Tác động của môi trường thể chế đến thành công của doanh nghiệp khởi nghiệp tại Việt Nam

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO ĐẠI HỌC BÁCH KHOA HÀ NỘI LÊ VŨ TOÀN TÁC ĐỘNG CỦA MÔI TRƯỜNG THỂ CHẾ ĐẾN THÀNH CÔNG CỦA DOANH NGHIỆP KHỞI NGHIỆP TẠI VIỆT NAM LUẬN ÁN TIẾN SĨ QUẢN LÝ CÔNG NGHIỆP Hà Nội - 2023 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO ĐẠI HỌC BÁCH KHOA HÀ NỘI LÊ VŨ TOÀN TÁC ĐỘNG CỦA MÔI TRƯỜNG THỂ CHẾ ĐẾN THÀNH CÔNG CỦA DOANH NGHIỆP KHỞI NGHIỆP TẠI VIỆT NAM Ngành: Quản lý công nghiệp Mã số: 9510601 LUẬN ÁN TIẾN SĨ QUẢN LÝ CÔNG NGHIỆP NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC PGS.TS TRẦN VĂN BÌNH Hà Nội - 2023 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu khoa học độc lập của riêng tôi. Các số liệu sử dụng trong luận án có nguồn gốc cụ thể, rõ ràng. Các kết quả trong nghiên cứu của luận án là do nghiên cứu sinh tự tìm hiểu, phân tích một cách trung thực, khách quan dưới sự hướng dẫn của giáo viên hướng dẫn và chư a từng được các tác giả khác công bố. Hà Nội, ngày 07 tháng 07 năm 2023 Giáo viên hướng dẫn Nghiên cứu sinh PGS.

Trần Văn Bình Lê Vũ Toàn i LỜI CẢM ƠN Luận án đượ c thực hiện dưới sự hướng dẫ n khoa học của PGS. Nghiên cứu sinh xin bày tỏ lòng cảm ơn sâu sắc của mình đến sự hướ ng dẫn, hỗ trợ, giúp đỡ tận tình của Thầy hướng dẫn. Trong thời gian làm nghiên cứu sinh, tôi đã nhận được rất nhiều s ự giúp đỡ và động viên của thầy cô Viện Kinh tế và Quản lý – Đại học Bách Khoa Hà Nội, ban lãnh đạo Học viện Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo - Bộ Khoa học và Công nghệ. Ngoài ra, khi thực hiện nghiên cứu, tôi đã nhận được nhiều góp ý và ý kiến chuyên môn cũng như số liệu về doanh nghiệ p khởi nghiệp Việt Nam từ các chuyên gia của Văn phòng đề án 844 - Bộ Khoa học và Công nghệ, Trung tâm Đào tạo và Hỗ trợ phát triển thị trường công nghệ - Cục phát triển thị trường và doanh nghiệp khoa học và công nghệ, Quỹ Đổi mới công nghệ quốc gia - Bộ Khoa học và Công nghệ, Đại học Bách Khoa Hà Nội, Trường đại học Mở Thành phố Hồ Chí Minh, Trường đại học Ngoại thương và các chuyên gia độc lập.

Tôi xin chân thành cảm ơn. Cuối cùng, tôi cũng xin chân thành cảm ơn phòng Đào tạo - Đại học Bách khoa Hà Nội đã tạo điề u kiện tốt nhất để tôi hoàn thành nghiên cứu này. NCS: Lê Vũ Toàn ii MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN. ii MỤC LỤC.

iii DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU VÀ CHỮ VI ẾT TẮT. vi DANH MỤC CÁC HÌNH ẢNH, ĐỒ THỊ. vii DANH MỤC CÁC BẢNG. viii PHẦN MỞ ĐẦU.

Tính cấp thiết của đề tài. Mục đích, mục tiêu nghiên cứu và câu hỏi nghiên cứu. Đối tượng và phạ m vi nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu:.

