Luận án tiến sĩ sinh học nghiên cứu biến đổi của một số gen ty thể ở bệnh ung th

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC TỰ NHIÊN Phạm Thị Bích NGHIEN CUU BIEN DOI CUA MOT SO GEN TY THE O BENH UNG THU DAI TRUC TRANG LUAN AN TIEN Si SINH HOC Hà Nội - 2018 ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC TỰ NHIÊN Phạm Thị Bích NGHIÊN CỨU BIẾN DOI CUA MOT SO GEN TY THE O BENH UNG THU DAI TRUC TRANG Chuyên ngành: Sinh lý học người và động vật Mã số: 62420104 LUẬN ÁN TIÊN SĨ SINH HỌC NGƯỜI HƯỚNG DÂN KHOA HỌC: I. Trịnh Hồng Thái 2. Lô Thanh Thúy Hà Nội - 2018 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu tôi đã thực hiện dưới sự hướng dẫn của PGS.Trịnh Hồng Thái và TS.Tô Thanh Thúy cũng như sự hỗ trợ, giúp đỡ của các đông nghiệp. Các số liệu, kết quả của luận án là trung thực, một phân kết quả đã được công bô trên các tạp chí khoa học.

Việc sử dụng các dữ liệu trong luận án của tôi đã được sự chấp thuận băng văn bản của các đồng tác gia. Luận án chưa từng được tác giả khác công bô. Nghiên cứu sinh Phạm Thị Bích LỜI CÁM ƠN Lời đầu tiên, tôi xin bày tỏ lòng kính trọng và biết ơn sâu săc đên PGS.Trịnh Hồng Thái và TS.Tô Thanh Thúy những người thầy/cô đã luôn tan tinh diu dat, hướng dẫn, động viên khích lệ, định hướng và chỉ bảo cho tôi những kinh nghiệm quý báu trong quá trình thực hiện luận án. Tôi xin chân thành cám ơn các bác sĩ, y tá Khoa Giải phẫu bệnh — Tê bào, Bệnh viện K Hà Nội, Bệnh viện Quân Y 103, cac bac si, y ta Khoa Sang lọc máu, Viện Huyết học và Truyền máu Trung ương đã nhiệt tình giúp đỡ, cung cấp mẫu nghiên cứu cũng như thông tin về đặc điểm bệnh học của bệnh nhân UTĐTT để chúng tôi thực hiện nghiên cứu này.

Tôi xin chân thành cảm ơn toàn thê Quý Thây, Cô trong Bộ môn Sinh lý học và Sinh học người, Khoa S¡nh học, Trường Đại học Khoa học Tự nhiên đã truyền đạt cho tôi những kiến thức quý báu trong suốt thời gian học tập và nghiên cứu. Tôi xin gửi lời cảm ơn đến Ban giám hiệu, Phòng Sau đại học, Khoa Sinh học Trường Đại học Khoa học Tự Nhiên - Đại học Quốc Gia Hà Nội đã tạo điều kiện cho tôi hoàn thành các thủ tục bảo vệ. Tôi cũng xin chân thành cảm ơn các đồng nghiệp và các bạn sinh viên Phòng Proteomics và Sinh học cấu trúc thuộc Phòng thí nghiệm Trọng điểm Công nghệ Enzyme và Protein, Trường Đại học Khoa học Tự Nhiên đã luôn hỗ trợ giúp đỡ trong quá trình tôi làm thực nghiệm và sử lý số liệu kết quả. Luận án đã được thực hiện với sự hỗ trợ kinh phí của các đề tài KC.05 và trang thết bị, cơ sở vật chất của phòng Proteomics và Sinh học câu trúc thuộc Phòng thí nghiệm Trọng điểm Công nghệ Enzyme và Pro- tein, Phòng thí nghiệm Sinh học người thuộc Bộ môn Sinh lý học và Sinh học người, Khoa Sinh học, Trường Đại học Khoa học Tự nhiên.

Cuỗi cùng, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn tới gia đình và người thân đã luôn tạo điêu kiện tốt nhất đề tôi hoàn thành luận án. Pham Thị Bích LOT CAM DOAN 0257. 1 DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU VÀ CHỮ VIT 'TẮTT. <5 «=sesessssesese 4 DANH MỤC BẢNNG.

<< 5 99 91 9999 099 91 09050089 4£ 5 DANH MỤC HÌNH. TÔNG QUAN TÀI LIỆỆU.UNG THƯ ĐẠI TRỰC TRRÀNG,. Thực trạng mắc ung thư đại trực tràng .--¿-¿- «xxx kE + £ềEvEekskceEekrkreree, 10 1. Các yêu tô nguy cơ gây ung thư đại trực tràng.--- ¿se seEeEeEskzeeereeeeea II 1.

Một số đặc điểm bệnh học phản ánh tiễn triển của ung thư đại trực tràng. Các chỉ thị sinh học của ung thư đại trực tràng. HỆ GEN TY THẺ VÀ HIỆN TƯỢNG DỊ TẾ BÀO CHÁTT. Hệ gen ty thể và chức năng.--¿- ¿- ¿+ + xxx SE EềEEE kg na l6 1.

