Đa dạng thực vật có mạch & bảo tồn tại Kon Chư Răng

Trần Đức Bình

Nghiên cứu Đa dạng Thực vật có mạch & Giải pháp Bảo tồn tại Khu Bảo tồn Thiên nhiên Kon Chư Răng

Luận án nghiên cứu đa dạng thực vật có mạch, phân tích đặc điểm và đưa ra các đề xuất bảo tồn hiệu quả, góp phần nâng cao hiểu biết về hệ sinh thái.

Trường ĐH

Học viện Khoa học và Công nghệ

Chuyên ngành

Thực vật học

Tác giả

Luan An

Thể loại

Luận án tiến sĩ

Năm xuất bản

2026

Số trang

338

Thời gian đọc

51 phút

Lượt xem

0

Lượt tải

0

Phí lưu trữ

60 Point

Tổng quan nhanh

Chủ đề:: 1. Tổng quan hệ thực vật Kon Chư Răng tại Tây Nguyên
Số trang:: 338 trang
Trường:: Học viện Khoa học và Công nghệ
Chuyên ngành:: Thực vật học
Tác giả:: Trần Đức Bình
Năm:: 2026

Tóm tắt nội dung luận án

I. Tổng quan hệ thực vật Kon Chư Răng tại Tây Nguyên

Khu bảo tồn thiên nhiên Kon Chư Răng nằm ở phía đông bắc tỉnh Gia Lai. Vùng đất này sở hữu vị trí địa lý độc đáo trên cao nguyên Kon Hà Nừng. Nơi đây kết nối hành lang sinh thái giữa vùng duyên hải miền Trung và Tây Nguyên. Địa hình đồi núi dốc đứng tạo ra mạng lưới sông suối dày đặc. Khí hậu nhiệt đới gió mùa núi cao mang lại lượng mưa dồi dào. Hệ sinh thái đặc trưng nhất là rừng kín thường xanh mưa ẩm nhiệt đới. Thảm thực vật tại đây còn tương đối nguyên vẹn. Đa dạng sinh học Tây Nguyên được thể hiện rõ nét qua sự phân bố phong phú của các tầng tán rừng. Đai rừng nhiệt đới và cận nhiệt đới tạo môi trường sống tối ưu cho nhiều nhóm sinh vật bản địa. Việc nghiên cứu khu hệ thực vật này đóng vai trò quan trọng trong việc đánh giá tài nguyên thiên nhiên quốc gia.

1.1. Vị trí địa lý và điều kiện tự nhiên đặc thù

Khu bảo tồn thiên nhiên Kon Chư Răng trải rộng trên địa bàn huyện K'Bang. Địa hình có độ cao biến thiên từ 800m đến trên 1400m so với mực nước biển. Sự chênh lệch độ cao hình thành các tiểu vùng khí hậu rõ rệt. Đất feralit vàng đỏ trên đá granit chiếm ưu thế lớn. Lượng mưa trung bình năm đạt mức rất cao, duy trì độ ẩm liên tục. Sương mù xuất hiện thường xuyên trên các đỉnh núi cao. Điều kiện tự nhiên này nuôi dưỡng hệ thực vật Kon Chư Răng phát triển mạnh mẽ. Rừng đầu nguồn giữ vai trò điều tiết nguồn nước cho lưu vực sông Ba và sông Côn. Môi trường tự nhiên nguyên sơ giúp hạn chế xói mòn đất và bảo vệ cảnh quan thiên nhiên hoang sơ.

1.2. Đặc trưng sinh cảnh rừng kín thường xanh mưa ẩm nhiệt đới

Rừng kín thường xanh mưa ẩm nhiệt đới là kiểu thảm thực vật chủ đạo của khu bảo tồn. Cấu trúc rừng phân hóa thành 4 đến 5 tầng tán rõ rệt. Tầng vượt tán gồm nhiều cây gỗ lớn thuộc họ Dầu và họ Đậu. Tầng ưu thế sinh thái cao từ 20m đến 30m với tán lá rậm rạp. Tầng dưới tán và tầng thảm tươi tập trung nhiều loài ưa bóng, dương xỉ cùng phong lan phụ sinh. Dây leo thân gỗ chằng chịt kết nối các tầng không gian rừng. Thảm mục dày đặc cung cấp chất dinh dưỡng dồi dào cho đất rừng. Sinh cảnh này duy trì độ ẩm ổn định quanh năm. Đây là nơi lưu giữ nguồn gen thực vật bậc cao có mạch vô cùng phong phú và nguyên vẹn.

