Luận án tiến sĩ: Các yếu tố ảnh hưởng đến áp dụng thành công SPC trong doanh nghiệp sản xuất VN

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN  PHẠM VIỆT DŨNG CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN ÁP DỤNG THÀNH CÔNG KIỂM SOÁT QUÁ TRÌNH BẰNG THỐNG KÊ (SPC- STATISTICAL PROCESS CONTROL) TRONG CÁC DOANH NGHIỆP SẢN XUẤT TẠI VIỆT NAM LUẬN ÁN TIẾN SĨ NGÀNH QUẢN TRỊ KINH DOANH HÀ NỘI - 2019 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN  PHẠM VIỆT DŨNG CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN ÁP DỤNG THÀNH CÔNG KIỂM SOÁT QUÁ TRÌNH BẰNG THỐNG KÊ (SPC- STATISTICAL PROCESS CONTROL) TRONG CÁC DOANH NGHIỆP SẢN XUẤT TẠI VIỆT NAM Chuyên ngành: QUẢN TRỊ KINH DOANH Mã số: 9340101 LUẬN ÁN TIẾN SĨ Người hướng dẫn khoa học: PGS. TRƯƠNG ĐOÀN THỂ HÀ NỘI - 2019 i LỜI CAM ĐOAN Tôi đã đọc và hiểu về các hành vi vi phạm sự trung thực trong học thuật. Tôi cam kết bằng danh dự và cá nhân rằng nghiên cứu này do tôi tự thực hiện và không vi phạm yêu cầu về sự trung thực trong học thuật Hà Nội, ngày tháng năm 2019 Người hướng dẫn khoa học Tác giả PGS. Trương Đoàn Thể Phạm Việt Dũng ii LỜI CẢM ƠN Trước tiên, tôi xin gửi lời cảm ơn đến Ban Giám hiệu Trường Đại học Công nghiệp Hà Nội.

Các nhà khoa học, các thầy cô giáo trường Đại học Kinh tế Quốc dân đã tạo điều kiện thuận lợi để tôi hoàn thành luận án này. Tác giả xin gửi lời cảm ơn đến PGS. TS Trương Đoàn Thể, người hướng dẫn khoa học, đã giúp tác giả quy chuẩn về nội dung, kiến thức và phương pháp nghiên cứu của luận án. Tác giả xin được cảm ơn đến các cá nhân, doanh nghiệp, đã hỗ trợ, cung cấp thông tin đầy đủ để tác giả có thể hoàn thành nghiên cứu này.

Cuối cùng, xin gửi lời cảm ơn đến gia đình, bạn bè, những đồng nghiệp đã tận tình giúp đỡ tôi trong suốt thời gian học tập và nghiên cứu. Xin chân thành cảm ơn! Hà Nội, ngày tháng năm 2019 Tác giả Phạm Việt Dũng iii MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN. ii MỤC LỤC. iii DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CÁC CHỮ VIẾT TẮT.

v DANH MỤC CÁC BẢNG. vii DANH MỤC HÌNH. ix LỜI MỞ ĐẦU. Lý do lựa chọn đề tài.

Mục tiêu, và câu hỏi nghiên cứu. Đối tượng, và phạm vi nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu. Kết quả đạt được của nghiên cứu.

Kết cấu của luận án. 7 CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU.1 Khái niệm kiểm soát quá trình bằng thống kê (SPC) .2 Một số khái niệm liên quan .1 Khái niệm quá trình .2 Biến động của quá trình và thống kê trong quản trị sản xuất .4 Các yếu tố thành công.5 Thành công SPC trong doanh nghiệp .6 Các công cụ thống kê trong SPC.7 Lợi ích của SPC .3 Các hướng nghiên cứu về thành công SPC.1 Xây dựng quy trình để thực hiện SPC .2 Các yếu tố thực hiện thành công SPC .3 Thành công SPC trong các doanh nghiệp .4 Các rào cản khi triển khai SPC trong doanh nghiệp. 41 Tóm tắt và kết luận chương 1. 42 CHƯƠNG 2 MÔ HÌNH VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU .1 Đề xuất mô hình nghiên cứu .1 Mô hình nghiên cứu lý thuyết .2 Các giả thuyết nghiên cứu.3 Mô tả các biến nghiên cứu .2 Thiết kế nghiên cứu .1 Phương pháp nghiên cứu .2 Tổng thể nghiên cứu .3 Chọn mẫu nghiên cứu .4 Thiết kế bảng hỏi .5 Các nguồn dữ liệu.

