Luận án: Tổ chức Hoạt động Trải nghiệm Sinh học Cơ thể Người cấp THCS Phát triển Năng lực Thể chất

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM HÀ NỘI NGUYỄN THỊ THANH HUYỀN Tæ CHøC HO¹T §éNG TR¶I NGHIÖM TRONG D¹Y HäC PHÇN SINH HäC C¥ THÓ NG¦êI CÊP TRUNG HäC C¥ Së §Ó PH¸T TRIÓN N¡NG LùC THÓ CHÊT CHO HäC SINH LUẬN ÁN TIẾN SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC HÀ NỘI – 2019 luan an BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM HÀ NỘI NGUYỄN THỊ THANH HUYỀN Tæ CHøC HO¹T §éNG TR¶I NGHIÖM TRONG D¹Y HäC PHÇN SINH HäC C¥ THÓ NG¦êI CÊP TRUNG HäC C¥ Së §Ó PH¸T TRIÓN N¡NG LùC THÓ CHÊT CHO HäC SINH Chuyên ngành: Lý luận và PPDH bộ môn Sinh học Mã số: 9.11 LUẬN ÁN TIẾN SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC Người hướng dẫn khoa học: 1. Nguyễn Thị Bích Ngọc HÀ NỘI - 2019 luan an i LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các kết quả, số liệu trình bày trong Luận án là trung thực và chƣa đƣợc công bố trong bất kỳ công trình nào khác. Tác giả Nguyễn Thị Thanh Huyền luan an ii LỜI CẢM ƠN Luận án này đƣợc hoàn thành tại Bộ môn lý luận và phƣơng pháp dạy học bộ môn Sinh học, Khoa Sinh học, Trƣờng Đại học Sƣ phạm Hà Nội.

Trong quá trình nghiên cứu, tôi đã nhận đƣợc sự giúp đỡ quý báu của các tập thể và cá nhân. Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến GS. Đinh Quang Báo, TS Nguyễn Thị Bích Ngọc đã tận tâm giúp đỡ, hƣớng dẫn tôi trong suốt quá trình nghiên cứu và thực hiện luận án. Tôi xin chân thành cảm ơn tập thể Bộ môn Lý luận và Phƣơng pháp dạy học bộ môn Sinh học, Khoa Sinh học, Phòng sau Đại học, Ban Giám hiệu Trƣờng Đại học Sƣ phạm Hà Nội, đã tạo mọi điều kiện cho tôi học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận án.

Tôi xin chân thành cảm ơn Ban Lãnh đạo Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội, Lãnh đạo trƣờng THPT Phú Xuyên A, Tp Hà Nội; các thầy giáo, cô giáo, các em HS các trƣờng THCS nơi tôi tiến hành khảo sát và TN sƣ phạm. Tôi cũng xin cảm ơn các thầy giáo, cô giáo, các nhà nghiên cứu sƣ phạm đã gửi ý kiến đóng góp để luận án đƣợc hoàn thiện hơn. Tôi cũng xin chân thành cảm ơn gia đình, bạn bè, đồng nghiệp đã luôn động viên, khích lệ tôi trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu. Hà Nội, tháng 10 năm 2019 Tác giả luận án Nguyễn Thị Thanh Huyền luan an iii MỤC LỤC MỞ ĐẦU.

LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI. MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU. ĐỐI TƢỢNG VÀ KHÁCH THỂ NGHIÊN CỨU. GIẢ THUYẾT KHOA HỌC.

NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU. PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. PHẠM VI NGHIÊN CỨU. ĐÓNG GÓP MỚI CỦA LUẬN ÁN.

CẤU TRÚC LUẬN ÁN .7 CHƢƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI. LƢỢC SỬ NGHIÊN CỨU VỀ NĂNG LỰC THỂ CHẤT VÀ HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM. Giáo dục thể chất và Năng lực thể chất. Hoạt động trải nghiệm.

Một số khái niệm, cấu trúc năng lực thể chất. Định hƣớng tổ chức hình thành và phát triển NLTC cho HS. Hoạt động trải nghiệm. Đặc điểm tâm sinh lý lứa tuổi của HS lớp 8.

