Nghiên cứu đặc điểm sinh thái dinh dưỡng quần thể voọc mũi hếch ở Khau Ca, Hà Giang

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC TỰ NHIÊN ******** NGUYỄN THỊ LAN ANH NGHIÊN CỨU ĐẶC ĐIỂM SINH THÁI DINH DƢỠNG CỦA QUẦN THỂ VOỌC MŨI HẾCH RHINOPITHECUS AVUNCULUS (DOLLMAN, 1912) Ở KHU VỰC KHAU CA, TỈNH HÀ GIANG VÀ ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP QUẢN LÝ BẢO TỒN LUẬN ÁN TIẾN SĨ SINH HỌC HÀ N I – 2014 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC TỰ NHIÊN ******** NGUYỄN THỊ LAN ANH NGHIÊN CỨU ĐẶC ĐIỂM SINH THÁI DINH DƢỠNG CỦA QUẦN THỂ VOỌC MŨI HẾCH RHINOPITHECUS AVUNCULUS (DOLLMAN, 1912) Ở KHU VỰC KHAU CA, TỈNH HÀ GIANG VÀ ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP QUẢN LÝ BẢO TỒN Chuyên ngành: Động vật học Mã số: 62 42 10 01 LUẬN ÁN TIẾN SĨ SINH HỌC Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: 1. NGUYỄN XUÂN ĐẶNG 2. NGUYỄN XUÂN HUẤN HÀ N I – 2014 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của tôi với sự hướng dẫn khoa học của tập thể cán bộ hướng dẫn. Các kết quả nêu trong luận án là trung thực và chưa từng được công bố trong bất kỳ công trình nào khác.

Tác giả Nguyễn Thị Lan Anh TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com LỜI CẢM ƠN Trƣớc tiên, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới PGS. Nguyễn Xuân Đặng và PGS. Nguyễn Xuân Huấn, ngƣời thầy đã tận tình giúp đỡ trong suốt thời gian tiếp cận nghiên cứu khoa học để hoàn thiện bản luận án này. Tôi cũng xin cảm ơn chân thành tới PGS.

Lê Thu Hà, Chủ nhiệm Bộ môn Động vật có xƣơng sống cùng các cán bộ trong Bộ môn và Phòng thí nghiệm Sinh thái học và Sinh học Môi trƣờng cũng nhƣ Ban chủ nhiệm Khoa Sinh học, Trƣờng Đại học Khoa học tự nhiên, Đại học quốc gia Hà Nội đã tạo điều kiện và có những nhận xét, trao đổi khoa học cũng nhƣ giúp đỡ tôi trong suốt quá trình công tác và hoàn thành nghiên cứu này. Tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành tới TS. Hà Văn Tuế (Viện Sinh thái và Tài nguyên sinh vật) đã tận tình giúp đỡ tôi định tên các loài thực vật; PGS. Trần Văn Thụy (Bộ môn Sinh thái môi trƣờng - Khoa Môi trƣờng – ĐHKHTN – ĐHQGHN), ThS.

Nguyễn Anh Đức (Bộ môn Thực vật – Khoa Sinh học – ĐHKHTN – ĐHQGHN) đã giúp đỡ về mặt kỹ thuật và tham gia với tôi trong công tác nghiên cứu khu hệ thực vật và sinh cảnh ở KBT Khau Ca. Trong quá trình thực hiện luận án, tôi đã nhận đƣợc những lời nhận xét và chỉ dẫn khoa học của GS. Mai Đình Yên, GS. Lê Vũ Khôi, PGS.

Lê Xuân Cảnh cùng các chuyên gia trong lĩnh vực Động vật học và Sinh thái học. Tôi xin gửi lời cảm tạ chân thành vì những giúp đỡ quý báu này. Tôi xin bày tỏ lòng cảm ơn sâu sắc với: GS. Wright (Đại học thành phố Kansas, Hoa Kỳ) đã quan tâm và cung cấp rất nhiều tài liệu làm nền tảng căn bản để tôi định hƣớng nghiên cứu trƣớc khi bắt đầu khóa học nghiên cứu sinh.

Xin gửi lời cảm ơn trân trọng đến các quỹ tài trợ và cơ quan: Conservation International; The University of Colorado at Boulder, Vietnam Primate Programme of Fauna & Flora International (FFI) with funding from Margot Marsh Biodiversity Foundation; Nagao Natural Environment Foundation; Primate Conservation Inc.; TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com International Foundation for Science và đề tài QG. 12 của Đại học Quốc gia Hà Nội đã tài trợ kinh phí trong suốt quá trình nghiên cứu của luận án này; UBND tỉnh Hà Giang và Chi cục kiểm lâm tỉnh Hà Giang đã tạo điều kiện và cấp giấy phép cho việc nghiên cứu thực địa. Tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành tới các cá nhân: CN. Vũ Ngọc Thành (Bộ môn Động vật có xƣơng sống – Khoa Sinh học – ĐHKHTN – ĐHQGHN), TS.