Hiện tượng dị tế bào chất và ngưỡng biểu hiện của đột biến ADN ty thê. DOT BIEN ADN TY THÊ VÀ BỆNH UNG THƯ. Biến đổi của một số øen ty thể mã hóa cho các protein. Biến đổi trên gen NDI vicccccccccccscccscsscscsccscscscsscscscusvscsesvscseusvscsevecseevavseeesesees 19 IN 21.

Một số biến đổi của gen COX-1 và CO X-2. ¿+ te sEvE+t+t£eEsesereree 21 1.Mật đoạn lớn trên ADN ty thỂ. -¿- (E333 E SE TT ng 23 1. Sự thay đổi sô bản sao ADN ty thê và bệnh ung thư.

NGHIÊN CỨU BIÊN ĐÓI CỦA ADN TY THẺ Ở VIỆT NAM. CÁC PHƯƠNG PHÁP PHÁT HIỆN BIẾN ĐÓI GEN TY THÊ. Kỹ thuật PCR kết hợp với RFLP. - - - sEkxSxEEE SE ve: 27 I.

Xác định trình tự Ø€N. Các phương pháp định lượng mức độ biến đổi ADN ty thê. NGUYÊN LIỆU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Mẫu nghiên CỨU.

--- G- ¿ E1 1E 1E E1 1 13 1 1 11 1 HT Tư HT nh Hư, 30 2. MÁY VÀ TRANG THIẾT B)|. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CC ỨU .2- 5< SG S8 SE SE sSSsS£sSesssses 34 2. Tách chiết ADN tổng sô từ mẫu mô ung thư đại trực tràng.

Tách chiết ADN tông số từ mẫu mu. Điện di trên øel agarose và øel polyacryÏamde. Nhân bản đoạn øen ty thể chứa đột biên quan tâm bang kỹ thuật PCR. Kỹ thuật PCR va đa hình chiêu dài các đoạn cắt giới hạn (PCR-RELP).

Nhân dòng trực tiếp đoạn gen chứa đột biên vào vector pJETI. Giải trình tự các đoạn øen chứa đột biên. Tinh sạch sản phâm PCR.- - G- - EkSxESk St Sề E1 E 1v TS TT HT, 42 2. Định lượng mức độ mất đoạn, sô bản sao ADN ty I1 42 2.

CAC PHAN MEM TIN SINH HOC, PHUONG PHAP THONG KE ĐƯỢC SỬ DỤNG TRONG NGHIÊN CỨPU .d- 5-5-5 S2 S2 S2 S5 se s£s£sSs 46 CHƯƠNG 3. KÉT QUÁ VÀ THẢO LUẬN.- 5 5 5 s se se se eSsssSs 48 3. BIEN DOI CUA CAC GEN ND1, ND3, COX-1 VA COX-2 TY THÉ. Biến đôi T4216C và A4164G của gen NDI ty thé voecccccccccccsessssssssssestseesseeeteees 48 3.

Biên đổi A4164G và một số biển đổi khác. Tân suất biến đổi A4164G và mỗi liên quan với các đặc điểm bệnh học. Biến đôi A10398G thuộc gen W3 fy fhể. Một sô vị trí biến đôi của gen COX-17 và COX-2 ty thỂ.

MAT DOAN LON CUA ADN TY THE O BENH NHAN UNG THU ĐẠI TRỰC TRÀ NG,. Xác định mất đoạn 4977 bp và một số mất đoạn lớn khác. Xác định mắt đoạn 4977 ÏD. Xac dinh cdc mat doan lon kNGC 4Y77 Dp veccecccccscecesssvecscsevscsvsevecscsstecseeseecees 68 3.

Mỗi liên quan giữa tỷ lệ mất đoạn 4977 bp với các đặc điểm bệnh học. Xác định mức độ mật đoạn lớn của ADN ty thé ở bệnh nhân ung thư đại trực tràng băng phương pháp real-time PC.--- - - xxx E*EeEeE£E£k+k£k£vEvEeEereereea 7] 3. Xây dựng đường chuẩn cho kỹ thuật real-time PCR xác định mức độ mắt đoạn lớn của ADN ty tHỂ. St Set kv SE EEEEk SE SE ryi 72 3.

Xác định mức độ mat đoạn trên các mâu nghiÊH Cứ. Mỗi liên quan giữa mức độ mất đoạn lớn với các đặc điểm bệnh học. SỰ THAY ĐÓI SÓ BẢN SAO ADN TY THẺ Ở CÁC BỆNH NHÂN UNG THƯ ĐẠI TRỰC TRÀ NG,. Số bản sao ADN ty thể ở các mẫu nghiên cứu.

Môi liên quan gitra số bản sao ADN ty thê với các đặc điểm bệnh học. TAC DONG TONG HOP CUA MOT SO BIEN DOI, MUC DO MAT DOAN, SO BAN SAO CỦA ADN TY THẺ VỚI TIỀN TRIÊN UTĐTT. Đối với sự di căn hạch. Đối với sự tiễn triển giai đoạn ung thư.

