Luận án phó tiến sĩ sinh học nghiên cứu mồi bả diệt muỗi và kết quả khảo nghiệm

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNGĐẠI HỌCKHOA HỌC TỰ NHIÊN HA THỊ QUYÊN NGHIÊN CUU MOI BA DIET MUỖI VÀ KẾT QUÁ KHẢO NGHIÊM PHONG TRU MUOI TRUYEN BỆNH Ở QUANG BÌNH LUẬN AN PHO TIẾN SY KHOA HỌC SINH HỌC Hà Nội 1995 MỤC LỤC Trang Loi cam on 1 PHAN I. MỞ ĐẦU 2 PHAN IL. TONG QUAN TÀI LIỆU 4 II. VAI TRO TRUYEN BENH CUA MUO] CULICIDAE 4 11.

ĐẶC TÍNH SINH HOC CUA MOT SO LOAI MUÔI CO VAI TRO TRUYEN BỆNH. Tập tính hút máu của muỗi 10 11. Tập tính trú an của mudi. Sự kháng và tránh thuốc diệt của muỗi.

Noi sinh san cha muỗi. Các yếu tố sinh thái ảnh hưởng dến các quan thé mudi trưởng thành. CÁC BIEN PHÁP PHÒNG TRỪ MUỐI. Biện pháp hóa học.

Biên pháp sinh hoc. Các biện pháp thu thập và phòng chống muỗi khác. Những công trình nghiên cúu về muỗi và những hóa chất điệt muỗi chủ yếu da được sử dụng ở Quảng Binh. ZZ PHAN IU.

THOI GIAN, DIA DIEM VA PHƯƠNG PHAP NGHIEN CUU 24 1. MỘT SỐ DAC ĐIỂM TU NHIÊN VA KINH TẾ XA HỘI O QUANG BÌNH CÓ LIEN QUAN DEN SU PHÁT TRIEN CUA MUÔI. Đặc điềm dia lý tự nhiên. Đặc điềm khí hậu.

Tinh hình kinh tế xa hội. THỜI GIAN VÀ DIA ĐIỂM NGHIÊN CUU 30 111. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CUU.Nghiên cứu muỗi.Nghiên cứu điều chế và ứng dung mỗi diệt muỗi. ad PHAN IV.

KẾT QUẢ NGHIÊN CÚU. KẾT QUA NGHIÊN CUU VE MUO! CULICIDAE Ở QUANG BINU. Thanh phần loài và sự phân bố. Những loài muỗi Azopheles thu thập được bằng phương pháp mỗi người ban đêm.

Những loài muỗi Anopheles bắt được trong nhà vào ban ngày. Một số loài muỗi Anopheles thường gặp có vai trò truyền bệnh ở Quảng Bình. Thành phần loài va su phân bố 1. Sự phân bố va tỷ lệ (%) của muỗi Culex quinquefasciatus và Culex tritaeniorhynchus.

Mật độ của muỗi Culex guinguefasciatus và Culex tritaentorhynchus. NGHIÊN CỨU SAN XUẤT MO} DIET MUÔI. MỤC DICH NGHIÊN CUU MOI BA DIET MUÔI. CƠ SỞ KHOA HOC CUA VIỆC DIEU CHE MOI DIET MUỐI.

KAC DINH CONG THUC, QUY TRINH SAN XUAT MOI DIET MUOI. Xác dinh thành phan mồi diệt muỗi. Xác định loại hóa chất diệt côn trùng trong mỗi diệt muỗi. Công thức điều chế và quy trình sản xuất mỗi diệt muỗi.

SỬ DUNG VÀ BAO QUAN MỐI DIET MUỐI 79 2. ĐỘC TINH CUA MÔI DIET MUỐI ĐỐI VỚI MUỐI, ĐỐI VỚI NGƯỜI VÀ ĐỘNG VAT. Độc tính của mỗi diệt muỗi dối với muỗi. Độc tính của mỗi diệt muỗi đối với người và động vật.

; HIEU LUC CUA MOI DIET MUOI TRONG DIEU KIEN PHONG THÍ NGHIEM VA THUC DIA. ĐÁNH GIÁ HIỆU LUC CUA MO! DIET MUỐI Ở TRONG PHÒNG THÍ NGHIỆM. Hiệu lực của mỗi diệt muỗi đối với muỗi An. Hiệu lực của mỗi diệt mudi dối với muỗi Aedes aegypt.

Hiệu lực của mỗi diệt mudi đối với muỗi Culex quinquefasciatus. Đánh giá sự thu hút của mỗi diệt muỗi và động vật indi đối với muỗi. HIỆU LUC CUA MO] DIET MUO] TRONG PHAM VI THUC DIA HEP 91 3. Thử nghiệm xác dịnh thời gian tác dụng tồn lưu của mỗi điệt mudi tại thực dia.

