Luận án: Tỷ lệ cận thị, yếu tố liên quan và hiệu quả truyền thông giáo dục sức khỏe học sinh THCS Hoàng Mai

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ VIỆN SỐT RÉT – KÝ SINH TRÙNG – CÔN TRÙNG TRUNG ƯƠNG * HỒ ĐỨC HÙNG XÁC ĐỊNH TỶ LỆ CẬN THỊ, MỘT SỐ YẾU TỐ LIÊN QUAN VÀ HIỆU QUẢ TRUYỀN THÔNG GIÁO DỤC SỨC KHỎE Ở HỌC SINH TRUNG HỌC CƠ SỞ THỊ XÃ HOÀNG MAI, TỈNH NGHỆ AN (2019 - 2020) LUẬN ÁN TIẾN SỸ Y HỌC HÀ NỘI – 2021 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ VIỆN SỐT RÉT – KÝ SINH TRÙNG – CÔN TRÙNG TRUNG ƯƠNG * HỒ ĐỨC HÙNG XÁC ĐỊNH TỶ LỆ CẬN THỊ, MỘT SỐ YẾU TỐ LIÊN QUAN VÀ HIỆU QUẢ TRUYỀN THÔNG GIÁO DỤC SỨC KHỎE Ở HỌC SINH TRUNG HỌC CƠ SỞ THỊ XÃ HOÀNG MAI, TỈNH NGHỆ AN (2019 - 2020) Chuyên ngành: Dịch tễ học Mã số: 972.17 LUẬN ÁN TIẾN SỸ Y HỌC Người hướng dẫn khoa học: 1. Dương Đình Chỉnh HÀ NỘI – 2021 i LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu, kết quả, nêu trong luận án là trung thực, khách quan và chưa từng được ai công bố trong bất kỳ một công trình nào khác. Tác giả luận án Hồ Đức Hùng ii LỜI CẢM ƠN Trước hết, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đối với hai thầy hướng dẫn là PGS.

Phạm Văn Tần và PGS. Dương Đình Chỉnh đã tận tình hướng dẫn trong suốt quá trình học tập và hoàn thành luận án. Tôi xin gửi lời cảm ơn sâu sắc tới PGS. Trần Thanh Dương - Viện trưởng; PGS.

Cao Bá Lợi, Trưởng phòng Khoa học và Đào tạo, cùng toàn thể cán bộ của Phòng Khoa học và Đào tạo, Viện Sốt rét - Ký sinh trùng - Côn trùng Trung ương. Nguyễn Việt Dương, Giám đốc Bệnh viện Phong - Da liễu TW Quỳnh Lập đã tạo điều kiện thuận lợi và giúp đỡ tôi trong thời gian nghiên cứu, học tập. Tôi xin trân trọng cảm ơn Lãnh đạo Sở Y tế Nghệ An, cán bộ nhân viên Bệnh viện Phong - Da liễu TW Quỳnh Lập; Lãnh đạo Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Nghệ An, Phòng Giáo dục và Đào tạo thị xã Hoàng Mai đã tạo điều kiện thuận lợi giúp tôi triển khai nghiên cứu tại địa phương. Đồng thời, xin chân thành cảm ơn các bạn cộng sự; Ban giám hiệu, giáo viên, cộng tác viên, cha mẹ học sinh và toàn thể học sinh của 4 trường THCS tại thị xã Hoàng Mai, tỉnh Nghệ An đã tích cực hỗ trợ, hợp tác tham gia nghiên cứu.

Xin chân thành cảm ơn tất cả các thành viên trong gia đình đã bên cạnh tôi, là động lực to lớn cho tôi trong hành trình dài nghiên cứu và hoàn thành luận án Tôi đã được khám phá khoa học, được tiếp xúc và làm việc với nhiều người, được giải quyết nhiều tình huống, được học hỏi nhiều hơn về công nghệ thông tin, thống kê, thiết kế… Tuy nhiều gian nan, thách thức nhưng vô cùng lý thú và ý nghĩa. Xin cảm ơn vì tất cả! Nghệ An, ngày tháng năm 2021 Nghiên cứu sinh iii Hồ Đức Hùng DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT Tiếng Việt GDSK Giáo dục sức khỏe HS Học sinh NCSK Nâng cao sức khỏe TH Tiểu học THCS: Trung học cơ sở THPT Trung học phổ thông TL Thị lực TT- GDSK Truyền thông- Giáo dục sức khỏe Tiếng Anh CI Confidence Interval: Khoảng tin cậy D Diop OR Odds ratio: Tỷ suất chênh PCA Principal component analysis: Phân tích thành phần chính RESC Refractive Error Study in Children: Nghiên cứu tật khúc xạ ở trẻ em SE Spherical Equivalent: Độ cầu tương đương WHO Word Heath Oganization: Tổ chức Y tế thế giới iv MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN. ii DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT. iii MỤC LỤC.

