Luận án hoàn thiện pháp luật Việt Nam hiện hành về hợp đồng cộng đồng - Nguyễn Thị Thanh Thảo

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI KHOA LUẬT NGUYỄN THỊ THANH THẢO HOµN THIÖN PH¸P LUËT VIÖT NAM HIÖN HµNH VÒ HîP §åNG CéNG §åNG LUẬN ÁN TIẾN SĨ LUẬT HỌC HÀ NỘI - 2020 ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI KHOA LUẬT NGUYỄN THỊ THANH THẢO HOµN THIÖN PH¸P LUËT VIÖT NAM HIÖN HµNH VÒ HîP §åNG CéNG §åNG Chuyên ngành : Luật dân sự và tố tụng dân sự Mã số : 938 01 01 04 LUẬN ÁN TIẾN SĨ LUẬT HỌC Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Ngô Huy Cương HÀ NỘI - 2020 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu nêu trong luận án là trung thực. Những kết luận khoa học của luận án chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác. T¸c gi¶ luËn ¸n Nguyễn Thị Thanh Thảo MỤC LỤC Trang MỞ ĐẦU 1 Chương 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU ĐỀ TÀI LUẬN ÁN 8 1.

Tiền đề đánh giá tổng quan tình hình nghiên cứu 8 1. Phân loại nội dung nghiên cứu 8 1. Phân tích tình hình nghiên cứu trong và ngoài nước 9 1. Những thành tựu nghiên cứu cần kế thừa và những vấn đề cần 22 nghiên cứu tiếp 1.

Câu hỏi nghiên cứu và giả thuyết nghiên cứu 24 1. Phương pháp nghiên cứu 26 1. Những kết quả nghiên cứu mới của luận án 27 Chương 2: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ HỢP ĐỒNG CỘNG ĐỒNG 32 VÀ PHÁP LUẬT ĐIỀU CHỈNH HỢP ĐỒNG CỘNG ĐỒNG 2. Khái niệm, đặc điểm, phân loại, và ý nghĩa kinh tế, xã hội và 32 pháp lý của hợp đồng cộng đồng 2.

Những nội dung pháp lý đặc thù của các loại hợp đồng cộng đồng 53 2. Điều kiện có hiệu lực và hiệu lực của hợp đồng cộng đồng 76 2. Cấu trúc, phương pháp điều chỉnh và nguồn của pháp luật hợp 81 đồng cộng đồng Chương 3: THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VIỆT NAM VỀ HỢP ĐỒNG 88 CỘNG ĐỒNG 3. Khái quát về thực trạng pháp luật Việt Nam về hợp đồng 88 cộng đồng 3.

Thực trạng các qui định cụ thể của pháp luật Việt Nam liên 96 quan tới hợp đồng cộng đồng 3. Thực tiễn thi hành các qui định pháp luật về hợp đồng cộng 100 đồng ở Việt Nam hiện nay 3. Những bất cập chủ yếu và nguyên nhân của những bất cập chủ 111 yếu của pháp luật Việt Nam về hợp đồng cộng đồng Chương 4: KIẾN NGHỊ MÔ HÌNH PHÁP LUẬT VIỆT NAM VỀ HỢP 115 ĐỒNG CỘNG ĐỒNG 4. Sự cần thiết và định hướng về mô pháp luật về hợp đồng cộng 115 đồng ở Việt Nam hiện nay 4.

Các kiến nghị về mô hình pháp luật Việt Nam hiện hành về hợp 119 đồng cộng đồng KẾT LUẬN 130 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC ĐÃ CÔNG BỐ CỦA TÁC 133 GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 134 MỞ ĐẦU 1. Sự cần thiết nghiên cứu của đề tài luận án Hợp đồng là một loại quyền lợi không có hạn định do được tạo lập nên bởi ý chí của các đương sự. Tuy nhiên người ta có thể phân loại được chúng dựa vào một số tiêu chí nhất định để thiết lập các qui chế pháp lý riêng cho từng loại do các đặc điểm riêng có của những loại hợp đồng đó đòi hỏi. Vì vậy bất kỳ pháp luật của nước nào cũng phân loại hợp đồng theo nhiều cách thức khác nhau dựa vào nhiều căn cứ khác nhau.