II. Đa dạng thành phần loài thực vật bậc cao có mạch

Hệ thực vật Kon Chư Răng ghi nhận sự phong phú vượt trội về số lượng loài, chi và họ. Thực vật bậc cao có mạch tại đây đại diện cho hầu hết các ngành tiến hóa chính. Ngành Ngọc lan chiếm tỷ lệ áp đảo về cấu trúc thành phần loài thực vật. Ngành Dương xỉ và Thông phân bố rải rác trên các sườn dốc và thung lũng ẩm. Các họ thực vật giàu loài nhất bao gồm họ Cà phê, họ Đậu, họ Dẻ và họ Lan. Cấu trúc phổ dạng sống thể hiện tính thích nghi cao với điều kiện rừng ẩm. Cây chồi trên chiếm ưu thế tuyệt đối trong cấu trúc quần thể. Sự kết hợp giữa các luồng thực vật bản địa và di cư tạo nên diện mạo sinh thái đa dạng cho toàn khu vực.

2.1. Cấu trúc các taxon thực vật bậc cao có mạch

Nghiên cứu phân loại học xác định hàng nghìn loài thực vật bậc cao có mạch tại khu bảo tồn. Ngành Hạt kín chiếm ưu thế tuyệt đối với lớp Hai lá mầm phát triển vượt trội. Các đại diện ngành Dương xỉ đóng góp đáng kể vào tầng thảm tươi và biểu sinh. Ngành Thông giữ vai trò quan trọng trong việc cấu thành các quần thể cây gỗ cổ thụ. Nhiều chi thực vật có số lượng loài phong phú như chi Ficus, chi Syzygium và chi Elaeocarpus. Tỷ lệ số loài trên mỗi chi và mỗi họ phản ánh mức độ đa dạng phân loại cao. Mối quan hệ phát sinh chủng loại giữa các nhóm thực vật phản ánh lịch sử hình thành hệ thực vật lâu đời tại cao nguyên Kon Hà Nừng.

2.2. Phổ dạng sống và phổ sinh thái thực vật

Phổ dạng sống của hệ thực vật Kon Chư Răng phản ánh đặc trưng của rừng mưa nhiệt đới gió mùa. Nhóm cây chồi trên chiếm tỷ lệ cao nhất trong cấu trúc thảm thực vật. Các cây gỗ lớn và gỗ trung bình tạo nên bộ khung vững chắc cho tán rừng. Nhóm thực vật phụ sinh phát triển mạnh nhờ độ ẩm cao và sương mù thường xuyên. Dây leo gỗ và dây leo thân thảo phân bố rộng khắp các sinh cảnh. Thực vật chồi đất và chồi nửa ẩn tập trung ở ven suối và khe núi ẩm ướt. Cấu trúc sinh thái này tối ưu hóa khả năng hấp thụ ánh sáng và dinh dưỡng. Sự phân tầng sinh thái rõ nét giúp thảm thực vật duy trì độ ổn định sinh học cao.

III. Giá trị các loài thực vật đặc hữu tại Kon Chư Răng

Khu bảo tồn thiên nhiên Kon Chư Răng là trung tâm phát sinh của nhiều loài thực vật đặc hữu. Đa dạng sinh học Tây Nguyên thể hiện nét độc đáo thông qua các loài bản địa hẹp. Vị trí tiếp giáp giữa các vùng sinh thái thúc đẩy quá trình hình thành loài mới. Nhiều loài thực vật đặc hữu Việt Nam và Đông Dương phân bố tập trung tại đây. Các đại diện đặc hữu có mặt ở nhiều họ thực vật như Lan, Cà phê, Trầm hương và Dẻ. Giá trị khoa học của nhóm loài này vô cùng to lớn. Chúng cung cấp bằng chứng thực nghiệm quan trọng cho các nghiên cứu về địa lý thực vật và tiến hóa sinh học. Việc bảo tồn các loài bản địa này đòi hỏi chiến lược bảo vệ sinh cảnh nghiêm ngặt.

3.1. Các loài thực vật đặc hữu tiêu biểu của vùng Tây Nguyên

Khu vực ghi nhận nhiều loài thực vật đặc hữu chỉ phân bố tại dãy Trường Sơn và Tây Nguyên. Một số loài lan rừng quý hiếm sở hữu vùng phân bố hẹp tại các đỉnh núi cao. Các loài cây gỗ thuộc họ Dẻ và họ Dầu mang tính chất đặc trưng cho rừng cao nguyên. Thảm thực vật dưới tán lưu giữ nhiều loài thảo mộc đặc hữu có giá trị y học cao. Sự cô lập địa hình tạo điều kiện cho các quần thể cách ly di truyền phát triển ổn định. Thành phần loài thực vật đặc hữu là chỉ số quan trọng khẳng định tầm vóc quốc tế của khu bảo tồn. Bảo vệ những quần thể này giúp duy trì nguồn gen độc bản không thể thay thế của thiên nhiên Việt Nam.

