Luận án: Đặc điểm sinh thái Voọc bạc Đông Dương tại núi đá vôi Chùa Hang, Kiên Lương, Kiên Giang

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ ----------------------------- LÊ HỒNG THÍA NGHIÊN CỨU ĐẶC ĐIỂM SINH THÁI CỦA VOỌC BẠC ĐÔNG DƯƠNG (TRACHYPITHECUS GERMAINI Milne- Edwards, 1876) TẠI NÚI ĐÁ VÔI CHÙA HANG, HUYỆN KIÊN LƯƠNG, TỈNH KIÊN GIANG LUẬN ÁN TIẾN SỸ SINH HỌC TP. Hồ Chí Minh – 2019 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ ----------------------------- LÊ HỒNG THÍA NGHIÊN CỨU ĐẶC ĐIỂM SINH THÁI CỦA VOỌC BẠC ĐÔNG DƯƠNG (TRACHYPITHECUS GERMAINI Milne- Edwards, 1876) TẠI NÚI ĐÁ VÔI CHÙA HANG, HUYỆN KIÊN LƯƠNG, TỈNH KIÊN GIANG Chuyên ngành: Sinh thái học Mã số: 9 42 01 20 LUẬN ÁN TIẾN SỸ SINH HỌC NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: 1. Herbert Hadley Covert Đại học Colorado Boulder, Tp. Boulder, bang Colorado, Hoa Kỳ 2.

Hoàng Minh Đức Viện Sinh thái học Miền Nam, Viện Hàn lâm KH&CN Việt Nam TP. Hồ Chí Minh – 2019 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan luận án Tiến sỹ “Nghiên cứu đặc điểm sinh thái loài Voọc bạc Đông Dương (Trachypithecus germaini Milne-Edwards, 1876) tại khu vực núi đá vôi Chùa Hang, huyện Kiên Lương, tỉnh Kiên Giang” là công trình nghiên cứu của tôi với sự hướng dẫn khoa học của GS. Herbert Hadley Covert và TS. Hoàng Minh Đức.

Các số liệu và tài liệu trong luận án là trung thực và chưa được công bố trong bất kỳ công trình nghiên cứu nào khác ngoại trừ các bài báo của tác giả liệt kê trong phần phụ lục. Tất cả những tham khảo và kế thừa đều được trích dẫn và tham chiếu đầy đủ. Nghiên cứu sinh Lê Hồng Thía i LỜI CẢM ƠN Trước tiên, tôi xin bày tỏ lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc đến TS. Hoàng Minh Đức và GS.

Covert (Đại học Colorado, Boulder, Hoa Kỳ), người thầy luôn hỗ trợ, động viên, khích lệ và hướng dẫn tôi tận tình trong suốt thời gian từ khi tôi bắt đầu nghiên cứu đến khi hoàn thành luận án. Xin gửi lời cảm ơn trân trọng đến tổ chức bảo tồn Linh trưởng (Primate Conservation, Inc.), Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Kiên Giang đã tài trợ kinh phí trong quá trình thực hiện luận án này. Xin gửi lời cảm ơn trân trọng đến Học Viện Khoa học và Công nghệ, Viện Sinh học nhiệt đới, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam đã tạo điều kiện thuận lợi cho tôi trong quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận án. Tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành đến ThS.

Trần Văn Bằng đã tận tình giúp đỡ, góp ý về chuyên môn cho tôi từ những ngày đầu tiên tôi bắt đầu nghiên cứu về linh trưởng. Em Nguyễn Hiếu Cường, em Lê Thị Huyền Trang hỗ trợ tôi trong các chuyến đi thực địa. Em Đinh Nhật Lâm, em Nguyễn Thương đã tham gia cùng với tôi thực hiện đo đạc các ô mẫu thực vật. Chú Danh Hon đã cùng tôi không ngại khó khăn, nguy hiểm leo lên các vách núi cao thu mẫu đất, mẫu thực vật.

Nguyễn Quốc Đạt, TS. Lý Ngọc Sâm đã tận tình giúp đỡ tôi định danh các loài thực vật. Tôi xin cảm ơn người dân ấp Ba Trại, chủ trì và sư cô chùa Hang đã nhiệt tình cung cấp thông tin, tạo điều kiện ăn ở, đi lại trong suốt thời gian tôi nghiên cứu ngoài thực địa. Cuối cùng, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến Ba, má, chồng và các con luôn ở bên cạnh hỗ trợ, cảm thông động viên giúp đỡ tôi vững bước trong cuộc sống, phấn đấu trong học tập và công tác.