65 Tóm tắt và kết luận chương 2. 66 CHƯƠNG 3 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU.1 Nghiên cứu định tính .1 Kết quả nghiên cứu định tính .2 Diễn đạt và mã hóa thang đo nháp lần 1.2 Nghiên cứu định lượng sơ bộ .1 Kết quả đánh giá thang đo .2 Diễn đạt và mã hóa lại thang đo nháp 2 .3 Nghiên cứu định lượng chính thức .1 Thống kê mô tả mẫu nghiên cứu .2 Đánh giá thang đo .3 Kiểm định giả thuyết nghiên cứu .4 So sánh ảnh hưởng của các nhóm trong mỗi biến kiểm soát. 101 Tóm tắt và kết luận chương 3. 106 CHƯƠNG 4 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ .1 Tóm tắt kết quả nghiên cứu .2 Thảo luận kết quả nghiên cứu.3 Những đóng góp mới của nghiên cứu .1 Đóng góp về lý luận.2 Đóng góp về thực tiễn.4 Một số đề xuất và kiến nghị.1 Đề xuất với nhà quản trị.2 Một số kiến nghị chính sách vĩ mô.5 Hạn chế của nghiên cứu và định hướng tiếp theo.

119 Tóm tắt và kết luận chương 4. 120 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN. 121 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 130 v DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CÁC CHỮ VIẾT TẮT VIẾT TẮT TIẾNG ANH DIỄN GIẢI AEC ASEAN Economic Community Cộng đồng kinh tế Asian AFTA ASEAN Free Trade Area Khu vực Mậu dịch Tự do ASEAN ASEAN Association of Southeast Asian Nations Hiệp hội các Quốc gia Đông Nam Á CFA Confirmatory Factor Analysis Phân tích nhân tố khẳng định CMM Certification in Meeting Management Chứng nhận của hiệp hội quản lý Cp, Process Capability Năng lực quy trình Cpk Process Capability Index Chỉ số năng lực quy trình CSF Critical Success Factor Yếu tố thành công CTQ Critical to Quality Đặc tính quan trọng của chất lượng EFA Exploratory Factor Analysis Phân tích nhân tố khám phá International Organization for ISO Tổ chức tiêu chuẩn quốc tế Standardization Japanese Union Of Scientists and Hiệp hội các nhà khoa học và kỹ JUSE Engineers sư Nhật Bản KSF Key Success Factors Các yếu tố thành công LEAN Lean manufacturing Sản xuất tinh gọn Management, Statistical, Quản lý, Thống kê, Làm việc MEST Teamwork, Engineering nhóm, Kỹ thuật MSE Measurement System Evaluation Hệ thống phân tích đo lường PAT Process Actions Teams Các nhóm hành động Lập kế hoạch – Thực hiện – PDCA Plan - Do - Check - Act Kiểm tra – hành động QC Quality Control Kiểm soát chất lượng Suppliers, Inputs, Process, Outputs, Nhà cung cấp, đầu vào, qúa trình, SIPOC Customers đầu ra, khách hàng vi VIẾT TẮT TIẾNG ANH DIỄN GIẢI SME Small and Medium-sized Enterprises Doanh nghiệp vừa và nhỏ SPC Statistical Process Control Kiểm soát quá trình bằng thống kê SQC Statistical Quality Control Kiểm soát chất lượng bằng thống kê TQM Total Quality Management Quản lý chất lượng toàn diện Vietnam Automobile Hiệp hội các nhà sản xuất ô tô VAMA Manufacturers' Association Việt Nam Vietnam Association of Mechanical Hiệp hội Doanh nghiệp cơ khí VAMI Industry Việt Nam WTO World Trade Organization Tổ chức thương mại quốc tế ZD Zero Defects Lỗi bằng không vii DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng 1.1: So sánh các quy trình thực hiện SPC.2: Tổng hợp các yếu tố để thực hiện SPC thành công.3: Tổng hợp thành công của SPC trong các nghiên cứu .1: Rào cản khi triển khai SPC .1: Các giả thuyết nghiên cứu.2: Thang đo Cam kết của lãnh đạo cấp cao .3: Thang đo Làm việc nhóm .4: Thang đo Đào tạo và giáo dục về SPC .5: Thang đo Tập trung vào quá trình .6: Thang đo Vai trò của bộ phận chất lượng.7: Thang đo Triển khai thực hiện SPC .8: Thang đo Lưu trữ dữ liệu: .9: Thang đo Chất lượng cứng .10: Thang đo Chất lượng mềm .11: Đặc điểm chuyên gia trong nghiên cứu định tính .12: Phương pháp nghiên cứu .1: Điều chỉnh cách diễn đạt thang đo biến độc lập .2: Điều chỉnh cách diễn đạt thang đo biến phụ thuộc .3: Hiệu chỉnh lại và mã hóa thang đo .4: Đánh giá thang đo Cam kết của lãnh đạo cấp cao.5: Đánh giá thang đo làm việc nhóm .6: Đánh giá thang đo đào tạo và giáo dục về SPC .7: Đánh giá thang đo tập trung vào quá trình .8: Đánh giá thang đo vai trò của bộ phận chất lượng.9: Đánh giá thang đo thực hiện SPC .10: Đánh giá thang đo Lưu trữ dữ liệu .11: Đánh giá thang đo chất lượng cứng.12: Đánh giá thang đo chất lượng mềm.13: Thang đo hiệu chỉnh và mã hóa lại.14: Kết quả thu phiếu điều tra .15: Kết quả sàng lọc phiếu điều tra .16: Mô tả thống kê mẫu nghiên cứu .17: Mô tả mức độ sử dụng các công cụ chất lượng.18: Mô tả thống kê các thang đo các biến .19: Kết quả phân tích KMO và Bartlett’s Test các nhân tố .20: Kết quả phân tích nhân tố EFA .21: Thang đo hiệu chỉnh và mã hóa lại.22: Kết quả kiểm định hệ số tương quan .23: Tổng hợp phân tích chỉ số hồi quy bội thang đo .24: Tổng hợp phân tích chỉ số hồi quy bội thang đo .25: Tóm tắt kết quả kiểm định các giả thuyết theo mô hình thứ nhất .26: Tóm tắt kết quả kiểm định các giả thuyết theo mô hình thứ hai .27: Kiểm định Levene giữa biến kiểm soát quy mô và chất lượng cứng .28: Kiểm định Levene giữa biến kiểm soát tuổi đời và chất lượng cứng .29: Kiểm định Anova giữa biến kiểm soát tuổi đời và chất lượng cứng .30: Kiểm định Levene giữa biến kiểm soát sở hữu và Chất lượng cứng .31: Kiểm định Levene giữa biến kiểm soát quy mô và chất lượng mềm .32: Kiểm định Levene giữa biến kiểm soát tuổi đời và chất lượng mềm .33: Kiểm định Anova giữa biến kiểm soát tuổi đời và chất lượng mềm .34: Kiểm định Levene giữa biến kiểm soát sở hữu và chất lượng mềm .35: Kiểm định Anova giữa biến kiểm soát sở hữu và chất lượng mềm .36: Bảng mô tả giá trị trung bình chất lượng mềm giữa các nhóm Sở hữu.

