Luận án tiến sĩ Lương Thị Huyền - Ảnh hưởng môi trường đến nhện bắt mồi Neoseiulus longispinosus

HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM LƯƠNG THỊ HUYỀN ẢNH HƯỞNG CỦA NHIỆT ĐỘ, ẨM ĐỘ VÀ THỨC ĂN ĐẾN SỰ GIA TĂNG QUẦN THỂ CỦA NHỆN BẮT MỒI Neoseiulus longispinosus Evans VÀ KHẢ NĂNG SỬ DỤNG CHÚNG TRONG PHÒNG CHỐNG SINH HỌC NHỆN ĐỎ CAM CHANH Panonychus citri McGregor (Acari: Tetranychidae) LUẬN ÁN TIẾN SĨ NHÀ XUẤT BẢN NÔNG NGHIỆP - 2017 HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM LƯƠNG THỊ HUYỀN ẢNH HƯỞNG CỦA NHIỆT ĐỘ, ẨM ĐỘ VÀ THỨC ĂN ĐẾN SỰ GIA TĂNG QUẦN THỂ CỦA NHỆN BẮT MỒI Neoseiulus longispinosus Evans VÀ KHẢ NĂNG SỬ DỤNG CHÚNG TRONG PHÒNG CHỐNG SINH HỌC NHỆN ĐỎ CAM CHANH Panonychus citri McGregor (Acari: Tetranychidae) Chuyên ngành: Bảo vệ thực vật Mã số: 62.12 Người hướng dẫn khoa học: 1. Lê Ngọc Anh HÀ NỘI – 2017 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các kết quả nghiên cứu được trình bày trong luận án là trung thực, khách quan và chưa từng dùng để bảo vệ lấy bất kỳ học vị nào. Tôi xin cam đoan rằng mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận án đã được cám ơn, các thông tin trích dẫn trong luận án này đều được chỉ rõ nguồn gốc. Hà Nội, ngày… tháng… năm 2017 Tác giả luận án Lương Thị Huyền i LỜI CẢM ƠN Trong suốt thời gian học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận án, tôi đã nhận được sự hướng dẫn, chỉ bảo tận tình của các thầy cô giáo, sự giúp đỡ, động viên của bạn bè, đồng nghiệp và gia đình.

Nhân dịp hoàn thành luận án, cho phép tôi được bày tỏ lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc đến GS. Nguyễn Văn Đĩnh và TS. Lê Ngọc Anh đã tận tình hướng dẫn, dành nhiều công sức, thời gian và tạo điều kiện cho tôi trong suốt quá trình học tập và thực hiện đề tài. Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành tới Ban Giám đốc, Ban Quản lý đào tạo, Bộ môn Côn trùng, Khoa Nông Học - Học viện Nông nghiệp Việt Nam đã tận tình giúp đỡ tôi trong quá trình học tập, thực hiện đề tài và hoàn thành luận án.

Tôi xin chân thành cảm ơn tập thể lãnh đạo, cán bộ viên chức Trung tâm Nghiên cứu và Phát triển Cây có múi, Viện Nghiên Cứu Rau Quả TW đã giúp đỡ và tạo điều kiện cho tôi trong suốt quá trình thực hiện đề tài. Xin chân thành cảm ơn gia đình, người thân, bạn bè, đồng nghiệp đã tạo mọi điều kiện thuận lợi và giúp đỡ tôi về mọi mặt, động viên khuyến khích tôi hoàn thành luận án. Hà Nội, ngày. năm 2017 Nghiên cứu sinh Lương Thị Huyền ii MỤC LỤC Lời cam đoan i Lời cảm ơn ii Mục lục iii Danh mục chữ viết tắt v Danh mục bảng vi Danh mục hình ix Trích yếu luận án xi Thesis abstract xiii PHẦN 1 MỞ ĐẦU 1 1.1 Tính cấp thiết của đề tài 1 1.2 Mục tiêu nghiên cứu 2 1.3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 2 1.4 Những đóng góp mới của đề tài 3 1.5 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài 3 PHẦN 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 4 2.1 Cơ sở khoa học của đề tài 4 2.2 Tình hình nghiên cứu ngoài nước 5 2.1 Những nghiên cứu về nhện đỏ cam chanh P.2 Những nghiên cứu về nhện bắt mồi thuộc họ Phytoseiidae 8 2.3 Nhện bắt mồi Neoseiulus longispinosus Evans 9 2.3 Tình hình nghiên cứu trong nước 29 2.1 Những nghiên cứu về nhện nhỏ hại cây có múi 29 2.2 Những nghiên cứu về loài N.3 Những nghiên cứu về các loài nhện bắt mồi và thiên địch khác 33 2.4 Những nghiên cứu về biện pháp sinh học nhện nhỏ hại cây trồng 35 PHẦN 3 VẬT LIỆU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 37 3.1 Địa điểm nghiên cứu 37 3.2 Thời gian nghiên cứu 37 3.3 Vật liệu và dụng cụ nghiên cứu 37 3.1 Vật liệu nghiên cứu 37 3.2 Dụng cụ nghiên cứu 37 3.4 Nội dung nghiên cứu 37 iii 3.5 Phương pháp nghiên cứu 38 3.1 Diễn biến mật độ nhện đỏ cam chanh và nhện bắt mồi trên cây bưởi Diễn tại huyện Chương Mỹ, Hà Nội 38 3.2 Nhân nuôi nguồn nhện bắt mồi và nhện vật mồi 39 3.3 Nghiên cứu sự phát triển, tập tính và tỷ lệ tăng tự nhiên của loài N.4 Đánh giá khả năng sử dụng loài N.