So sánh mật độ muỗi đốt người ở nơi có dùng mdi và nơi không dùng mdi. Thành phần loài muỗi bị thu hút và diệt. Tác dụng diệt ruồi của mỗi diệt muỗi. KẾT QUA KHẢO NGHIỆM UNG DỤNG MỖI DIỆT MUỐI.

TINH HÌNH SỬ DỤNG MOI DIET MUOI TRONG CỘNG ĐÔNG. SỰ ĐÁNH GIÁ VA CHAP NHAN CUA NHÂN DAN VE VIỆC SỬ DUNG MO] DIET MUO. CAC CHỈ SỐ MUOI VA BO GAY. Kết qua diều tra chi số côn trùng ở hai diém thi nghiém va dối chứng trước khi đặt mỗi.

Chỉ số muỗi trong thời gian thí nghiệm dùng mỗi diệt muỗi. Chỉ số bọ gây Aedes aegypti. 124 PHÂN V KẾT LUẬN 129 TÀI LIỆU THAM KHẢO 132 PHAN I. MỞ DAU Muỗi là vật trung gian truyền nhiều bệnh nguy hiểm như sốt rét, sốt xuất huyết, viêm não Nhật Bản B, giun chỉ bạch huyết.

Do có tam quan trọng đặc biệt đó, nên đã có nhiều công trình nghiên cứu về khu hệ, sinh học, vai trò truyền bệnh và biện pháp phòng diệt mudi. Các kết quả nghiên cứu khoa hoc đã góp phan giúp cho loài người vượt qua duoc thử thách của những thảm họa dịch bệnh như sốt rét, sốt xuất huyết, viêm não Nhật Bản B [88]. Ở nước ta, từ những năm đầu của thế kỷ 20 đã có những nghiên cứu về muỗi như của Laveran (1901), Stanton (1926), Morm (1930). Những nghiên cứu về muỗi được thực hiện một cách có hệ thống ở Việt nam có thể kể từ sau năm 1954 và đặc biệt được đẩy mạnh từ khi Viên Sot rét, Ký sinh trùng - Côn trùng được thành lập (1957).

Những cong trình nghiên cứu về muỗi có giá trị được công bố như của Dang Văn Ngữ va cộng sự (1973) [34], Vũ Thi Phan và cộng sự (1975 (36J, Nguyễn Thọ Viên, Tran Đức Hinh và cộng sự (1975) 163]. Các nghiên cứu chủ yếu tập trung vào việc xác định thành phần loài, sự phân bố, xác định vai trò truyền bệnh của một số loài muỗi quan trọng trong nước, trong từng khu vực và nghiên cứu áp dụng các biện pháp diệt vào thực tiễn Việt nam. Đối với việc phòng trừ muỗi trước đây cũng như hiện nay, biện pháp hóa học vẫn được coi là một biện pháp có hiệu quả cao nhất. Các hóa chất diệt muỏi chủ yếu được dùng dưới dạng phun tồn lưu, phun không gian, tam man, hương xua diệt muỗi, kem bôi xua.

Quá trình thực hiện phương thức phun :ồn lưu hóa chat diệt đã xuất hiện một khó Kẻ khăn lớn là muỗi kháng thuốc diệt (Vũ Thị Phan, Nguyễn Văn Chí và cộng sự, 1980) [1, 37]. Điều này là một trong những nguyên nhân không hoàn thiện trong công tác phòng chống sốt rét ở một số nước (Bruce Chwatt. Hướng nghiên cứu tìm những biện pháp mới bổ sung như biện pháp sinh hoc, bay muỗi, hoặc hóa chất diệt mới, cũng như các phương thức sử dụng hóa chất diệt khác vân là mối quan tâm hàng đầu đối với công tác phòng chống muỏi truyền bênh. Quảng Binh là một tỉnh có đặc điểm dịch té học của các bệnh do muỗi truyền khá điển hình.

Tình hình sốt rét diễn biến tương dối phức tạp, dịch sốt xuất huyết Dengue vẫn thường xảy ra, vùng lưu hành bệnh giun chỉ bạch huyết khá rộng (42, 44JVì vậy việc nghiên cứu muỗi nói chung, những loài muỗi có vai trò truyền bệnh quan trọng nói riêng đã được Trạm Sốt rét - Ký sinh trùng - Côn trùng Quảng Bình thực hiện thường xuyên. Trong đó việc diệt muỗi bằng mồi bả đã được nghiên cứu từ năm 1991 [15], là một phương thức mới sử dụng hóa chất diệt bằng phương tiện mồi diệt muỗi. Với những số liệu thu thập được trong quá trình tham gia thực hiện, sau khi phân tích xử ly chúng tôi tổng kết thành luận án với tiêu đề: "Nghiên cứu mồi bả diệt mudi và kết quả khảo nghiệm phòng trừ muỗi truyền bệnh ở Quang Binh". Nội dung chủ yếu của luận án gồm: * Xác định thành phần loài và sự phân bố của một số loài mudi có vai trò dịch té quan trọng ở Quang Bình.