CƠ SỞ THỰC TIỄN. Mục đích điều tra thực trạng. Nội dung điều tra. Phƣơng pháp điều tra.

Địa điểm và thời gian điều tra. Đặc điểm đối tƣợng điều tra. Kết quả điều tra .36 Tiểu kết chƣơng 1 .41 luan an iv CHƢƠNG 2: TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM TRONG DẠY HỌC PHẦN SINH HỌC CƠ THỂ NGƢỜI CẤP THCS ĐỂ PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC THỂ CHẤT CHO HỌC SINH. MỤC TIÊU, NỘI DUNG SHCTN CẤP THCS NHẰM PHÁT TRIỂN NLTC CHO HỌC SINH.

Mục tiêu phần Sinh học cơ thể ngƣời cấp THCS. Nội dung kiến thức SHCTN cấp THCS .THIẾT KẾ HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM TRONG DẠY HỌC SHCTN CẤP THCS ĐỂ PHÁT TRIỂN NLTC CHO HỌC SINH. Nguyên tắc thiết kế các HĐTN. Quy trình thiết kế các HĐTN để giáo dục NLTC trong dạy học SHCTN.

Kết quả thiết kế các HĐTN. TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM NHẰM PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC THỂ CHẤT CHO HỌC SINH. Nguyên tắc tổ chức hoạt động trải nghiệm cho học sinh. Tổ chức hoạt động trải nghiệm.

ĐÁNH GIÁ NLTC CỦA HS LỚP 8 THÔNG QUA DẠY HỌC PHẦN SHCTN CẤP THCS .83 Tiểu kết chƣơng 2 .91 CHƢƠNG 3: THỰC NGHIỆM SƢ PHẠM. MỤC ĐÍCH THỰC NGHIỆM. ĐỐI TƢỢNG VÀ PHƢƠNG PHÁP THỰC NGHIỆM. Đối tƣợng thực nghiệm.

Phƣơng pháp thực nghiệm. KẾT QUẢ THỰC NGHIỆM VÀ BIỆN LUẬN. Kết quả phân tích định lƣợng. Kết quả phân tích định tính .110 Tiểu kết chƣơng 3 .113 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ .114 DANH MỤC NHỮNG CÔNG TRÌNH KHOA HỌC ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI .115 TÀI LIỆU THAM KHẢO .116 PHỤ LỤC luan an v DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT TT Chữ viết tắt Viết đầy đủ 1 HS Học sinh 2 CSSK Chăm sóc sức khỏe 3 ĐC Đối chứng 4 GDTC Giáo dục thể chất 5 GV Giáo viên 6 HĐTN Hoạt động trải nghiệm 7 TC Tiêu chí 8 KN Kĩ năng 9 KT Kiểm tra 10 M Mức 11 NL Năng lực 12 NLTC Năng lực thể chất 13 SHCTN Sinh học cơ thể ngƣời 14 TDTT Thể dục thể thao 15 THCS Trung học cơ sở 16 TN Thực nghiệm 17 SGK sách giáo khoa luan an vi DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng 1.

Thành phần năng lực thể chất. Một số hoạt động nhằm giáo dục NLTC cho HS. Tuổi nghề của GV dạy Sinh học đƣợc khảo sát. Kết quả nhận thức của GV về vai trò của việc giáo dục NLTC cho HS.

Mức độ rèn luyện các KN của NLTC trong dạy học SHCTN. Kết quả điều tra GV lựa chọn các chƣơng SHCTN, cấp THCS để giáo dục NLTC. Mức độ tổ chức các loại hoạt động học tập trong dạy học phần SHCTN. Nội dung SHCTN có thể giáo dục NLTC cho HS.

Các chƣơng dạy học nhằm rèn luyện các KN NLTC. Thiết kế chi tiết các hoạt động theo chu trình trải nghiệm. Một số HĐTN thực tiễn trong quá trình TN. Quy trình tổ chức HĐTN để phát triển NLTC cho HS trong dạy học SHCTN, cấp THCS.

Mô tả hành vi theo thang đo của Neesham C và cộng sự. Tiêu chí đánh giá KN của NLTC. Thang đánh giá KN của NLTC. Cách đánh giá NLTC qua tổ chức HĐTN trong dạy học phần SHCTN.