Những đóng góp mới của luận án:. Kết cấu của luận án. TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ THUYẾT .1 Thể chế và môi trường thể chế .1 Khái niệm thể chế.2 Khái niệm môi trường thể chế.2 Doanh nghiệp khởi nghiệp và thành công của doanh nghiệp kh ởi nghiệp .1 Khái niệm doanh nghiệp khởi nghiệp .2 Khái niệm thành công của doanh nghiệp khởi nghiệp .3 Các nghiên cứu về thành công của doanh nghiệp khởi nghiệp .4 Các nghiên cứu về tác động của môi trườ ng thể chế đến thành công của doanh nghiệp khởi nghiệp .1 Các hướng nghiên cứu môi trường thể chế .2 Các nghiên cứu về tác động c ủa môi trường thể chế đến thành công của doanh nghiệp khởi nghiệp .3 Định hướ ng khởi nghiệp và tác động gián tiếp của môi môi trường thể chế đến trường thể chế đến thành công của doanh nghiệp khởi nghiệp thông qua định hướng khởi nghiệp .5 Khoảng trống nghiên cứu. MÔ HÌNH VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU .1 Quy trình nghiên c ứu .2 Phát triển mô hình và giả thuyết nghiên cứ u .1 Phát triển mô hình nghiên cứu cơ sở .2 Mô hình nghiên c ứu mở rộng .3 Giả thuyết nghiên c ứu.1 Trụ cột thể chế quy định, định hướng khởi nghiệp và thành công của doanh nghiệp khởi nghiệp .2 Trụ cột thể chế quy phạm, định hướng khởi nghiệp và thành công của doanh nghiệp khởi nghiệp .3 Trụ cột thể chế nhận thức, định hướng khởi nghiệp và thành công của doanh nghiệp khởi nghiệp .4 Định hướng khởi nghiệp và vai trò trung gian của định hướng khởi nghiệ p trong mối quan hệ giữa môi trường thể chế và thành công của doanh nghiệp khởi nghiệp .5 Lĩnh vực khởi nghiệp khởi nghiệp .4 Phương pháp đo lường các khái niệm nghiên cứu .5 Chọn mẫu và phương pháp thu thập dữ liệ u nghiên cứu.1 Kích thước mẫu nghiên cứu .2 Lựa chọn dữ liệu nghiên cứu .3 Phương pháp thu thập dữ liệu nghiên cứ u .6 Phương pháp phân tích dữ liệu .1 Thực hiện thống kê mô tả: .2 Kiểm định độ tin cậy của các thang đo .3 Kiểm định thang đo bằng phân tích nhân tố khám phá (EFA) .4 Kiểm định thang đo bằng phân tích nhân tố khẳng định (CFA) .5 Kiểm định mô hình và các giả thuyết nghiên cứu bằng phân tích mô hình cấu trúc tuyến tính (Structural Equation Modeling-SEM) .6 Kiểm định bootstrap tính bền vững của mô hình .7 Phân tích đa nhóm.

PHÁT TRIỂN THANG ĐO VÀ PHIẾU KHẢO SÁT .1 Quy trình phát triển thang đo và phiếu khảo sát .2 Đo lường môi trườ ng thể chế .3 Đo lường định hướ ng khởi nghiệp .4 Ứng dụng phương pháp Delphi xây dựng thang đo thành công của doanh nghiệp khởi nghiệp .1 Giới thiệu phương pháp Delphi.2 Quy trình áp dụng Phương pháp Delphi .3 Kết quả áp dụng phương pháp Delphi xây dựng thang đo thành công của doanh nghiệp khởi nghiệp .4 Kết quả ứng dụng phương pháp Delphi xây dựng thang đo thành công của doanh nghiệp khởi nghiệp .5 Đề xuất thang đo thành công của doanh nghiệp khởi nghiệ p .5 Đo lường biến ki ểm soát. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU .1 Tổng quan về hoạt động khở i nghiệp Việt Nam .2 Bối cảnh môi trường thể chế đối với khởi nghiệp Việt Nam .1 Hệ thống chính sách và pháp luật khởi nghiệp .2 Chuẩn mực xã hộ i về khởi nghiệp .3 Nhận thức xã hội về khởi nghiệp .3 Thống kê mô tả mẫ u nghiên cứu .1 Mô tả chung về mẫu nghiên cứu .2 Kết quả thống kê mô tả đối với yếu tố của mô hình nghiên cứ u .3 Tính phân phối chuẩn của các quan sát.4 Kết quả kiểm định thang đo của mô hình .1 Kiểm định độ tin cậy của các thang đo bằng hệ s ố Cronback’s Alpha và hệ số tương quan biến-t ổng.2 Kiểm định thiên l ệch phương pháp thông thường .3 Kiểm định thang đo bằng phân tích nhân tố khám phá (EFA) .4 Kết quả kiểm định thang đo bằng phân tích nhân tố khẳng định (CFA) .5 Kết quả kiểm định thang đo bằng mô hình tới hạn .5 Kiểm định và lựa chọn mô hình nghiên cứ u .6 Kết quả kiểm định các giả thuyết nghiên c ứu .1 Kết quả kiểm định các giả thuyết nghiên cứu chính .2 Kết quả kiểm định đối với các biến kiểm soát .7 Kết quả kiểm định tính bền vững của mô hình bằng phân tích Bootstrap .8 Kết quả tác động trực tiếp, gián tiếp của môi trường thể chế tới thành công của doanh nghiệp khởi nghiệp .9 Đánh giá khác biệt giữa mô hình nghiên cứu theo thời điểm thành lập doanh nghiệp khởi nghiệp. BÌNH LUẬN VÀ HÀM Ý NGHIÊN CỨU .1 Bàn luận về kết quả nghiên cứu .1 Bàn luận về các thang đo khái niệm nghiên cứu.2 Bàn luận về mức độ tác động của môi trường thể chế đến thành công của doanh nghiệp khởi nghiệp .3 Bàn luận tác động của môi trường thể chế đến định hướng khởi nghiệp .4 Bàn luận về vai trò trung gian của định hướng khởi nghiệp .2 Một số đề xuất từ kết quả nghiên cứu .1 Hoàn thiện pháp luật và các chương trình hỗ trợ khởi nghiệp .2 Xây dựng và phát triển văn hóa khởi nghiệp .3 Phát huy vai trò trụ cột thể chế nhận thức thúc đẩy hiệu quả khởi nghiệp 123 5.3 Đóng góp của luận án .4 Hạn chế của luận án. 128 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ.