3.2. Yếu tố địa lý thực vật và tính chất di cư

Hệ thực vật Kon Chư Răng mang tính chất giao thoa giữa nhiều luồng thực vật trong khu vực. Yếu tố bản địa chiếm tỷ lệ chủ đạo trong cấu trúc phân bố địa lý. Yếu tố di cư từ vùng thực vật Ấn Độ - Miễn Điện xuất hiện ở nhiều loài cây rụng lá mùa khô. Luồng thực vật Malesia đóng góp nhiều đại diện cây gỗ tầng cao thuộc họ Dầu. Các yếu tố di cư từ vùng ôn đới phía Bắc xuất hiện tại các đai cao trên 1000m. Sự hội tụ của các luồng di cư làm giàu thêm thành phần loài thực vật. Tính đa dạng địa lý này tạo nên cấu trúc thảm thực vật độc đáo và giàu sức chống chịu sinh thái.

IV. Danh lục loài thực vật nguy cấp quý hiếm bảo tồn

Khu bảo tồn lưu giữ số lượng lớn các loài thực vật nguy cấp quý hiếm. Áp lực khai thác và suy thoái sinh cảnh đe dọa trực tiếp sự tồn vong của nhiều quần thể. Các loài này được xếp hạng ưu tiên bảo vệ trong Sách Đỏ Việt Nam và Danh lục Đỏ IUCN. Nhiều loài cây gỗ quý thuộc nhóm I và nhóm II theo quy định quản lý rừng của Nhà nước. Nguy cơ tuyệt chủng đối với một số loài hạt trần cổ và lan rừng đang ở mức báo động. Đánh giá hiện trạng phân bố và trữ lượng của từng loài là cơ sở khoa học cấp thiết. Việc cập nhật danh lục bảo tồn giúp định hướng các can thiệp sinh học kịp thời và hiệu quả.

4.1. Phân hạng bảo tồn theo Sách Đỏ Việt Nam và Danh lục Đỏ IUCN

Hệ thực vật Kon Chư Răng sở hữu hàng chục loài nằm trong Sách Đỏ Việt Nam. Các cấp đánh giá từ Sẽ nguy cấp (VU), Nguy cấp (EN) đến Rất nguy cấp (CR) đều có đại diện. Danh lục Đỏ IUCN ghi nhận nhiều loài có giá trị toàn cầu như các loài Kim giao, Thông tre và Đỉnh tùng. Quần thể các loài này suy giảm do phạm vi phân bố bị thu hẹp và tái sinh tự nhiên kém. Tình trạng khai thác gỗ bất hợp pháp trong quá khứ làm suy kiệt số lượng cá thể trưởng thành. Việc giám sát định kỳ giúp xác định biến động quần thể các loài thực vật nguy cấp quý hiếm. Đây là căn cứ quan trọng để đề xuất phương án bảo vệ nghiêm ngặt tại thực địa.

4.2. Hiện trạng phân bố và giá trị tài nguyên nguồn gen

Các loài thực vật nguy cấp quý hiếm phân bố rải rác dọc theo các sinh cảnh nhạy cảm. Quần thể cây gỗ lớn thường xuất hiện tại các sườn dốc xa khu dân cư. Cây thuốc quý tập trung ở ven suối và dưới tán rừng ẩm. Nhóm thực vật cảnh như phong lan phụ sinh trên các thân cây gỗ cổ thụ. Nguồn gen của những loài này sở hữu giá trị kinh tế, dược liệu và sinh thái to lớn. Một số loài cây chứa hoạt chất sinh học quý cần được nghiên cứu và nhân giống. Bảo tồn nguồn gen hoang dã đóng vai trò then chốt trong việc phục hồi rừng và phát triển kinh tế sinh thái bền vững.

V. Giải pháp bảo tồn đa dạng sinh học Kon Chư Răng

Bảo tồn đa dạng sinh học Tây Nguyên tại Kon Chư Răng đòi hỏi giải pháp đồng bộ và khoa học. Công tác quản lý cần kết hợp giữa bảo tồn nguyên vị (in-situ) và chuyển vị (ex-situ). Sự tham gia của cộng đồng dân cư địa phương là yếu tố quyết định tính bền vững. Ứng dụng công nghệ thông tin và bản đồ số giúp tối ưu hóa tuần tra rừng. Tăng cường hợp tác nghiên cứu khoa học mở ra hướng đi mới trong việc nhân giống loài quý. Giáo dục môi trường nâng cao nhận thức bảo vệ tài nguyên thiên nhiên cho người dân. Chính sách hỗ trợ sinh kế giảm thiểu áp lực khai thác rừng trái phép. Mục tiêu cốt lõi là bảo vệ vẹn nguyên hệ sinh thái rừng kín thường xanh mưa ẩm nhiệt đới.