longispinosus trong phòng chống sinh học nhện đỏ cam chanh P.5 Phương pháp tính toán và xử lý số liệu 49 PHẦN 4 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN 53 4.1 Kết quả nghiên cứu 53 4.1 Sự phát triển, tập tính của nhện bắt mồi và diễn biến số lượng của chúng trên cây bưởi Diễn tại huyện Chương Mỹ, Hà Nội 53 4.2 Tỷ lệ gia tăng quần thể của loài N. longispinosus khi nuôi ở các mức nhiệt độ khác nhau 65 4.3 Tỷ lệ gia tăng quần thể của loài N. longispinosus nuôi ở các mức ẩm độ khác nhau 76 4.4 Tỷ lệ gia tăng quần thể của loài N. longispinosus nuôi trên các loại thức ăn tự nhiên và thay thế 86 4.5 Khả năng sử dụng loài N.

longispinosus trong phòng chống sinh học nhện đỏ cam chanh P.1 Sự phát triển, tập tính của loài N.2 Ảnh hưởng của nhiệt độ tới loài N.3 Ảnh hưởng của ẩm độ tới loài N.4 Ảnh hưởng của thức ăn tới loài N.5 Ứng dụng loài N. longispinosus trong phòng chống sinh học 128 PHẦN 5 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 134 5.2 Đề nghị 135 Danh mục các công trình đã công bố 136 Tài liệu tham khảo 137 Phụ lục 150 iv DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT Từ viết tắt Nghĩa tiếng Việt BNN &PTNT Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn cs. Cộng sự CT Công thức ĐC Đối chứng DT thời gian nhân đôi quần thể et. Những người khác L:D Sáng:tối LN Lớn nhất n Số lượng cá thể theo dõi NBM Nhện bắt mồi NN Nhỏ nhất NVM Nhện vật mồi QCVN Quy chuẩn Việt Nam RH Ẩm độ tương đối rm Tỷ lệ tăng tự nhiên Ro Hệ số nhân của một thế hệ Stt Số thứ tự T, Tc Thời gian của thế hệ TB Trung bình TG Thời gian TH Thế hệ to Nhiệt độ TT Trưởng thành λ Giới hạn gia tăng quần thể v DANH MỤC BẢNG STT Tên bảng Trang 2.1 Thời gian phát triển, khả năng sinh sản và chỉ số sinh học của nhện đỏ cam chanh P.2 Thời gian phát dục của loài N.

longispinosus ở các mức nhiệt độ, ẩm độ và thức ăn 15 2.3 Thời gian vòng đời, tuổi thọ, thời gian trước, trong và sau đẻ trứng của trưởng thành cái loài N. longispinosus ở các mức nhiệt độ, ẩm độ và thức ăn 16 2.4 Các chỉ số sinh học của loài N. longispinosus ở các mức nhiệt độ, ẩm độ và thức ăn 18 2.5 Số lượng con mồi trung bình bị tiêu thụ bởi loài N.longispinosus ở mật độ con mồi khác nhau 21 2.6 Các chỉ số sinh học của loài N. longispinosus nuôi bằng nhện đỏ hai chấm T.1 Kích thước trứng của loài N.

longispinosus nuôi bằng các loại vật mồi tự nhiên (to = 27,5±1oC, RH = 85±5%) 55 4.2 Kích thước trưởng thành cái loài N. longispinosus nuôi bằng các loại vật mồi tự nhiên (to = 27,5±1oC, RH = 85±5%) 57 4.3 Kích thước trưởng thành đực loài N. longispinosus nuôi bằng các loại vật mồi tự nhiên (to = 27,5±1oC, RH = 85±5%) 58 4.4 Thời gian giao phối của loài Neuseiulus longispinosus 60 4.5 Thời gian tiêu thụ một vật mồi của các pha loài N. longispinosus với vật mồi là nhện đỏ cam chanh P.7 Thời gian các pha phát triển trước trưởng thành của loài N.