Xin cảm ơn bạn bè đồng nghiệp đã luôn quan tâm, giúp đỡ và động viên tôi trong quá trình thực hiện luận án này.HCM, ngày 20 tháng 7 năm 2019 Lê Hồng Thía ii MỤC LỤC Trang LỜI CAM ĐOAN. ii MỤC LỤC. iii DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CÁC CHỮ VIẾT TẮT. vii DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ, ĐỒ THỊ.

viii DANH MỤC CÁC BẢNG.xiv MỞ ĐẦU. Mục tiêu nghiên cứu. Nội dung nghiên cứu. Ý nghĩa của đề tài.

Những đóng góp mới của luận án. Cấu trúc của luận án. TỔNG QUAN TÀI LIỆU. Tổng quan về phân họ Voọc (Colobinae) và giống Trachypithecus.

Một số đặc điểm sinh thái. Ý nghĩa về hàm lượng dinh dưỡng trong thức ăn của các loài khỉ ăn lá. Các hướng nghiên cứu chính về Colobinae. Giới thiệu về loài Voọc bạc Đông Dương.

Phân loại là đặc điểm sinh học. Sinh thái và tập tính. Hiện trạng bảo tồn .5 Các nghiên cứu về Voọc bạc Đông Dương. Đặc điểm thảm thực vật núi đá vôi.

Đặc điểm tự nhiên khu vực núi Chùa Hang, huyện Kiên Lương, tỉnh Kiên Giang. Vị trí địa lý. Điều kiện kinh tế xã hội. Hiện trạng khai thác núi đá vôi trong khu vực.

ĐỊA ĐIỂM, THỜI GIAN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU .Địa điểm nghiên cứu. Thời gian nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu. Phương pháp thu thập thông tin sơ cấp và thứ cấp.

Phương pháp điều tra thảm thực vật. Phương pháp nghiên cứu vật hậu học. Quan sát tập tính của Voọc bạc Đông Dương. Xác định thành phần thức ăn của Voọc bạc Đông Dương.

Xác định vùng sống của các đàn Voọc. Xác định kích thước bầy. Xác định giới tính và độ tuổi. Phân tích hóa dinh dưỡng thức ăn.

Phân tích hóa dinh dưỡng đất. Phương pháp định danh thực vật. Phương pháp phỏng vấn nhanh có sự tham gia của người dân. Xử lý số liệu nghiên cứu.

KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN. Quần thể Voọc bạc Đông Dương tại núi đá vôi Chùa Hang .1 Kích thước quần thể. Kích thước và cấu trúc bầy. Tổ chức bầy.

Vùng sống của Voọc bạc Đông Dương tại núi Chùa Hang. Đặc điểm thảm thực vật núi Chùa Hang. Sinh cảnh vách núi. Sinh cảnh sườn núi.

Sinh cảnh đỉnh núi. Sinh cảnh rừng ngập mặn. So sánh mức độ đa dạng loài của các sinh cảnh khu vực núi Chùa Hang. Đặc điểm khí hậu và vật hậu tại núi đá vôi Chùa Hang.

Quỹ thời gian ăn và các hoạt động khác của Voọc bạc Đông Dương. Quỹ thời gian hoạt động trong năm. Quỹ thời gian hoạt động trong ngày. Quỹ thời gian hoạt động theo tháng.

Quỹ thời gian hoạt động theo mùa. Quỹ thời gian hoạt động theo giới tính và độ tuổi. Đặc điểm sinh thái dinh dưỡng của Voọc bạc Đông Dương. Thành phần thức ăn.

Sự lựa chọn thành phần thức ăn. Hoá dinh dưỡng. Ảnh hưởng của hàm lượng dinh dưỡng trong lá đến sự lựa chọn thức ăn của Voọc bạc Đông Dương. Ảnh hưởng của hàm lượng dinh dưỡng trong mẫu hoa đến sự lựa chọn ăn của Voọc bạc Đông Dương.

Ảnh hưởng của hàm lượng dinh dưỡng trong mẫu quả là thức ăn của Voọc bạc Đông Dương. Hàm lượng dinh dưỡng trong đất và mối quan hệ với hàm lượng dinh dưỡng trong thành phần thức ăn của Voọc bạc Đông Dương. Sự lựa chọn dinh dưỡng trong mẫu thức ăn theo độ tuổi, giới tính. Nguồn nước Voọc bạc Đông Dương sử dụng trong các hoạt động sống115 3.

