Luận án: Tác động của Chính sách Hỗ trợ Khởi nghiệp đến Cơ hội Khởi nghiệp tại Việt Nam

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN NGUYỄN NGỌC THỨC TÁC ĐỘNG CỦA CHÍNH SÁCH HỖ TRỢ KHỞI NGHIỆP ĐẾN CƠ HỘI KHỞI NGHIỆP LUẬN ÁN TIẾN SĨ NGÀNH QUẢN LÝ KINH TẾ HÀ NỘI – 2020 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN NGUYỄN NGỌC THỨC TÁC ĐỘNG CỦA CHÍNH SÁCH HỖ TRỢ KHỞI NGHIỆP ĐẾN CƠ HỘI KHỞI NGHIỆP Chuyên ngành: Khoa học quản lý Mã số: 9310110 LUẬN ÁN TIẾN SĨ Người hướng dẫn khoa học: PGS. PHAN KIM CHIẾN HÀ NỘI – 2020 i LỜI CAM KẾT Tôi đã đọc và hiểu về các hành vi vi phạm sự trung thực trong học thuật. Tôi cam kết bằng danh dự cá nhân rằng bài tiểu luận tổng quan này do tôi tự thực hiện và không vi phạm yêu cầu về sự trung thực trong học thuật. Nghiên cứu sinh Nguyễn Ngọc Thức ii LỜI CẢM ƠN Xin gửi lời cảm ơn chân thành và sâu sắc nhất đến các thầy cô giáo khoa Khoa học Quản lý, giảng viên hướng dẫn PGS.TS Phan Kim Chiến đã nhiệt tình, tận tâm chỉ bảo, định hướng cho NCS hoàn thành luận án.

Xin gửi lời cảm ơn tới các cán bộ thuộc Viện đào tạo Sau đại học – ĐH Kinh tế Quốc dân đã tạo điều kiện cho NCS hoàn thành luận án. Xin cảm ơn Trường ĐH Công nghiệp TP Hồ Chí Minh, Khoa Quản trị Kinh doanh đã tạo điều kiện cho NCS tham gia học tập, nâng cao trình độ tại Đại học Kinh tế Quốc dân. Xin gửi lời cảm ơn tới các chuyên gia thuộc Bộ Khoa học Công nghệ, các nhà nghiên cứu chính sách tại ĐH Kinh tế Quốc dân, ĐH Công nghiệp TP. Hồ Chí Minh, đã nhiệt tình tạo điều kiện, hợp tác giúp đỡ, tích cực phản biện giúp NCS hoàn thành luận án.