longispinosus nuôi bằng nhện đỏ cam chanh P. citri ở các nhiệt độ khác nhau (RH = 75±5%) 66 4.8 Thời gian phát triển của nhện cái loài N. longispinosus ở các mức nhiệt độ khác nhau nuôi bằng nhện đỏ cam chanh P.9 Sức sinh sản và tỷ lệ giới tính của loài N. longispinosus nuôi bằng nhện đỏ cam chanh P.

citriở các mức nhiệt độ khác nhau (RH=75±5%) 69 vi 4.10 Tỷ lệ trứng nở của loài N. longispinosus nuôi bằng nhện đỏ cam chanh P. citri ở các mức nhiệt độ khác nhau (RH = 75±5%) 69 4.11 Các chỉ số sinh học của loài N. longispinosus nuôi bằng nhện đỏ cam chanh P.

citri ở các mức nhiệt độ khác nhau (RH = 75±5%) 74 4.12 Thời gian các pha phát triển trước trưởng thành của loài N. longispinosus nuôi bằng nhện đỏ cam chanh P. citri ở các ẩm độ khác nhau (to = 27,5±1oC) 76 4.13 Thời gian phát triển của loài N. longispinosus nuôi bằng nhện đỏ cam chanh P.

citri ở các ẩm độ khác nhau (to = 27,5±1oC) 79 4.14 Sức sinh sản và tỷ lệ giới tính của loài N. longispinosus nuôi bằng nhện đỏ cam chanh P. citri ở các ẩm độ khác nhau (to = 27,5±1oC) 80 4.15 Tỷ lệ trứng nở của loài N. longispinosus nuôi bằng nhện đỏ cam chanh P.

citri ở các ẩm độ khác nhau (to = 27,5±1oC) 81 4.16 Các chỉ số sinh học của loài N. longispinosus nuôi bằng nhện đỏ cam chanh P. citri ở các ẩm độ khác nhau (to = 27,5±1oC) 85 4.17 Thời gian các pha phát triển trước trưởng thành của loài N. longispinosus nuôi bằng các loại thức ăn tự nhiên (to = 27,5±1oC, RH = 85±5%) 87 4.18 Thời gian phát triển của loài N.longispinosus nuôi bằng các loại thức ăn tự nhiên (to = 27,5±1oC, RH = 85±5%) 90 4.19 Sức sinh sản và tỷ lệ giới tính của loài N.

longispinosus nuôi bằng các loại thức ăn tự nhiên (to = 27,5±1oC, RH = 85±5%) 91 4.20 Tỷ lệ trứng nở của loài N. longispinosus nuôi bằng các loại thức ăn tự nhiên (to = 27,5±1oC, RH = 85±5%) 92 4.21 Các chỉ số sinh học của loài N. longispinosus nuôi bằng các loại thức ăn tự nhiên (to = 27,5±1oC, RH = 85±5%) 97 4.22 Thời gian phát triển của loài N. longispinosus nuôi bằng thức ăn thay thế 99 4.23 Thời gian sống của trưởng thành cái N.

longispinosus nuôi bằng thức ăn thay thế 100 4.24 Sức ăn trứng các loài nhện hại cây trồng của trưởng thành cái loài N.25 Sức ăn nhện non tuổi 3 các loài nhện hại cây trồng của trưởng thành cái loài N.26 Sức ăn trưởng thành 5 loài nhện hại cây trồng của trưởng thành cái loài N.27 Sức ăn trứng 5 loài nhện hại cây trồng của trưởng thành cái loài N.28 Sức ăn nhện non tuổi 3 của 5 loài nhện hại cây trồng của trưởng thành cái loài N.29 Sức ăn trưởng thành 5 loài nhện hại cây trồng của trưởng thành cái loài N.30 Mật độ nhện đỏ cam chanh P. citri (con/lá) sau lây thả hai loài nhện bắt mồi N. cailifornicus (con/lá) sau lây thả 5, 10, 15 và 20 ngày 109 4.32 Hiệu lực (%) khống chế nhện đỏ cam chanh P. citri của loài N.

californicus trong nhà có mái che 110 4.33 Mật độ nhện đỏ cam chanh P. citri sau thời gian lây thả loài N. longispinosus vụ thu năm 2016 112 4.