5.1. Tăng cường bảo tồn nguyên vị và quản lý lâm phận

Bảo tồn nguyên vị là biện pháp trọng tâm để giữ gìn hệ sinh thái tự nhiên. Ban quản lý khu bảo tồn thiên nhiên Kon Chư Răng cần tăng cường các trạm chốt bảo vệ rừng. Công tác tuần tra rừng áp dụng hệ thống định vị GPS và thiết bị bay không người lái. Việc phân khu bảo vệ nghiêm ngặt giúp hạn chế tối đa tác động tiêu cực của con người. Phục hồi rừng tại các khu vực bị suy thoái bằng cây bản địa nhằm mở rộng sinh cảnh. Xây dựng ranh giới rõ ràng giữa vùng lõi và vùng đệm tạo hành lang an toàn cho sinh vật. Quản lý rừng bền vững bảo vệ cấu trúc thực vật bậc cao có mạch nguyên sinh.

5.2. Phát triển sinh kế cộng đồng và nhân giống ex situ

Giải pháp bảo tồn chuyển vị tập trung vào việc xây dựng vườn ươm giống cây bản địa. Nghiên cứu nhân giống bằng phương pháp giâm cành và nuôi cấy mô các loài thực vật nguy cấp quý hiếm. Thành lập vườn thực vật phục vụ nghiên cứu khoa học và giáo dục môi trường. Song song với đó, cải thiện sinh kế cho cộng đồng vùng đệm là yêu cầu cấp thiết. Giao khoán bảo vệ rừng gắn với chi trả dịch vụ môi trường rừng tạo nguồn thu nhập ổn định cho người dân. Khuyến khích mô hình trồng dược liệu dưới tán rừng giúp giảm áp lực khai thác rừng tự nhiên. Hợp tác chặt chẽ giữa chính quyền và nhân dân bảo đảm tương lai bền vững cho khu bảo tồn.

01/07/2026

Mục lục chi tiết luận án

LỜI CAM ĐOAN

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

DANH MỤC CÁC BẢNG

DANH MỤC CÁC HÌNH

1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU

1.1. Những nghiên cứu về đa dạng Hệ thực vật trên thế giới

1.1.1. Những nghiên cứu về Hệ thực vật trên thế giới

1.1.2. Những nghiên cứu về Hệ thực vật của một số nước lân cận với Việt Nam

1.1.3. Những nghiên cứu đa dạng về dạng sống

1.1.4. Những nghiên cứu về yếu tố địa lý và đặc hữu

1.1.5. Những nghiên cứu về thực vật nguy cấp, quý hiếm

1.2. Những nghiên cứu về đa dạng Hệ thực vật ở Việt Nam

1.2.1. Tổng quan đa dạng Hệ thực vật Việt Nam

1.2.2. Tổng quan đa dạng thực vật theo 8 vùng sinh thái

1.2.2.1. Vùng Đông Bắc

1.2.2.2. Vùng Tây Bắc

1.2.2.3. Vùng Đồng bằng Sông Hồng

1.2.2.4. Vùng Bắc Trung Bộ

1.2.2.5. Vùng Nam Trung Bộ

1.2.2.6. Vùng Tây Nguyên

1.2.2.7. Vùng Đông Nam Bộ

1.2.2.8. Vùng Đồng Bằng Sông Cửu Long

1.2.3. Những nghiên cứu về dạng sống

1.2.4. Những nghiên cứu về yếu tố địa lý và đặc hữu

1.2.5. Những nghiên cứu về thực vật nguy cấp, quý hiếm

1.3. Nghiên cứu về hệ thực vật tại Khu BTTN Kon Chư Răng

1.4. Điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội Khu BTTN Kon Chư Răng