Nguyễn Vĩnh Thanh (Đại học Sƣ phạm Hà Nội), TS. Đồng Thanh Hải (Đại học Lâm nghiệp), TS. Lê Đức Minh (Khoa Môi trƣờng – ĐHKHTN – ĐHQGHN), TS. Catherine Workman (National Geographic), NCS.

Lê Khắc Quyết (Đại học Colorado, Boulder, Hoa Kỳ), ThS. Thạch Mai Hoàng (Khoa Nhân chủng học – ĐHXHNV – ĐHQGHN) đã động viên và giúp đỡ quý báu về học thuật và tài liệu; ThS. Nguyễn Mạnh Hà, khoa Hóa học, ĐHKHTN – ĐHQGHN; ThS. Đào Đức Hảo, Viện chăn nuôi Quốc gia đã giúp tôi về phƣơng pháp phân tích các kim loại và chất xơ trong thức ăn; ThS.

Nguyễn Xuân Nghĩa, ThS. Lê Văn Dũng (Viện Sinh thái và Tài nguyên sinh vật) đã hỗ trợ tôi trong việc nghiên cứu thực địa; ông Hoàng Văn Tuệ (Giám đốc KBT Khau Ca, tỉnh Hà Giang) đã giúp đỡ và tạo điều kiện thuận lợi cho tôi trong quá trình nghiên cứu tại Hà Giang cũng nhƣ cung cấp nhiều tài liệu tham khảo. Tôi xin gửi lời cảm ơn tới các anh Đán Văn Khoan, Đán Văn Đƣờng, Đán Văn Chuyền, Đán Văn Nhiêu, Nông Văn Giỏi, Chúng Văn Thành và Đán Văn Khoán đã giúp đỡ đặc biệt cho tôi trong suốt quá trình nghiên cứu thực địa. Cuối cùng, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến Bố, Mẹ, Chồng, Con và gia đình luôn ở bên cạnh hỗ trợ hết lòng và sự cảm thông động viên giúp đỡ tôi vững bƣớc trong cuộc sống và phấn đấu trong học tập, công tác; Xin cảm ơn bạn bè đồng nghiệp đã luôn quan tâm, giúp đỡ và động viên tôi trong qúa trình thực hiện luận án.

Hà Nội, ngày tháng năm 2014 Nghiên cứu sinh Nguyễn Thị Lan Anh TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com MỤC LỤC MỤC LỤC. 1 DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT. 9 Chƣơng 1 TỔNG QUAN VỀ NHỮNG VẤN ĐỀ NGHI N CỨU .1 C C VẤN ĐỀ SINH TH I DINH DƢỠNG CỦA TH LINH TRƢỞNG .1 Các mô hình sinh thái dinh dƣỡng .2 nghĩa của t lệ protein chất xơ (Protein-to-fiber ratio) .3 Vai trò của chất khoáng trong dinh dƣỡng .2 SỰ TH CH NGHI TI U H A THỨC N THỰC V T CỦA KHỈ N L (COLOBINE).3 Đ C ĐIỂM SINH HỌC SINH TH I CỦA VOỌC MŨI HẾCH .1 Vị trí phân loại .2 Đặc điểm hình thái.3 Một số đặc điểm sinh thái và tập tính .4 T NH H NH NGHI N CỨU SINH HỌC, SINH TH I LOÀI VMH. 29 Chƣơng 2 ĐỐI TƢỢNG, THỜI GIAN, ĐỊA ĐIỂM VÀ PHƢƠNG PH P NGHI N CỨU.1 Đối tƣợng nghiên cứu.2 Phạm vi nghiên cứu.