Thống kê mô tả điểm trung bình NLTC của HS qua 3 lần đo. Phân loại mức độ NLTC của HS qua các lần đo của nhóm TN. Kết quả kiểm định giá trị trung bình NLTC giữa các lần đo ở nhóm TN. Giá trị trung bình toàn mẫu từng KN của NLTC qua các lần đo.

Phân loại mức độ đạt đƣợc về KN các định khẩu phần ăn phù hợp. Phân loại mức độ về KN Thực hiện các hình thức vận động cơ bản. Phân loại mức độ về KN nhận diện và lựa chọn cách cân bằng cảm xúc .99 luan an vii Bảng 3. Phân loại mức độ về KN Lập kế hoạch sinh hoạt, học tập và CSSK.

Phân loại mức độ về KN Đo và đánh giá một số chỉ số sức khỏe. Phân loại mức độ về KN Lựa chọn một số biện pháp thích ứng với môi trƣờng. Thống kê mô tả kết quả các tỉnh tham gia khảo sát ở nhóm TN. Điểm trung bình NLTC của 9 HS đƣợc lựa chọn trong quá trình TN của nhóm TN.

Tỉ lệ % học sinh đạt điểm Xi của điểm KT ở nhóm ĐC và TN. Kết quả kiểm định điểm trung bình giữa các lần KT kiến thức SHCTN của nhóm ĐC và nhóm TN. Tƣơng quan của Kiến thức SHCTN và NLTC ở nhóm TN. Kết quả phát triển KN của NLTC thông qua xuất hiện một số hành vi tích cực ở nhóm TN .109 luan an viii DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ Biểu đồ 3.

Đƣờng biểu diễn mức độ phát triển NLTC của HS qua 3 lần đo. Mức độ phát triển KN Lập khẩu phần ăn phù hợp. Mức độ phát triển KN thực hiện các hình thức vận động cơ bản. Mức độ phát triển KN nhận diện và lựa chọn cách cân bằng cảm xúc.

Mức độ phát triển KN lập kế hoạch sinh hoạch sinh hoạt, học tập và hoạt động CSSK. Mức độ phát triển đo và đánh giá một số chỉ số sức khỏe. Mức độ phát triển KN Lựa chọn một số biện pháp thích ứng với môi trƣờng. Mức độ phát triển về NLTC của HS thuộc 3 nhóm có điểm TB về.

Điểm trung bình các lần KT, đánh giá Kiến thức SHCTN ở nhóm ĐC và TN .106 luan an ix DANH MỤC CÁC SƠ ĐỒ Sơ đồ 1. Mô hình học tập dựa vào trải nghiệm của Kurt Lewin. Các hoạt động trong chu trình trải nghiệm (Svinicki, p 146). Cấu trúc năng lực thể chất.

Quy trình thiết kế HĐTN. Quy trình đánh giá NLTC của HS. Đƣờng phát triển NLTC .88 luan an 1 MỞ ĐẦU 1. LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI 1.

Xuất phát từ yêu cầu đổi mới giáo dục hiện nay Những yêu cầu về dạy học tích cực hóa ngƣời học là một vấn đề không mới, nó đã đƣợc đề cập đến từ những năm 60 của thế kỷ XX và đã và đang đƣợc thực hiện một cách quyết liệt trong những năm gần đây [26]. Đây không phải là vấn đề của riêng nƣớc ta mà là đang đƣợc quan tâm ở mọi quốc gia trong chiến lƣợc phát triển nguồn lực con ngƣời phục vụ các mục tiêu kinh tế - xã hội. Tuy nhiên cho đến nay vẫn còn tồn tại nhiều bất cập, thể hiện ở việc giáo viên vẫn còn quá chú trọng truyền đạt kiến thức cho HS mà chƣa thực sự dạy học theo hƣớng phát triển phẩm chất và năng lực ngƣời học trong đó có NLTC. Nguyên nhân chính của tình trạng này là: Giáo viên vẫn còn rất lúng túng trong việc gắn lý thuyết với thực tế, thiếu cơ sở lý luận, quy trình tổ chứ dạy học và bộ tiêu chí đánh giá năng lực ngƣời học.