Cảm ơn, gia đình, bạn bè đã động viên, giúp đỡ trong suốt thời gian qua. Nghiên cứu sinh Nguyễn Ngọc Thức iii MỤC LỤC LỜI CAM KẾT.ii MỤC LỤC.iii DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT.vi DANH MỤC BẢNG.vii DANH MỤC HÌNH.ix DANH MỤC BIỂU ĐỒ.x LỜI MỞ ĐẦU.1 CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU TÁC ĐỘNG CỦA CHÍNH SÁCH HỖ TRỢ KHỞI NGHIỆP ĐẾN CƠ HỘI KHỞI NGHIỆP.1 Tổng quan các nghiên cứu nước ngoài.2 Chuẩn mực văn hóa và xã hội.3 Giáo dục và đào tạo.4 Hỗ trợ tài chính cho khởi nghiệp.5 Cơ sở hạ tầng.6 Cơ hội khởi nghiệp.2 Tổng quan các nghiên cứu trong nước.3 Khoảng trống nghiên cứu.18 TỔNG KẾT CHƯƠNG 1.21 CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ SỰ TÁC ĐỘNG CỦA CHÍNH SÁCH HỖ TRỢ KHỞI NGHIỆP ĐẾN CƠ HỘI KHỞI NGHIỆP.1 Khái niệm khởi nghiệp và cơ hội khởi nghiệp.1 Khái niệm khởi nghiệp.2 Cơ hội khởi nghiệp.2 Chính sách hỗ trợ khởi nghiệp.1 Khái niệm, mục tiêu chính sách hỗ trợ khởi nghiệp.2 Căn cứ hình thành chính sách hỗ trợ khởi nghiệp.3 Chủ thể ban hành chính sách hỗ trợ khởi nghiệp.4 Nguyên tắc chính sách hỗ trợ khởi nghiệp.5 Nội dung của chính sách hỗ trợ khởi nghiệp.3 Tác động của chính sách hỗ trợ khởi nghiệp đến cơ hội khởi nghiệp.2 Nền tảng văn hóa xã hội.3 Giáo dục khởi nghiệp.4 Hỗ trợ tài chính.5 Hỗ trợ từ cơ sở hạ tầng.4 Các yếu tố ảnh hưởng đến chính sách hỗ trợ khởi nghiệp.1 Nhóm yếu tố thuộc về bối cảnh chính sách.2 Nhóm các yếu tố thuộc chủ thể chính sách.3 Nhóm các yếu tố thuộc đối tượng chính sách.5 Bài học kinh nghiệm về chính sách hỗ trợ khởi nghiệp.1 Kinh nghiệm xây dựng, tổ chức thực thi chính sách ở một số quốc gia, vùng lãnh thổ trên thế giới.2 Bài học kinh nghiệm cho Việt Nam.50 TỔNG KẾT CHƯƠNG 2.52 CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU.1 Mô hình nghiên cứu và thang đo.1 Lý thuyết nền tảng.2 Mô hình nghiên cứu đề xuất.2 Quy trình nghiên cứu.1 Nghiên cứu định tính.2 Nghiên cứu định lượng.69 TỔNG KẾT CHƯƠNG 3.72 CHƯƠNG 4: THỰC TRẠNG KHỞI NGHIỆP VÀ CHÍNH SÁCH HỖ TRỢ KHỞI NGHIỆP Ở VIỆT NAM.1 Thực trạng chính sách hỗ trợ khởi nghiệp ở Việt Nam.4 Hỗ trợ tài chính.5 Cơ sở hạ tầng.2 Thực trạng khởi nghiệp tại Việt Nam.1 Đăng ký doanh nghiệp mới tại Việt Nam.2 Doanh nghiệp đang hoạt động tại Việt Nam.3 Một số chỉ tiêu phản ánh hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp.4 Thực trạng phát triển doanh nghiệp khởi nghiệp đổi mới sáng tạo.3 Một số khó khăn, tồn tại làm giảm cơ hội khởi nghiệp.96 TỔNG KẾT CHƯƠNG 4.100 v CHƯƠNG 5: PHÂN TÍCH TÁC ĐỘNG CỦA CÁC CHÍNH SÁCH HỖ TRỢ ĐẾN CƠ HỘI KHỞI NGHIỆP.1 Thống kê mô tả mẫu.1 Phân tích giá trị mean của biến thể chế I.2 Phân tích giá trị mean của biến “Thể chế II”.3 Phân tích giá trị mean của biến “Văn hóa”.4 Phân tích giá trị mean của biên “Giáo dục I”.5 Phân tích giá trị mean cho biến “Giáo dục II”.6 Phân tích giá trị mean của biến “hỗ trợ tài chính”.7 Phân tích giá trị mean của biến “ cơ sở hạ tầng”.8 Phân tích giá trị mean của biến “cơ hội khởi nghiệp”.2 Kết quả kiểm định thang đo.3 Kết quả phân tích nhân tố khám phá EFA.4 Phân tích tương quan.5 Kiểm định các giả thuyết.6 Phân tích hồi quy.120 TỔNG KẾT CHƯƠNG 5.122 CHƯƠNG 6: BÀN LUẬN VỀ KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ MỘT SỐ GỢI Ý CHÍNH SÁCH.1 Bàn luận về kết quả nghiên cứu.2 Một số gợi ý chính sách.1 Hoàn thiện thể chế.3 Quan tâm, hoàn thiện các chính sách về giáo dục, đặc biệt là giáo dục khởi nghiệp.4 Đẩy mạnh các giải pháp hỗ trợ tài chính.5 Về cơ sở hạ tầng cho khởi nghiệp.3 Một số kiến nghị với các cơ quan quản lý.4 Một số kiến nghị, giải pháp cần đặc biệt quan tâm rút ra từ nghiên cứu định lượng. 134 KẾT LUẬN CHUNG.137 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN.138 TÀI LIỆU THAM KHẢO.152 vi DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT CH : Cơ hội CSVC : Cơ sở vật chất DN KNST : Doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo ĐTMH : Đầu tư mạo hiểm GD : Giáo dục KH&CN : Khoa học và công nghệ KN : Khởi nghiệp KNST : Khởi nghiệp sáng tạo OECD : Organization for Economic Cooperation and Development PTC : Phi tài chính SEM : The global entrepreneurship monitor TC : Tài chính TC : Thể chế UNCTAD : United Nation Conference on Trade and Development VH : Văn hóa vi DANH MỤC BẢNG Bảng 1.1 Tổng hợp những chính sách hỗ trợ khởi nghiệp chủ yếu từ nghiên cứu tổng quan.1 Thang đo đề xuất từ nghiên cứu tổng quan.2 Thang đo chính thức của luận án.1 Hệ thống chính sách của chính quyền trung ương hỗ trợ khởi nghiệp tại Việt Nam.2 Hệ thống chính sách hỗ trợ khởi nghiệp cấp tỉnh ở Việt Nam.3 Một số chính sách hỗ trợ đối tượng đặc thù do chính quyền cấp tỉnh ban hành 82 Bảng 4.4: Tổng số lượng các chính sách hỗ trợ khởi nghiệp.5: Số liệu đăng ký doanh nghiệp giai đoạn 2015 - 2019.6: Một số chỉ tiêu phản ánh hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp năm 2017.1 Thống kê mẫu theo giới tính.2 Thống kê mẫu theo năm học.3 Thống kê mẫu theo ngành học.4 Thống kê mẫu theo nghề bố hoặc mẹ.5 Giá trị mean của biến độc lập “thể chế I”.6 Giá trị mean của biến thể chế II.7 Giá trị mean của biến “văn hóa”.8 Giá trị mean của biến “giáo dục I”.9 Giá trị mean của biến “giáo dục II”.10 Giá trị mean của biến “hỗ trợ tài chính”.11 Giá trị mean của biến “cơ sở hạ tầng”.12 Giá trị mean của biến phụ thuộc “cơ hội khởi nghiệp”.13 Kết quả kiểm định Cronback Alpha.14 Kết quả Cronback Alpha sau khi loại các quan sát không phù hợp.16 Ma trận nhân tố xoay.17 Phân tích tương quan.18 Kiểm định T- test của biến “Thể chế I”.19 Kiểm định T- test của biến “Thể chế II”.20 Kiểm định T- test của biến “Văn hóa”.21 Kiểm định T- test của biến “Giáo dục I”.22 Kiểm định T- test của biến “Giáo dục II”.22 Kiểm định T- test của biến “Hỗ trợ tài chính”.22 Kiểm định T- test của biến “Cơ sở hạ tầng”.23 Các kết quả phân tích hồi quy đa biến.121 ix DANH MỤC HÌNH Hình 2.1 Cây mục tiêu chính sách hỗ trợ khởi nghiệp.1 Mô hình nghiên cứu đề xuất.1 Các quỹ đầu tư cho khởi nghiệp có văn phòng đại diện tại Việt Nam.2 Các quỹ đầu tư khởi nghiệp tại Việt Nam.90 x DANH MỤC BIỂU ĐỒ Biểu đồ 4.1 Cơ cấu các doanh nghiệp có kết quả kinh doanh phân theo ngành năm 2018.2 Cơ cấu các doanh nghiệp có kết quả kinh doanh phân theo loại hình doanh nghiệp năm 2018.94 1 LỜI MỞ ĐẦU 1. Sự cần thiết của nghiên cứu Khởi nghiệp kinh doanh tạo cơ hội cho các cá nhân khởi nghiệp phát huy tinh thần sáng tạo, ý chí tự lập nhằm giải quyết tình trạng thất nghiệp, chuyển dịch cơ cấu kinh tế, đóng góp tích cực vào sự phát triển của đất nước.