1.4.1. Điều kiện tự nhiên ở khu BTTN Kon Chư Răng

1.4.1.1. Vị trí địa lý

1.4.1.2. Đặc điểm địa hình

1.4.1.3. Đặc điểm khí hậu

1.4.1.4. Đặc điểm thủy văn

1.4.1.5. Địa chất và thổ nhưỡng

1.4.2. Điều kiện kinh tế-xã hội ở khu BTTN Kon Chư Răng

1.4.2.1. Dân số, dân tộc, lao động

1.4.2.2. Kinh tế: những hoạt động kinh tế chính, thu nhập đời sống của dân cư

1.4.2.3. Xã hội, thực trạng giáo dục và đào tạo, y tế, văn hóa

1.4.2.4. Hệ thống giao thông

1.4.2.5. Dịch vụ môi trường rừng

1.4.3. Hiện trạng sử dụng đất

1.4.3.1. Thống kê hiện trạng sử dụng đất

1.4.3.2. Phân tích, đánh giá hiện trạng sử dụng đất, tình hình quản lý, sử dụng đất

1.5. Hiện trạng tài nguyên rừng

2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

2.1. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu

2.2. Nội dung nghiên cứu

2.3. Phương pháp nghiên cứu

2.3.1. Phương pháp hồi cứu tài liệu

2.3.2. Phương pháp nghiên cứu đa dạng Hệ thực vật

2.3.3. Phương pháp xử lý số liệu

3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN

3.1. Danh lục các loài thực vật có mạch tại Khu BTTN Kon Chư Răng, tỉnh Gia Lai

3.2. Đa dạng hệ thực vật Khu BTTN Kon Chư Răng, tỉnh Gia Lai

3.2.1. Đa dạng mức độ ngành

3.2.2. Đa dạng ở mức độ họ

3.2.3. Đa dạng ở mức độ chi

3.2.4. Đa dạng về yếu tố dạng sống thực vật

3.2.5. Đa dạng các yếu tố địa lý

3.2.6. Đa dạng về giá trị sử dụng

3.2.6.1. Thức ăn cho động vật – Animal Food (AF)

3.2.6.2. Mục đích môi trường – Environmental Uses (EU)

3.2.6.3. Nhiên liệu – Fuels (FU)

3.2.6.4. Nguồn gen – Gene Sources (GS)

3.2.6.5. Thực phẩm cho con người – Human Food (HF)

3.2.6.6. Thức ăn cho động vật không xương sống – Invertebrate Food (IF)

3.2.6.7. Vật liệu – Materials (MA)

3.2.6.8. Dược liệu – Medicines (ME)

3.2.6.9. Chất độc – Poisons (PO)

3.2.6.10. Mục đích xã hội – Social Uses (SU)

3.2.7. Cơ sở bảo tồn loài dựa theo nhóm công dụng

3.2.8. Đa dạng về nguồn gen nguy cấp, quý, hiếm

3.2.8.1. Đa dạng nguồn gen nguy cấp, quý, hiếm theo các tiêu chí

3.2.8.2. Cơ sở bảo tồn loài theo thứ tự ưu tiên dựa trên 4 tiêu chí

3.3. Nguyên nhân gây suy giảm đa dạng Hệ thực vật ở Khu BTTN Kon Chư Răng

3.3.1. Nhóm nguyên nhân trực tiếp

3.3.1.1. Khai thác gỗ trái phép

3.3.1.2. Khai thác lâm sản ngoài gỗ

3.3.1.3. Cháy rừng và tác động của biến đổi khí hậu

3.3.2. Nhóm nguyên nhân gián tiếp

3.3.2.1. Thiếu việc làm, đất canh tác, nghèo đói

3.3.2.2. Sản xuất nông nghiệp gặp nhiều khó khăn

3.3.2.3. Chính sách

3.3.2.4. Lực lượng chuyên trách còn thiếu và yếu

3.4. Những thuận lợi và khó khăn trong công tác bảo tồn đa dạng Thực vật

3.4.1. Thuận lợi trong công tác quản lý, bảo vệ rừng

3.4.2. Khó khăn trong công tác quản lý, bảo vệ rừng

3.5. Đề xuất các giải pháp bảo tồn ĐDSH cho Hệ thực vật Khu BTTN Kon Chư Răng

3.5.1. Đề xuất các giải pháp bảo tồn đa dạng sinh học

3.5.1.1. Bảo tồn trên quy mô cảnh quan (Landscape-level conservation)

3.5.1.2. Kết hợp bảo tồn ĐDSH với phát triển kinh tế - xã hội

3.5.1.3. Gắn bảo tồn với bảo vệ cảnh quan và môi trường sinh thái

3.5.1.4. Bảo tồn gắn với văn hóa và tri thức bản địa

3.5.1.5. Tiếp cận tổng hợp: Bảo tồn gắn với phát triển bền vững

3.5.2. Đề xuất giải pháp Bảo tồn và phát triển nguồn tài nguyên thực vật

3.5.3. Đề xuất giải pháp bảo tồn các loài thực vật quý hiếm

3.5.3.1. Giải pháp bảo tồn loài theo thứ tự ưu tiên

3.5.3.2. Giải pháp phối hợp giữa bảo tồn in-situ và ex-situ cho các loài thực vật nguy cấp, quý hiếm

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ

CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC ĐÃ CÔNG BỐ

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

PHỤ LỤC

1. Danh lục các loài thực vật có mạch tại Khu BTTN Kon Chư Răng

2. Danh sách các loài ghi nhận cho hệ thực vật Khu BTTN Kon Chư Răng (bao gồm mẫu nghiên cứu và ảnh tiêu bản)

3. Danh lục các loài thực vật quý hiếm tại Khu BTTN Kon Chư Răng

4. Danh lục các loài thực vật đặc hữu

5. Bản đồ 34 tỉnh thành Việt Nam

6. Ảnh một số hoạt động của nghiên cứu sinh

7. Ảnh một số loài thực vật thu được tại Khu BTTN Kon Chư Răng

Xem trước tài liệu

Tải đầy đủ để xem toàn bộ nội dung

Nghiên cứu đa dạng thực vật có mạch và đề xuất

Tải xuống file đầy đủ để xem toàn bộ nội dung

Tải đầy đủ (338 trang)