130 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 152 v DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU VÀ CHỮ VIẾT TẮT Từ viết tắt Tiếng Anh (nếu có) Tiếng Việt CFA Confirmatory Factor Analysis Phân tích nhân tố khẳng định Small and medium-sized DNNVV Doanh nghiệp nhỏ và v ừa enterprises DNKN Doanh nghiệp khởi nghiệp ĐTTT Đầu tư thiên thần ĐTMH Đầu tư mạo hiểm ĐMST Innovation Đổi mới sáng tạo EFA Exploratory Factor Analysis Phân tích nhân tố khám phá SEM Structural Equation Modeling Mô hình cấu trúc tuyến tính EO Định hướng khởi nghiệ p GD&ĐTKN Giáo dục và đào tạo kh ởi nghiệp Doanh nghiệp khởi nghiệp sáng Startup t ạo vi DANH MỤC CÁC HÌNH ẢNH, ĐỒ THỊ Hình 1.1 Xu hướng nghiên cứu “khởi nghiệp thành công” giai đoạn 1981-2019 .2 Các chủ đề nghiên cứu chính được tìm thấy trong CSDL Scopus 1981-2019 dựa trên từ khóa “startup success” .3 So sánh các ti ếp cận môi trường thể chế dựa trên tính chính thức .4 Các khía cạnh chỉ số Thể chế quản trị toàn cầu (WGI) .1 Quy trình nghiên cứu .2 Mô hình nghiên cứu đề xuất sơ khai .3 Mô hình nghiên cứu cơ sở .4 Vai trò trung gian của định hướng khởi nghiệp .5 Mô hình nghiên cứu mở rộng .6 Các bước phân tích dữ liệu .1 Quy trình phát triển thang đo và phiế u khảo sát.2 Quy trình thự c hiện phương pháp Delphi .1 Số lượng doanh nghiệp đang hoạt động và đăng ký mới .2 Các lĩnh vự c khởi nghiệp Việt Nam thu hút nguồn vốn lớn năm 2021 .3 Hệ thống cơ quan hỗ trợ khởi nghiệp tại Việt Nam .4 Cơ cấu giới tính các nhà sáng lập tham gia khảo sát .5 Cơ cấu độ tuổ i của các doanh nhân sáng lập tham gia khảo sát.6 Kinh nghiệm cá nhân của các nhà sáng lập tham gia khảo sát .7 Hình thức khởi nghiệp .8 Phân tích CFA mô hình đo lường nhân tố “thành công của DNKN” .9 Phân tích CFA mô hình đo lường nhân tố “định hướng khởi nghiệp”.10 Kết quả CFA mô hình đo lường tớ i hạn mô hình cơ sở (chuẩn hóa) .11 Kết quả CFA mô hình đo lường tớ i hạn mô hình mở rộng (chuẩn hóa) 100 Hình 4.12 Kết quả phân tích cấu trúc tuyến tính mô hình nghiên cứu mở rộng .1 Khó khăn của DNKN Việt Nam .2 Kết quả phân tích SEM tác động của môi trường thể chế đến hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp nhỏ tại Ethiopia. 111 vii DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng 1.