* Nghiên cứu điều chế, sản xuất mồi diệt muỗi. * Đánh giá hiệu quả áp dụng mồi diệt muỗi trong việc phòng chống một số loài muỗi có vai trò truyền bệnh quan trọng ở Quảng Bình. * Kiến nghị áp dụng phương thức mới diệt mudi truyền bệnh bang mồi bả. TONG QUAN TAI LIEU ILL VAI TRO TRUYEN BENH CUA MUOI CULICIDAE.

Bệnh sốt rét được biết đến từ xa xưa và lưu hành rộng trên thé giới, bệnh xuất hiện hầu như khắp các châu lục. Bệnh sốt rét gây nhiều tác hại đối với sức khỏe con người, đối với kinh tế - xã hội [84]. Những năm 1950, trên thế giới hàng năm có số người mắc bệnh sốt rét ước tính khoảng 250 triệu người, số người chết vì sốt rét khoảng 2,5 triệu người (Bruce Chwatt, 1980) [71]. Lần dau tiên Laveran (1880) tim thấy ký sinh trùng sốt rét (KSTSR) trong máu ngoại vi của một bệnh nhân người AngiêrL Ronald Ross (1898) đã xác định được vai trò truyền bệnh của muỗi Anopheles và chu kỳ phát triển của KSTSR trong cơ thể muỗi và bệnh sốt rét được lan truyền từ người bệnh sang người lành qua muỗi Anopheles (35,47, 85].

Từ đó đã mở ra một thời kỳ mới đối với việc nghiên cứu muỗi sốt rét. Hàng loạt các công trình nghiên cứu về khu hệ, sinh học, sinh thái học, vai trò truyền bệnh và biện pháp phòng diệt muỗi đã được tiến hành (96. Chỉ tính riêng về phân loại muỗi sốt rét đã có hàng trăm công trình nghiên cứu với gần khoảng 300 bảng định loại khác nhau. Tên tuổi các nhà khoa hoc: Leicester (1908), Stanton (1912), Reid (1968), Harison (1975) Stojanovich va Scott (1966), Theobald (1901 - 1910).

được biết đến với các công trình nghiên cứu về muỗi sốt rét ở Ấn Độ. Miến Điện, Inđônêxia, Philippin, Thai Lan. [77, 82, 102, 109, 110, 111] Nghiên cứu về sinh học, sinh thái học của muỏi có rất nhiều còng trình. trong số đó có các công trình đáng chú ý như của Leicester (1903) (s1, 82], Brice Chwatt (1980) 170, 71].

Sự nhạy cảm của các loài Anopheles với DDT và các loại thuốc diệt côn 5 trùng khác có các cong trình của Davidson (1974) (74), Bruce Chwatt (1980) [72], Herath va Davidson (1980) [7s], Suarez (1990) (108), WHO (1981) (118). Ở Việt nam bệnh sốt rét lưu hành trên 3/4 lãnh thổ, với hàng triệu người mắc bệnh mỗi năm (Đặng Văn Ngữ va cộng sự, 1973) (34). Từ đâu thế kỷ 20, ở nước ta đã có những cỏng trình nghiên cứu muỗi nhưng chủ yếu do người nước ngoài thực hiện. Laveran (1901) đã nghiên cứu ở Bắc bộ; Bonet (1906), Morin (1930) nghiên cứu mudi ở một số điểm thuộc đồng bang Nam Bộ và Côn Dao [27] Sau nam 1957 Viện Sốt rét, Ký sinh trùng - Côn trùng (Hà nội) đã có nhiều công trình nghiên cứu điều tra cơ bản muỗi sốt rét trên diện rộng toàn miền Bac.

Số loài muỗi Anopheles phát hiện được là 56 loài (Tran Đức Hinh, Nguyễn Đức Mạnh, 1983) (8,9). Các nghiên cứu đã xác định được loài An.minimus là trung gian truyền bệnh sốt rét ở vùng rừng núi Việt nam. Nhiều công trình nghiên cứu sinh học sinh thái học của muỗi An.minimus đã được công bố: Nguyễn Hữu Đức và cộng sự (1973) [4], Nguyễn Đức Mạnh (1987) (2z Mudi An.baiabacensis (hiện nay gọi là An.dirus) được xác định là trung gian truyền bệnh sốt rét chủ yếu ở vùng rừng ram, rừng có tán (Dang Văn Ngữ, Vũ Thi Phan và cộng sự, 1985) [2ã]. Ngoài ra còn có 7 loài muỗi Anopheles khác đóng vai trò là vectơ phụ, truyền bệnh sốt rét ở một số vùng: An.vivax ở Gia Ninh, huyện Quảng Ninh, tỉnh Quảng Bình (Nguyễn Thọ Viên, Nguyễn Đức Mạnh và cộng sự, 1975) [63].