Trích đoạn nội dung luận án

Tải xuống để đọc toàn bộ

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ TRẦN ĐỨC BÌNH NGHIÊN CỨU ĐA DẠNG THỰC VẬT CÓ MẠCH VÀ ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP BẢO TỒN TẠI KHU BẢO TỒN THIÊN NHIÊN KON CHƯ RĂNG, TỈNH GIA LAI LUẬN ÁN TIẾN SĨ SINH HỌC HÀ NỘI - 2026 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ Trần Đức Bình NGHIÊN CỨU ĐA DẠNG THỰC VẬT CÓ MẠCH VÀ ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP BẢO TỒN TẠI KHU BẢO TỒN THIÊN NHIÊN KON CHƯ RĂNG, TỈNH GIA LAI LUẬN ÁN TIẾN SĨ SINH HỌC Ngành: Thực vật học Mã số: 9420111 Xác nhận của Học viện Người hướng dẫn chính Người hướng dẫn phụ Khoa học và Công nghệ (Ký, ghi rõ họ tên) (Ký, ghi rõ họ tên) PGS. Bùi Hồng Quang TS. Nguyễn Thế Cường HÀ NỘI - 2026 i LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan luận án: “Nghiên cứu đa dạng thực vật có mạch và đề xuất giải pháp bảo tồn tại khu bảo tồn thiên nhiên Kon Chư Răng, tỉnh Gia Lai” là công trình nghiên cứu của chính mình dưới sự hướng dẫn khoa học của tập thể hướng dẫn. Luận án sử dụng thông tin trích dẫn từ nhiều nguồn tham khảo khác nhau và các thông tin trích dẫn được ghi rõ nguồn gốc.

Các kết quả nghiên cứu của tôi được công bố chung với các tác giả khác đã được sự nhất trí của đồng tác giả khi đưa vào luận án. Các số liệu, kết quả được trình bày trong luận án là hoàn toàn trung thực và chưa từng được công bố trong bất kỳ một công trình nào khác ngoài các công trình công bố của tác giả. Luận án được hoàn thành trong thời gian tôi làm nghiên cứu sinh tại Học viện Khoa học và Công nghệ, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam. Hà Nội, ngày 10 tháng 3 năm 2026 Tác giả luận án (Ký và ghi rõ họ tên) Trần Đức Bình ii LỜI CẢM ƠN Luận án này được thực hiện trong khuôn khổ chương trình đào tạo Tiến sĩ tại Học viện Khoa học và Công nghệ.

Trong quá trình học tập và nghiên cứu, tôi đã nhận được sự quan tâm chỉ đạo của Ban Giám đốc Học viện cùng sự hỗ trợ tận tình từ nhiều tập thể, cá nhân. Tôi xin trân trọng bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến tất cả những sự giúp đỡ và khích lệ đã góp phần quan trọng giúp tôi hoàn thành luận án này. Trước hết, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn đặc biệt tới PGS. Bùi Hồng Quang và TS.

Nguyễn Thế Cường – Viện Sinh học, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam – người Thầy đã trực tiếp hướng dẫn, tận tình chỉ bảo và luôn đồng hành cùng tôi trong suốt quá trình thực hiện luận án. Những định hướng khoa học rõ ràng, sự hỗ trợ chuyên môn quý báu cùng tinh thần trách nhiệm tận tụy của hai Thầy đã trở thành nguồn động viên to lớn, giúp tôi hoàn thành tốt công trình nghiên cứu này. Tôi xin trân trọng gửi lời cảm ơn đến GS. Trần Thế Bách, PGS.

Nguyễn Thị Thanh Hương, ThS. Dương Thị Hoàn, ThS. Lê Ngọc Hân, ThS. Nguyễn Thu Thủy, KTV Vũ Anh Thương cùng toàn thể cán bộ Phòng Thực vật – Viện Sinh học; GS.

Joongku Lee – Trường Đại học Chung Nam- Hàn Quốc, những người đã nhiệt tình hỗ trợ tôi trong quá trình thu thập số liệu, xử lý mẫu vật và tạo mọi điều kiện thuận lợi để tôi hoàn thành nghiên cứu này. Bên cạnh đó, tôi xin trân trọng cảm ơn Ban Lãnh đạo Viện Sinh học, Ban Lãnh đạo Học viện Khoa học và Công nghệ Việt Nam, Phòng Đào tạo cùng các phòng ban chức năng của Học viện đã tận tình hỗ trợ về mặt hành chính và tạo mọi điều kiện thuận lợi cho tôi trong suốt quá trình học tập và thực hiện luận án. Tôi xin gửi lời cảm ơn tới Ban Quản lý Khu bảo tồn thiên nhiên Kon Chư Răng, tỉnh Gia Lai, đã giúp đỡ và tạo điều kiện thuận lợi cho tôi trong các quá trình khảo sát thực địa, điều tra thu thập mẫu vật cho luận án. Xin trân trọng cảm ơn Đề tài VAST mã số: ĐL0000.03/22-23; quỹ học bổng VINIF mã số: VINIF.014; quỹ IDEWILD 2024-2025; quỹ học bổng Vallet 2025 đã tạo điều kiện và hỗ trợ kinh phí cho quá trình thực hiện luận án.