iv DANH MỤC CÁC BẢNG. vii DANH MỤC CÁC HÌNH. viii ĐẶT VẤN ĐỀ. 1 Chương 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU.

Một số khái niệm và phân loại cận thị. Khái niệm cận thị. Phân loại cận thị. Tỷ lệ cận thị trên thế giới và Việt Nam.

Tỷ lệ cận thị trên thế giới. Tỷ lệ cận thị tại Việt Nam. Đặc điểm phát triển và tiến triển cận thị. Quá trình chính thị hóa và phát triển bình thường của nhãn cầu.

Đặc điểm cận thị khởi phát. Đặc điểm tiến triển cận thị. Các yếu tố liên quan đến cận thị .Yếu tố gia đình. Yếu tố về tuổi.

Yếu tố chủng tộc. Yếu tố môi trường. Các biện pháp kiểm soát cận thị. Các can thiệp giáo dục và thay đổi hành vi và lối sống.

Can thiệp bằng thuốc. Truyền thông - giáo dục sức khỏe về cận thị học đường. Khái niệm truyền thông - giáo dục sức khỏe. Truyền thông – giáo dục sức khỏe trong trường học.

Các mô hình truyền thông – giáo dục sức khỏe cận thị học đường. 32 Chương 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Đối tượng, phương pháp nghiên cứu mục tiêu 1. Đối tượng nghiên cứu.

Thời gian và địa điểm nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu. Nội dung nghiên cứu. Định nghĩa biến số, chỉ số và phương pháp đo lường.

Các kỹ thuật và cách thức tiến hành. Đối tượng, phương pháp nghiên cứu mục tiêu 2. Đối tượng, địa điểm nghiên cứu. Thời gian nghiên cứu.

Phương pháp nghiên cứu. Nội dung nghiên cứu. Định nghĩa biến số, chỉ số và phương pháp đo lường. Phương pháp tổ chức, tiến hành và đánh giá can thiệp.

Công cụ thu thập số liệu. Sai số và hạn chế sai số. Cách thức thu thập, phân tích và xử lý số liệu. Đạo đức trong nghiên cứu.

60 Chương 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU. Thông tin chung của đối tượng nghiên cứu .2 Tình hình cận thị của học sinh trung học cơ sở. Xác định một số yếu tố liên quan đến cận thị. Các tiêu chí lựa chọn cho nhóm cận thị và nhóm không cận thị.

Các yếu tố liên quan đến cận thị. Đánh giá kết quả nghiên cứu can thiệp. Đặc điểm chung các nhóm nghiên cứu can thiệp. Hiệu quả truyền thông giáo dục sức khỏe.

84 Chương 4: BÀN LUẬN. Tỷ lệ cận thị và các yếu tố liên quan. Về đặc điểm chung trên đối tượng nghiên cứu. Về tỷ lệ cận thị ở đối tượng nghiên cứu.

Các yếu tố liên quan đến cận thị. Hiệu quả can thiệp giáo dục sức khỏe đối với cận thị học đường. Đặc điểm chung đối tượng nghiên cứu can thiệp. Đánh giá công tác can thiệp.

Tác động của can thiệp thay đổi kiến thức và hành vi. Tác động của can thiệp thay đổi hành vi đối với tỷ lệ mắc mới và tiến triển cận thị. 119 HẠN CHẾ CỦA NGHIÊN CỨU. 128 NHỮNG ĐÓNG GÓP MỚI VÀ Ý NGHĨA KHOA HỌC,.

