. Trong quá trình phân tích xác định các nguyên tắc phân đoạn văn bản, chúng tôi sẽ nêu ra những trƣờng hợp phân đoạn hợp lý.

Trƣờng hợp không hợp lý tức là có lỗi, sẽ đƣợc nêu cách sửa chữa khắc phục. - Phương pháp phân loại : Phân loại các văn bản theo các nguyên tắc phân đoạn, phân loại lỗi phân đoạn ở từng cấp độ. Cấp độ nào có thể chia nhỏ thì chia tiếp để các loại lỗi cụ thể và dễ chữa hơn. - Phương pháp kiểm tra đối chứng : Những văn bản mắc lỗi tiêu biểu đƣợc biên soạn lại.

Cả hai văn bản đó đều đƣợc cho dạy thử ở hai lớp cùng cấp, cùng trình độ. Sau đó, đối chiếu kết quả kiểm tra của hai lớp để khẳng định hƣớng biên soạn văn bản. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài: Ngữ pháp văn bản đã và đang đƣợc đƣa vào giảng dạy ở các cấp học. Một khi học sinh đã có những hiểu biết nhất định về bộ môn khoa học này thì việc biên soạn các văn bản sách giáo khoa không thể nằm ngoài quỹ đạo của ngữ pháp văn bản.

Hơn nữa, chính những cơ sở lý luận của ngữ pháp văn bản sẽ giúp các nhà biên soạn phƣơng pháp xây dựng văn bản, tóm tắt văn bản, chính lý, hiệu đính. Trang 7 Sự phân đoạn văn bản trong sách giáo khoa phổ thông Với đề tài này, ngữ pháp văn bản sẽ mỏ rộng phạm vi nghiên cứu của mình tới các văn bản khoa học sách giáo khoa phổ thông. Thực tế nghiên cứu ấy sẽ góp phần khẳng định sự cần thiết của ngữ pháp văn bản đối với việc biên soạn văn bản giáo khoa (những văn bản khoa học). Đó là một lĩnh vực ít ngƣời quan tâm.

Cấu trúc luận văn: Ở luận văn này ngoài mở đầu và kết luận có 4 chƣơng : Chương I bàn về lịch sử vấn đề ngữ pháp văn bản và nêu các cơ sở lý luận của đề tài. Chương II trình bày sự phân đoạn văn bản ở cấp độ lớn, gồm các tiểu mục : 1. Sự phân đoạn văn bản của các văn bản khoa học giáo khoa (những văn bản không mắc lỗi). Các loại lỗi phân đoạn.

Chương III trình bày sự phân đoạn văn bản ở cấp độ nhỏ gồm các tiểu mục : 1. Sự phân đoạn văn bản của các văn bản không mắc lỗi. Các loại lỗi phân đoạn. Chưương IV trình bày kết quả kiểm tra đối chứng.

Trang 8 Sự phân đoạn văn bản trong sách giáo khoa phổ thông CHƢƠNG MỘT: NGỮ PHÁP VĂN BẢN VÀ SỰ PHÂN ĐOẠN VĂN BẢN Trang 9 Sự phân đoạn văn bản trong sách giáo khoa phổ thông I.