Tuy nhiên, các phân loại hợp đồng thường không được qui định đầy đủ, kể cả nhắc tên, trong các Bộ luật Dân sự hoặc các đạo luật về hợp đồng của các nước trên thế giới. Trong số các loại hợp đồng được phân loại theo khoa học pháp lý, có hợp đồng cộng đồng. Loại hợp đồng này có vai trò và ý nghĩa vô cùng quan trọng trong việc tổ chức đời sống của con người và được thể hiện dưới nhiều dạng khác nhau mà pháp luật thực định của các nước không thể bỏ qua như: thỏa ước lao động tập thể, nghị quyết của hội đồng trong các pháp nhân, nghị quyết của hội nghị chủ nợ, hương ước…, nhưng thường không đưa ra các qui tắc chung về chúng và không nhóm chúng trong cùng một phân loại để được gọi là hợp đồng cộng đồng. Vì vậy, nhận thức chung về loại hợp đồng này còn nhiều hạn chế về phương diện lý luận bởi thiếu sự khái quát hóa.

Hệ quả là các qui định về các dạng cụ thể của hợp đồng cộng đồng vẫn có những khiếm khuyết liên quan tới vấn đề phân loại và tính đồng bộ, đồng thời gây khó khăn cho thực tiễn tư pháp bởi thiếu gợi ý các giải pháp tổng thể về loại hợp đồng này. Pháp luật Việt Nam nói chung và Bộ luật Dân sự năm 2015 của Việt Nam nói riêng cũng có nhưng thiếu sót như vậy. Hợp đồng cộng đồng có nhiều đặc điểm khác biệt với các loại hợp đồng khác, nhưng lại có ý nghĩa rất 1 lớn trong đời sống xã hội hiện đại, nhất là trong lĩnh vực kinh doanh, thương mại. Tuy nhiên, các đạo luật chuyên ngành lại không thể không có các qui định chi tiết về các loại hợp đồng cộng đồng chuyên biệt do chính lĩnh vực chuyên môn pháp lý đó đòi hỏi.

Thế nhưng các qui định trong các đạo luật đó lại không có một ý niệm thống nhất bởi không có khái niệm và nguyên tắc cơ bản được đưa ra trong Bộ luật Dân sự năm 2015 - một Bộ luật nền tảng của luật tư. Do đó thực tiễn giải quyết tranh chấp liên quan sẽ gặp phải những khó khăn nhất định. Trong thực tiễn xét xử hiện nay ở Việt Nam, các tranh chấp liên quan tới hợp đồng cộng đồng thiếu đường lối giải quyết để bảo đảm sự thống nhất và cũng thiếu ý tưởng nền tảng để có thể đưa ra được án lệ khả dụng. Trong khi đó chưa có một công trình nghiên cứu nào có tính bao quát hay cơ bản về hợp đồng cộng đồng ở Việt Nam.

Các giáo trình giảng dạy pháp luật nói chung và hợp đồng nói riêng rất hiếm khi nhắc tới thuật ngữ "hợp đồng cộng đồng", lại càng ít nói tới lý luận về hợp đồng cộng đồng. Do đó, nghiên cứu chuyên sâu về hợp đồng cộng đồng là một nhu cầu hết sức cấp bách của khoa học pháp lý ở Việt Nam hiện nay. Bởi các lẽ nêu trên, tôi lựa chọn đề tài "Hoàn thiện pháp luật Việt Nam hiện hành về hợp đồng cộng đồng" làm đề tài cho luận án tiến sĩ luật học của tôi. Giới thiệu sơ lược tình hình nghiên cứu trong và ngoài nước 2.