Cuối cùng, tôi xin gửi lời chân thành cảm ơn đến gia đình, bạn bè và các đồng nghiệp, những người đã ủng hộ tôi trong suốt quá trình thực hiện luận án. Mặc dù đã cố gắng hết mình để hoàn thiện luận án, tuy nhiên vẫn không thể tránh khỏi thiếu sót nhất định. Tôi rất mong được sự đóng góp ý kiến quý báu từ các thầy cô, các nhà khoa học và đồng nghiệp để luận án hoàn thiện hơn. Trân trọng cảm ơn! Hà Nội, ngày 10 tháng 3 năm 2026 Tác giả luận án (Ký và ghi rõ họ tên) Trần Đức Bình iii MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN .ii MỤC LỤC.

iii DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT .vii DANH MỤC CÁC BẢNG. viii DANH MỤC CÁC HÌNH. TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU. Những nghiên cứu về đa dạng Hệ thực vật trên thế giới.

Những nghiên cứu về Hệ thực vật trên thế giới. Những nghiên cứu về Hệ thực vật của một số nước lân cận với Việt Nam. Những nghiên cứu đa dạng về dạng sống. Những nghiên cứu về yếu tố địa lý và đặc hữu.

Những nghiên cứu về thực vật nguy cấp, quý hiếm. Những nghiên cứu về đa dạng Hệ thực vật ở Việt Nam. Tổng quan đa dạng Hệ thực vật Việt Nam. Tổng quan đa dạng thực vật theo 8 vùng sinh thái.

Vùng Đông Bắc. Vùng Tây Bắc. Vùng Đồng bằng Sông Hồng. Vùng Bắc Trung Bộ.

Vùng Nam Trung Bộ. Vùng Tây Nguyên. Vùng Đông Nam Bộ. Vùng Đồng Bằng Sông Cửu Long.

Những nghiên cứu về dạng sống. Những nghiên cứu về yếu tố địa lý và đặc hữu. Những nghiên cứu về thực vật nguy cấp, quý hiếm. Nghiên cứu về hệ thực vật tại Khu BTTN Kon Chư Răng.

Điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội Khu BTTN Kon Chư Răng. Điều kiện tự nhiên ở khu BTTN Kon Chư Răng. Vị trí địa lý. Đặc điểm địa hình.

Đặc điểm khí hậu. Đặc điểm thủy văn. Địa chất và thổ nhưỡng. Điều kiện kinh tế-xã hội ở khu BTTN Kon Chư Răng.

Dân số, dân tộc, lao động. Kinh tế những hoạt động kinh tế chính, thu nhập đời sống của dân cư. Xã hội, thực trạng giáo dục và đào tạo, y tế, văn hóa. Hệ thống giao thông.

Dịch vụ môi trường rừng. Hiện trạng sử dụng đất. Thống kê hiện trạng sử dụng đất. Phân tích, đánh giá hiện trạng sử dụng đất, tình hình quản lý, sử dụng đất39 1.

Hiện trạng tài nguyên rừng. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu. Nội dung nghiên cứu.

Phương pháp nghiên cứu. Phương pháp hồi cứu tài liệu. Phương pháp nghiên cứu đa dạng Hệ thực vật. Phương pháp xử lý số liệu.

KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN. Danh lục các loài thực vật có mạch tại Khu BTTN Kon Chư Răng, tỉnh Gia Lai54 3. Đa dạng hệ thực vật Khu BTTN Kon Chư Răng, tỉnh Gia Lai. Đa dạng mức độ ngành.

Đa dạng ở mức độ họ. Đa dạng ở mức độ chi. Đa dạng về yếu tố dạng sống thực vật. Đa dạng các yếu tố địa lý.

Đa dạng về giá trị sử dụng. Thức ăn cho động vật – Animal Food (AF). Mục đích môi trường – Environmental Uses (EU). Nhiên liệu – Fuels (FU).

Nguồn gen – Gene Sources (GS). Thực phẩm cho con người – Human Food (HF). Thức ăn cho động vật không xương sống – Invertebrate Food (IF). Vật liệu – Materials (MA).

Dược liệu – Medicines (ME). Chất độc – Poisons (PO). Mục đích xã hội – Social Uses (SU). Cơ sở bảo tồn loài dựa theo nhóm công dụng.