VAI TRO CUA MAT DOAN, SO BAN SAO VOI NGUY CO MẮC UNG THƯ ĐẠI TRỰC TRÀNG. Môi tương quan vê mức độ mất đoạn, sô bản sao ADN ty thể giữa mẫu mô và mẫu máu, giữa mức độ mất đoạn và sô bản sao ADN ty thỂ.-¿- ¿5 se cs£+e+esee: 84 3. Mức độ mất đoạn tăng lam tăng nguy cơ mắc ung thư đại trực tràng. 88 BÀN LUẬN CHUNG,.

:+‹ƠÔÔÔÔÒỒÔỒÔ 99 KITEN NGHL.ccccsccccscssssscsssscsssssscssescscsssssscessssssessssssessscssessscessssscessssssessssssessscesessesesees 100 DANH MUC CAC CONG TRINH KHOA HOC CUA TAC GIA LIEN QUAN 390B 9. 101 TÀI LIỆU THAM IKKHẢOO. Hệ thông phân loại TNM đổi với ung thư đại trực tràng. Vị trí và chức năng của các gen ty thỀ.--- 2s +x+x+k+k+£z£exexea -2- PHU LUC 3.

Danh sach, dac diém bénh hoc va nông độ ADN tong số từ các mẫu của bệnh nhân ung thư đại trực frằng.-- -- - - - 22+ + + + +13 rssessei -3- PHU LUC 4. Ảnh điện di ADN tổng sô từ một số mẫu nghiên cứu. Bản cam kết cho mẫu của bệnh nhân.-- ¿+ 2 +s+s+s£e£+£+Ezx+š -10- PHỤ LỤC 6. Phiêu lây mẫu ung thư.- (6k ‡E kề ck cv gyrvekea -11- PHỤ LỤC 7.

So sánh trình tự đoạn ADN cua gen ND/, ND4, HBB với trình tự ADN ty thể chuẩn, sen HBB băng chương trình BLAST. 5 +2 s£zczzzs+: - ]2- PHỤ LỤC 8. Một số biến đổi, mất đoạn 4977 bp, mức độ mất đoạn, số bản sao ADN ty thể của mô ung thư đại trực tràng .--¿-¿- + + ssx Ek*k£vEeEekckcvEeeekrerees - l3- PHU LUC 9. Két qua real-time PCR, đô thị của hai đường chuẩn NDI và ND4.

Mức độ mất đoạn, số bản sao ADN ty thê của 40 bệnh nhân UTĐTT từ Bénh vién Quan Y 103. Dự đoán khả năng mắc UTĐTT dựa vào mức độ mất đoạn từ phân tích hồi quy đơn biẾn.-- - 6 SE EE#E£E£EEE£EEEEEEEEkEEEEEEeEekekekrkrkrkrered - 24 - PHU LUC 12. Dự đoán khả năng mắc UTĐTT dựa vào sô ban sao ADN ty thê và mất đoạn từ phân tích hồi quy đơn biẾn.- ¿c6 E*E#E£E‡E£EEvEvEeEekckcveveeeeea - 26 - PHỤ LỤC 13. Mối liên quan giữa mức độ mất đoạn, số bản sao ADN ty thể với các đặc điểm bệnh học của bệnh UTĐTT .--:-¿- ++5++++£++xvzxtzxvrrerxerxervsrvre - 30 - AJCC ATP COX-I COX-2 Cytc D-loop EtBr GD HPLC KSS LHON LCU MELAS mtADN NADH NDI ND3 OXPHOS PCR RFLP ROS TNM UTDTT Tn DANH MUC CAC KY HIEU VA CHU VIET TAT American Joint Committee on Cancer (hiép hdi ung thu Hoa Ky) Adenosine triphosphate Base pair (cap bazo) Cytochrome c oxidase I Cytochrome c oxidase II Cytochrome c Displacement loop Ethidium bromide Giai doan High-performance liquid chromatography (sac ky long hiéu nang cao) Kearns-Sayre syndrome (hoi chung KSS) Leber’s hereditary optic neuropathy (hội chứng liệt thần kinh thị giác di truyén theo Leber) Lan can u Mitochondrial encephalopathy, lactic acidosis, stroke-like episodes (hoi ching nao giat co, tang acid lactic mau va gia tai bién mach) Mitochondrial ADN (ADN ty thé) Nicotinamide adenine dinucleotide (dang khu) NADH dehydrogenase | NADH dehydrogenase 3 Oxidative phosphorylation (phosphoryl hda oxy hoa) Polymerase chain reaction (phan tng chudi polymerase) Restriction fragment length polymorphism (da hinh chiéu dài các doan cat gidi han) Reactive oxygen species (dang oxy hoat dong) Tumor- lymph Node- Metastases Ung thu dai truc trang Melting temperature (nhiệt độ nóng chảy) DANH MUC BANG Bang 1.

Phần chia giai đoạn ƯTĐTT của AJCC -2002. Số lượng bệnh nhân UTĐTTT theo đặc điểm bệnh học.