Tình hình nghiên cứu ngoài nước Trong hầu hết các công trình nghiên cứu lớn về tổng thể pháp luật hợp đồng của các nước theo truyền thống Civil Law đều có đề cập tới phân loại hợp đồng mà trong đó có sự phân loại giữa hợp đồng cá nhân và hợp đồng cộng đồng, điển hình là công trình nghiên cứu mang tên "Quebec Civil Law - An Introduction to Quebec Private Law" của các tác giả John E. Brierley và Roderick A. Macdonald xuất bản tại Emond Montgomery Publications 2 Limited, Toronto, Canada, năm 1993; và công trình mang tên "Elements of Quebec Civil Law: A Comparison with the Common Law" chủ biên bởi Aline Grenon and Louise Bélanger-Hardy xuất bản tại Thomson - Carswell, Canada năm 2008. Các công trình này đã nêu rõ căn cứ phân loại hợp đồng thành hợp đồng cá nhân và hợp đồng cộng đồng, đồng thời chỉ ra một số đặc điểm khác biệt của hợp đồng cộng đồng so với các loại hợp đồng khác, tuy nhiên không khái quát hóa toàn bộ loại hợp đồng này từ nguyên tắc cho tới các qui tắc chung nhất trong sự liên hệ một cách cụ thể tới các dạng hợp đồng cộng đồng như thỏa ước lao động tập thể, nghị quyết của hội đồng trong các pháp nhân, nghị quyết của hội nghị chủ nợ, và các thỏa thuận trong các cộng đồng dân cư.

Tình hình nghiên cứu trong nước Hầu hết các công trình nghiên cứu chung về hợp đồng chỉ đề cập tới các phân loại hợp đồng mà Bộ luật Dân sự có qui định cụ thể. Tuy nhiên, có một số rất ít công trình nghiên cứu chung về hợp đồng đề cập tới phân loại hợp đồng thành hợp đồng cá nhân và hợp đồng cộng đồng, chẳng hạn như công trình nghiên cứu của Vũ Văn Mẫu mang tên "Việt Nam Dân Luật lược khảo, Quyển II - Nghĩa vụ và khế ước, Phần thứ nhất - Nguồn gốc của nghĩa vụ", xuất bản lần thứ nhất tại Sài Gòn năm 1963; và công trình mang tên "Giáo trình luật hợp đồng phần chung (Dùng cho đào tạo sau đại học)" của Ngô Huy Cương xuất bản tại Nhà xuất bản Đại học Quốc gia Hà Nội năm 2013. Các công trình này cũng đã không khái quát đầy đủ các dạng của hợp đồng cộng đồng có thể do không chủ trương nghiên cứu sâu về dạng hợp đồng này. Ngoài ra, có một số công trình nghiên cứu về từng dạng biểu hiện cụ thể của hợp đồng cộng đồng như nghiên cứu về thỏa ước lao động tập thể, về nghị quyết của đại hội đồng cổ đông công ty cổ phần, về hội nghị chủ nợ, tuy nhiên bỏ qua các mối liên hệ với các nguyên tắc và qui tắc tổng quát của hợp đồng cộng đồng.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu Đối tượng nghiên cứu của đề tài Luận án chỉ tập trung nghiên cứu những vấn đề pháp lý, không đi sâu nghiên cứu các vấn đề kinh tế, xã hội liên quan tới hợp đồng cộng đồng nói chung và từng loại hợp đồng cộng đồng cụ thể. Hướng nghiên cứu chủ yếu của luận án là lý luận để xây dựng mô hình pháp luật chung về hợp đồng cộng đồng. Phạm vi nghiên cứu của đề tài Phạm vi nghiên cứu của luận án là những vấn đề lý luận pháp luật, thực tiễn thi hành pháp luật và mô hình pháp luật Việt Nam hiện nay về hợp đồng cộng đồng. Các thông tin, kiến thức theo kinh nghiệm nước ngoài và của lịch sử pháp luật Việt Nam được trình bày trong nội dung nghiên cứu của luận án chủ yếu để luận chứng cho các quan điểm của tác giả hướng tới các mục đích nghiên cứu chủ yếu.

Luận án không đi sâu vào nghiên cứu hương ước và những loại hợp đồng cộng đồng chuyên biệt khác ngoài thỏa ước lao động tập thể, nghị quyết của hội đồng trong các pháp nhân (mà chủ yếu là các pháp nhân tư pháp), và nghị quyết của hội nghị chủ nợ theo luật phá sản. Việc nhắc tới hương ước và những loại hợp đồng cộng đồng chuyên biệt khác trong luận án (nếu có) chỉ nhằm mục đích cho việc khái quát những đặc điểm và nguyên lý chung của hợp đồng cộng đồng.