129 Ý NGHĨA THỰC TIỄN CỦA LUẬN ÁN. 129 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH LIÊN QUAN ĐÃ CÔNG BỐ. 130 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 131 vii DANH MỤC CÁC HÌNH Hình 1.

Sơ đồ quang học mắt cận thị. Tỷ lệ cận thị từ 2010 dự báo đến 2050, (Nguồn dẫn; Myopia Institute, Flitcroft et al 2019). Vị trí địa lý của Thị xã Hoàng Mai, tỉnh Nghệ An .2 Khoảng cách Harmon. Đánh giá hiệu quả của can thiệp qua so sánh biến đổi do can thiệp (nhóm can thiệp) và những biến đổi không do can thiệp (nhóm chứng).

So sánh tỷ lệ mắc cận thị (điều chỉnh theo giới) theo khối lớp (mô hình hồi quy logistic). Phân bố độ cầu tương đương ở mắt phải của 260 học sinh. Phân bố độ cầu tương đương ở mắt trái của 261 học sinh. Phân loại thị lực từng mắt ở học sinh cận thị.

Dự báo xác suất mắc cận thị học sinh theo số giờ hoạt động ngoài trời. Tỷ lệ cận thị của 2 nhóm trước can thiệp. Thay đổi kiến thức, hành vi qua các nguồn thông tin khác nhau. Sự thay đổi độ cầu tương đương 2 nhóm sau can thiệp.

93 viii DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng 2. Biến số và chỉ số trong nghiên cứu xác định tỷ lệ. Biến số và chỉ số trong nghiên cứu mô tả cắt ngang có phân tích. Biến số và chỉ số trong nghiên cứu mô tả cắt ngang có phân tích.

Biến số và chỉ số trong nghiên cứu can thiệp. Số lượng học sinh được khám theo trường và theo giới. Phân bố đối tượng nghiên cứu theo khối lớp (tuổi). Phân bố tỷ lệ cận thị học sinh theo trường và cận thị chung.

Phân bố tỷ lệ cận thị theo khối lớp ở đối tượng nghiên cứu. Phân bố tỷ lệ cận thị theo giới tính ở đối tượng nghiên cứu. Tỷ lệ mắc cận thị của học sinh theo đặc điểm cận thị. Phân loại mức độ cận thị theo giá trị độ cầu tương đương.

Thị lực hiện tại ở mắt tốt hơn của tổng số học sinh khám và học sinh cận thị. Tổng số học sinh cận thị cần chỉnh kính ở đối tượng nghiên cứu. Phân bố các cặp nghiên cứu mô tả có phân tích. Tổng số giờ các hoạt động mỗi tuần.

Liên quan giữa cận thị và thời gian hoạt động ngoài trời. Liên quan giữa cận thị và số giờ đọc, viết trong nhà. Liên quan giữa cận thị với thời gian sử dụng máy tính, điện thoại và ti vi. Liên quan giữa cận thị và khoảng cách nhìn gần.

Liên quan giữa cận thị với có/không cho mắt nghỉ ngơi sau 30 phút đọc, viết liên tục. Liên quan giữa cận thị học sinh với tiền sử của gia đình. Liên quan giữa cận thị học sinh với học vấn của mẹ. Liên quan giữa cận thị học sinh với điều kiện kinh tế.

Các yếu tố liên quan cận thị trong phân tích hồi quy đa biến. Đặc điểm chung 2 nhóm trước can thiệp. Giá trị độ cận của đối tượng cận thị trong 2 nhóm. Kiến thức biểu hiện, cách phát hiện cận thị trước can thiệp.

Kiến thức về hậu quả, cách xử lý nhìn mờ do cận thị trước can thiệp. Kiến thức về phòng ngừa cận thị trước can thiệp. Thực hành cho các hoạt động ngoài trời trước can thiệp. Thực hành của học sinh về thời gian và khoảng cách nhìn gần trước can thiệp.

Các hoạt động can thiệp tại trường. Kiến thức biểu hiện, cách phát hiện cận thị sau can thiệp. Kiến thức về hậu quả, cách xử lý nhìn mờ do cận thị sau can thiệp. Kiến thức về phòng ngừa cận thị sau can thiệp.

Thực hành hoạt động ngoài trời sau can thiệp. Thực hành của học sinh về thời lượng và khoảng cách nhìn gần sau can thiệp .