Thời gian nghiên cứu .4 Địa điểm nghiên cứu .5 Phƣơng pháp nghiên cứu .1 Xác định thành phần cây thức ăn và bộ phận cây làm thức ăn của VMH .2 Mô tả đặc điểm sinh cảnh của Voọc mũi hếch.3 Theo d i biến động thức ăn của VMH theo các tháng trong năm .4 Xác định hàm lƣợng các chất dinh dƣỡng, các chất hạn chế hấp thu dinh dƣỡng trong thức ăn của VMH. 41 1 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.5 Xác định các bất cập trong quản lý sinh cảnh và đề xuất giải pháp quản lý bảo tồn .6 Phƣơng pháp xử lý số liệu .6 Nguồn tƣ liệu xây dựng luận án. 45 Chƣơng 3 KẾT QUẢ VÀ THẢO LU N. THÀNH PHẦN THỨC N VÀ SỰ LỰA CHỌN THỨC N CỦA VMH Ở KBT KHAU CA .1 Thành phần loài cây thức ăn và các bộ phận thực vật VMH ăn .2 Tính lựa chọn thức ăn của VMH và các yếu tố ảnh hƣởng đến sự lựa chọn thức ăn của VMH .1 So sánh hàm lƣợng các chất dinh dƣỡng, các chất hạn chế hấp thu dinh dƣỡng và năng lƣợng trao đổi trong lá của các loài cây VMH ăn và các loài cây VMH không ăn .2 So sánh hàm lƣợng các chất dinh dƣỡng, các chất hạn chế hấp thu dinh dƣỡng và giá trị năng lƣợng trong cuống lá (VMH ăn) và phiến lá (VMH không ăn) của các cây thức ăn .3 So sánh hàm lƣợng các chất dinh dƣỡng, các chất hạn chế hấp thu dinh dƣỡng và giá trị năng lƣợng trong “phần lá ăn” và “phần lá không ăn” từ các cây thức ăn của VMH .4 So sánh hàm lƣợng CP, ADF và tỉ lệ CP ADF trong các bộ phận thực vật VMH ăn và các bộ phận thực vật VMH không ăn từ các loài cây thức ăn của VMH .5 Hàm lƣợng acid ascorbic trong các bộ phận thực vật VMH ăn và không ăn từ các loài cây thức ăn của VMH .6 Hàm lƣợng các chất dinh dƣỡng, các chất hạn chế hấp thu dinh dƣỡng nào quyết định sự lựa chọn thức ăn ở VMH và ME có ảnh hƣởng đến sự lựa chọn thức ăn này không? .3 Các thành phần dinh dƣỡng và giá trị năng lƣợng trong các bộ phận thực vật VMH ăn.

62 2 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.1 Chất dinh dƣỡng đa lƣợng có cung cấp năng lƣợng trong các bộ phận thực vật VMH chọn ăn .2 Chất dinh dƣỡng đa lƣợng không cung cấp năng lƣợng trong các bộ phận thực vật VMH chọn ăn .3 Chất dinh dƣỡng vi lƣợng trong các bộ phận thực vật VMH chọn ăn .4 Ƣớc tính giá trị năng lƣợng của các bộ phận thực vật VMH ăn .5 Tính hạn chế hấp thu dinh dƣỡng (antinutritional factors – ANF) của các hợp chất thứ sinh trong các bộ phận thực vật VMH chọn ăn. CƠ SỞ THỨC N CHO VOỌC MŨI HẾCH Ở KBT KHAU CA .1 Đặc điểm thảm thực vật trong các sinh cảnh của VMH ở KBT Khau Ca .2 Chỉ số phong phú thức ăn của VMH ở các sinh cảnh rừng tại KBT Khau Ca .3 Biến động độ phong phú thức ăn VMH theo các tháng trong năm .4 Các loài cây thức ăn quan trọng của VMH ở KBT Khau Ca .3 TÌNH TRẠNG BẢO TỒN, NHỮNG VẤN ĐỀ TỒN TẠI VÀ ĐỀ XUẤT GIẢI PH P QUẢN L BẢO TỒN SINH CẢNH VMH Ở KBT KHAU CA .1 Đánh giá hiện trạng quản lý bảo tồn đa dạng sinh học của KBT Khau Ca .2 Các tác động và áp lực tại KBT Khau Ca .1 p lực về khai thác và sử dụng tài nguyên .2 p lực về mặt xã hội.3 p lực về mặt quy hoạch .4 p lực của biến đổi khí hậu .3 Những vấn đề tồn tại liên quan đến sinh thái dinh dƣỡng của VMH .1 Sự suy thoái sinh cảnh của VMH ở KBT Khau Ca .2 Các đe dọa đối với sinh cảnh của VMH ở KBT Khau Ca .3 Vấn đề kết nối sinh cảnh KBT Khau Ca với KBTTN Du Già .4 Vấn đề đánh giá sinh cảnh phù hợp cho VMH .4 Đề xuất một số giải pháp bảo tồn sinh cảnh VMH ở KBT Khau Ca. 122 3 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.1 Giảm thiểu các tác động đến loài Voọc mũi hếch nhờ vào các hoạt động giáo dục và truyền thông.2 Đề xuất một số giải pháp bảo tồn sinh cảnh của VMH ở KBT Khau Ca .3 Đẩy mạnh các chƣơng trình bảo tồn loài Voọc mũi hếch .