Ở Việt Nam, nền kinh tế chủ yếu là các doanh nghiệp nhỏ và vừa, quy mô nội lực còn yếu, việc thúc đẩy tinh thần khởi nghiệp là hướng đi không thể thiếu. Các quốc gia phát triển trên thế giới coi khởi nghiệp là cách thức thúc đẩy kinh tế, tạo việc làm, duy trì sức khỏe cho nền kinh tế. Bên cạnh những doanh nghiệp truyền thống, những doanh nghiệp khởi nghiệp đổi mới sáng tạo đang ngày một chứng tỏ vai trò quan trọng trong sự phát triển của đất nước. Thực tế diễn ra tại nhiều nước phát triển trên thế giới cho thấy, các doanh nghiệp khởi nghiệp đổi mới sáng tạo có đóng góp to lớn do đặc trưng là sử dụng hạ tầng công nghệ cao, khai thác chất xám, thúc đẩy tinh thần ham làm giàu, vươn mình phát triển của giới trẻ.

Ngoài ra việc phát triển các doanh nghiệp khởi nghiệp đổi mới sáng tạo sẽ tạo ra nhiều cơ hội việc làm hơn cho người lao động, giảm tỷ lệ thất nghiệp, chuyển dịch cơ cấu kinh tế, nâng cao và phát triển khoa học công nghệ quốc gia. Cách mạng công nghiệp 4.0 và vai trò ảnh hưởng của nó đối với sự phát triển của thế giới nói chung và Việt Nam nói riêng ngày càng được quan tâm và nghiên cứu, tìm hiểu. Thực tế thì nó đã ảnh hưởng đến nhiều mặt kinh tế - xã hội ở nước ta, do vậy việc phát triển khởi nghiệp, đặc biệt là khởi nghiệp đổi mới sáng tạo là bước phát triển tất yếu vì sự phát triển này dựa trên nền tảng phát triển khoa học và công nghệ. Việc xây dựng và triển khai các chính sách hỗ trợ khởi nghiệp nói chung và hỗ trợ khởi nghiệp đổi mới sáng tạo nói riêng hiện nay được Chính phủ cũng như các Bộ ngành từ Trung ương đến địa phương quan tâm, có thể nói, hiện nay toàn hệ thống công quyền đang tích cực hỗ trợ, quan tâm và chăm sóc các doanh nghiệp khởi nghiệp, coi đây là nguồn tài nguyên quý của quốc gia.