Đa dạng về nguồn gen nguy cấp, quý, hiếm. Đa dạng nguồn gen nguy cấp, quý, hiếm theo các tiêu chí. Cơ sở bảo tồn loài theo thứ tự ưu tiên dựa trên 4 tiêu chí. Nguyên nhân gây suy giảm đa dạng Hệ thực vật ở Khu BTTN Kon Chư Răng109 3.

Nhóm nguyên nhân trực tiếp. Khai thác gỗ trái phép. Khai thác lâm sản ngoài gỗ. Cháy rừng và tác động của biến đổi khí hậu.

Nhóm nguyên nhân gián tiếp. Thiếu việc làm, đất canh tác, nghèo đói. Sản xuất nông nghiệp gặp nhiều khó khăn. Chính sách.

Lực lượng chuyên trách còn thiếu và yếu. Những thuận lợi và khó khăn trong công tác bảo tồn đa dạng Thực vật. Thuận lợi trong công tác quản lý, bảo vệ rừng. Khó khăn trong công tác quản lý, bảo vệ rừng.

Đề xuất các giải pháp bảo tồn ĐDSH cho Hệ thực vật Khu BTTN Kon Chư Răng. Đề xuất các giải pháp bảo tồn đa dạng sinh học. Bảo tồn trên quy mô cảnh quan (Landscape-level conservation). Kết hợp bảo tồn ĐDSH với phát triển kinh tế - xã hội.

Gắn bảo tồn với bảo vệ cảnh quan và môi trường sinh thái. Bảo tồn gắn với văn hóa và tri thức bản địa. Tiếp cận tổng hợp: Bảo tồn gắn với phát triển bền vững. Đề xuất giải pháp Bảo tồn và phát triển nguồn tài nguyên thực vật.

Đề xuất giải pháp bảo tồn các loài thực vật quý hiếm. Giải pháp bảo tồn loài theo thứ tự ưu tiên. Giải pháp phối hợp giữa bảo tồn in-situ và ex-situ cho các loài thực vật nguy cấp, quý hiếm. 125 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ.

127 CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC ĐÃ CÔNG BỐ. 128 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO. Danh lục các loài thực vật có mạch tại Khu BTTN Kon Chư Răng. Danh sách các loài ghi nhận cho hệ thực vật Khu BTTN Kon Chư Răng (bao gồm mẫu nghiên cứu và ảnh tiêu bản).

Danh lục các loài thực vật quý hiếm tại Khu BTTN Kon Chư Răng. Danh lục các loài thực vật đặc hữu. Bản đồ 34 tỉnh thành Việt Nam. Ảnh một số hoạt động của nghiên cứu sinh.

Ảnh một số loài thực vật thu được tại Khu BTTN Kon Chư Răng .

Nội dung được bảo vệ bản quyền — Tải xuống đầy đủ

Trích dẫn luận án này

Trần Đức Bình (2026). Đa dạng thực vật có mạch & bảo tồn tại Kon Chư Răng [Luận án tiến sĩ, Học viện Khoa học và Công nghệ]. LuanAn.net. https://luanan.net/sinh-hoc/nghien-cuu-da-dang-thuc-vat-va-bao-ton-kon-chu-rang

Câu hỏi thường gặp

Luận án "Đa dạng thực vật có mạch & bảo tồn tại Kon Chư Răng" nghiên cứu về vấn đề gì?

Luận án nghiên cứu đa dạng thực vật có mạch, phân tích đặc điểm và đưa ra các đề xuất bảo tồn hiệu quả, góp phần nâng cao hiểu biết về hệ sinh thái.

Luận án "Đa dạng thực vật có mạch & bảo tồn tại Kon Chư Răng" được bảo vệ tại trường nào?

Luận án này được bảo vệ tại Học viện Khoa học và Công nghệ. Năm bảo vệ: 2026.

Luận án "Đa dạng thực vật có mạch & bảo tồn tại Kon Chư Răng" thuộc chuyên ngành gì?

Luận án "Đa dạng thực vật có mạch & bảo tồn tại Kon Chư Răng" thuộc chuyên ngành Thực vật học. Danh mục: Sinh Học.

Luận án "Đa dạng thực vật có mạch & bảo tồn tại Kon Chư Răng" có bao nhiêu trang?

Luận án "Đa dạng thực vật có mạch & bảo tồn tại Kon Chư Răng" có 338 trang. Bạn có thể xem trước một phần tài liệu ngay trên trang web trước khi tải về.

Cách tải luận án "Đa dạng thực vật có mạch & bảo tồn tại Kon Chư Răng" về máy như thế nào?

Để tải luận án về máy, bạn nhấn nút "Tải xuống ngay" trên trang này, sau đó hoàn tất thanh toán phí lưu trữ. File sẽ được tải xuống ngay sau khi thanh toán thành công. Hỗ trợ qua Zalo: 0559 297 239.

Luận án liên quan

Chia sẻ tài liệu: Facebook Twitter