Chiến lược lựa chọn thức ăn của Voọc bạc Đông Dương tại núi Chùa Hang. Khả năng cung cấp thức ăn của thảm thực vật núi Chùa Hang. Chiến lược lựa chọn ăn của Voọc bạc Đông Dương. Một số vấn đề về bảo tồn Voọc bạc Đông Dương ở núi đá vôi Chùa Hang.

Các nguyên nhân gây đe dọa đến quần thể Voọc bạc Đông Dương. Nhận thức và các hoạt động bảo tồn Voọc bạc Đông Dương. Đề xuất một số giải pháp bảo tồn Voọc bạc Đông Dương .125 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ.131 DANH MỤC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ .132 TÀI LIỆU THAM KHẢO .133 PHỤ LỤC Phụ lục 1: Tổng hợp dữ liệu quan sát Voọc bạc Đông Dương ngoài thực địa xác định kích thước quần thể và vùng sống Phụ lục 2. Bản đồ tuyến và phân vùng sinh cảnh thực trên núi Chùa Hang Phụ lục 3: Danh mục loài thực vật ghi nhận tại núi Chùa Hang – Kiên Lương Phụ lục 4: Danh mục loài trên các sinh cảnh tại núi Chùa Hang – Kiên Lương Phụ lục 5: Phân tích thống kê Phụ lục 6: Hình ảnh Phụ lục 7: Mẫu câu hỏi phỏng vấn cộng đồng Phụ lục 8: Kết quả phân tích hóa dinh dưỡng đất và mẫu thức ăn Phụ lục 9: Bảng theo dõi tập tích của Voọc bạc Đông Dương vi DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT ADF: Chất xơ acid (Acid Detergent Fiber) AF: Cái trưởng thành AM: Đực trưởng thành GLM: Mô hình tuyến tính tổng quát (Generalized linear model) IUCN: International Union for Conservation of Nature JF: Cái chưa trưởng thành JM: Đực chưa trưởng thành NDF: Chất xơ trung tính (Neutral Detergent Fiber) NRC: National Research Council vii DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ, ĐỒ THỊ Hình 1.

Cấu tạo dạ dày của giống Trachypithecus. Voọc bạc Đông Dương. Hiện trạng khai thác các núi đá vôi tại huyện Kiên Lương. Bản đồ Núi Chùa Hang, huyện Kiên Lương, tỉnh Kiên Giang.

Bản đồ vị trí ô mẫu trên sinh cảnh vách núi Chùa Hang. Ô mẫu 1m2 trên sinh cảnh vách núi Chùa Hang. Bản đồ vị trí ô mẫu trên sinh cảnh sườn và đỉnh núi Chùa Hang .5 Ô mẫu 1m2 trên sinh cảnh sườn và đỉnh núi Chùa Hang. Tuyến thực vật trên sườn núi đá vôi.

Ô tiêu chuẩn trên sinh cảnh rừng ngập mặn. Voọc bạc Đông Dương thực hiện hoạt động ăn. Mẫu thực vật làm thức ăn của Voọc bạc Đông Dương. Số lượng cá thể Voọc bạc Đông Dương tại núi Chùa Hang.

Số lượng cá thể quần thể Voọc bạc Đông Dương theo giới tính và độ tuổi. Vị trí ghi nhận các bầy Voọc bạc Đông Dương tại núi Chùa Hang. Hình thức nhóm (1). Hình thức nhóm (2).

Hình thức nhóm (3). Hình thức nhóm (4). Hình thức nhóm (5). Diện tích phân bố Voọc bạc Đông Dương tại khu vực núi Chùa Hang.

Các điểm ghi nhận và diện tích vùng sống của Voọc bạc Đông Dương tại khu vực núi Chùa Hang. Vùng phân bố của các bầy Voọc bạc Đông Dương tại núi Chùa Hang. Tỉ lệ dạng sống của hệ thực vật núi Chùa Hang. Biểu đồ lượng mưa và tổng số giờ nắng theo tháng.

Biểu đồ nhiệt độ theo tháng. Biểu đồ tỷ lệ trung bình % cây cho lá non theo tháng. Biểu đồ tỷ lệ trung bình % cây cho lá trưởng thành theo tháng. Biểu đồ tỷ lệ trung bình % cây cho chồi theo tháng .