105 ix DANH MỤC HÌNH Hình 1.1: Biến động trong quá trình sản xuất .2: Biến đổi thường xuyên và biến đổi đặc biệt .3: Các công cụ thống kê cơ bản .4: Mô hình nghiên cứu của Phyanthamilkumaran và Fernando.5: Mô hình nghiên cứu của Rohani & cộng sự .6: Mô hình nghiên cứu của Evans và Mahanti .7: Mô hình nghiên cứu của Soriano và cộng sự .1: Mô hình nghiên cứu lý thuyết. 45 1 LỜI MỞ ĐẦU 1. Lý do lựa chọn đề tài Toàn cầu hóa tạo ra những cơ hội, nhưng đồng thời cũng đặt ra những thách thức rất to lớn đối với các quốc gia và doanh nghiệp, đặc biệt là trong bối cảnh hiện nay, với quan điểm và chính sách đặt “nước Mỹ lên trên hết” của Tổng thông Mỹ Donal Trump đang gây ra nhiều xáo trộn, tạo ra cục diện mới trong hoạt động kinh tế quốc tế. Bối cảnh quốc tế mới đem đến các thách thức rất lớn, làm gia tăng tính chất, và phạm vi cạnh tranh giữa các quốc gia, các doanh nghiệp lên một cấp độ mới ngày càng khốc liệt.

Để tồn tại, đứng vững và phát triển trong môi trường kinh tế quốc tế cạnh tranh gay gắt đó thì việc nâng cao khả năng cạnh tranh của các doanh nghiệp nói riêng và của nền kinh tế nói chung là một trong những nhiệm vụ quan trọng hàng đầu.