Luận án Tiến sĩ: Cải thiện màu sắc cá khoang cổ Nemo nuôi nhốt của Trần Văn Dũng

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC NHA TRANG TRẦN VĂN DŨNG NGHIÊN CỨU CẢI THIỆN MÀU SẮC CÁ KHOANG CỔ NEMO (Amphiprion ocellaris Cuvier, 1830) TRONG ĐIỀU KIỆN NUÔI NHỐT LUẬN ÁN TIẾN SĨ KHÁNH HÒA – 2025 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC NHA TRANG TRẦN VĂN DŨNG NGHIÊN CỨU CẢI THIỆN MÀU SẮC CÁ KHOANG CỔ NEMO (Amphiprion ocellaris Cuvier, 1830) TRONG ĐIỀU KIỆN NUÔI NHỐT Ngành đào tạo: Nuôi trồng Thủy sản Mã số: 9620301 LUẬN ÁN TIẾN SĨ NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: 1. PHẠM QUỐC HÙNG 2. HỨA THÁI NHÂN KHÁNH HÒA – 2025 Công trình được hoàn thành tại Trường Đại học Nha Trang Hướng dẫn khoa học: 1. Phạm Quốc Hùng 2.

Hứa Thái Nhân Phản biện 1: PGS. Nguyễn Văn Huy - Trường Đại học Nông Lâm Huế Phản biện 2: PGS. Đinh Thế Nhân - Trường Đại học Nông Lâm Thành phố Hồ Chí Minh Phản biện 3: GS. Đoàn Như Hải – Viện Hải dương học Nha Trang Luận án được bảo vệ tại Hội đồng đánh giá Luận án cấp Trường, họp tại Trường Đại học Nha Trang vào lúc.

Có thể tìm hiểu kết quả của luận án tại: Thư viện Quốc gia và Thư viện Trường Đại học Nha Trang. LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của tôi. Các kết quả nghiên cứu chính trong luận án này là thành quả từ một số đề tài nghiên cứu khoa học và công nghệ các cấp, bao gồm: (1) Đề tài nghiên cứu KH &CN cấp Bộ Giáo dục và Đào tạo B2022 – TSN – 08: “Ứng dụng một số nguồn carotenoids tự nhiên cải thiện sắc tố cá khoang cổ nemo Amphiprion ocellaris Cuvier, 1830” do ThS. Lương Thị Hậu chủ nhiệm, tôi là thành viên chính thực hiện phần lớn các nội dung nghiên cứu của đề tài; (2) Đề tài nghiên cứu KH&CN cấp Trường Đại học Nha Trang TR2023 – 13 - 09: “Đánh giá ảnh hưởng của việc bổ sung astaxanthin chiết xuất từ vỏ tôm lên chất lượng cá khoang cổ nemo (Amphiprion ocellaris Cuvier, 1830)” do TS.

Đoàn Xuân Nam chủ nhiệm, tôi là thành viên chính thực hiện phần lớn các nội dung nghiên cứu của đề tài; (3) Đề tài NCKH của sinh viên SV2021-13-09: “Ảnh hưởng của màu bể lên sinh trưởng, tỷ lệ sống và màu sắc của cá khoang cổ nemo (Amphiprion ocellaris Cuvier, 1830)” do SV Nguyễn Hữu Khang (60 NTTS - 2) chủ nhiệm, tôi là người định hướng nghiên cứu và là giảng viên hướng dẫn; (4) Đề tài NCKH của sinh viên SV2021-13-10: “Ảnh hưởng của độ mặn lên sinh trưởng, tỷ lệ sống và màu sắc của cá khoang cổ nemo (Amphiprion ocellaris Cuvier, 1830)” do SV Võ Duy Quang (60 NTTS - 2) chủ nhiệm, tôi là người định hướng nghiên cứu và là giảng viên hướng dẫn. Tôi được các chủ nhiệm đề tài cho phép sử dụng toàn bộ các kết quả nghiên cứu có liên quan cho luận án tiến sĩ của mình. Tôi xin cam đoan các kết quả, số liệu trong luận án là trung thực, đã được xử lý thống kê, đảm bảo độ tin cậy và không trùng lặp. Một số nội dung của luận án đã được công bố trên các tạp chí khoa học chuyên ngành trong và ngoài nước (chi tiết trong danh mục công trình đã công bố).

Các nguồn tham khảo được trích dẫn đầy đủ và rõ ràng theo quy định trong chương trình đào tạo tiến sĩ của Trường Đại học Nha Trang. Khánh Hòa, ngày 06 tháng 01 năm 2025 Nghiên cứu sinh i Trần Văn Dũng ii LỜI CẢM ƠN Để hoàn thành chương trình đào tạo tiến sĩ và luận án này, tôi đã nhận được sự hỗ trợ quý báu của nhiều cơ quan/tổ chức và cá nhân. Qua đây, tôi xin được bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc, lời cảm ơn chân thành đến: GS. Phạm Quốc Hùng (Trường Đại học Nha Trang) và PGS.

Hứa Thái Nhân (Trường Đại học Cần Thơ), hai giảng viên hướng dẫn, đã tận tình chỉ bảo, dẫn dắt tôi trên con đường khoa học, luôn động viên và tạo điều kiện tốt nhất cho tôi trong suốt quá trình định hướng/triển khai nghiên cứu, hoàn thành luận án và công bố bài báo trên các tạp chí chuyên ngành trong và ngoài nước. Ban Giám hiệu, Viện Nuôi trồng Thủy sản, Phòng Đào tạo Sau Đại học, Phòng Khoa học và Công nghệ, Trung tâm Thí nghiệm – Thực hành Trường Đại học Nha Trang, và Trại sản xuất giống Cá cảnh biển Vĩnh Hòa đã tạo điều kiện cho tôi được nghiên cứu, thực hiện thí nghiệm và hoàn thiện các nội dung nghiên cứu của mình. Bộ Giáo dục và Đào tạo, Trường Đại học Nha Trang, Quỹ Đổi mới sáng tạo Vingroup (VinIF) – Viện Nghiên cứu Dữ liệu lớn – Tập đoàn VINGROUP đã hỗ trợ kinh phí nghiên cứu thông qua các đề tài, dự án các cấp, và học bổng đào tạo tiến sĩ trong nước, tạo điều kiện thuận lợi để tôi triển khai các nội dung/thí nghiệm, đồng thời, nâng cao chất lượng nghiên cứu và công bố khoa học. Đặng Trung Thành, ThS.

Lê Thiên Sa (Khoa Công nghệ Thực phẩm), TS. Trần Ngọc Lệ (Trung tâm Thí Nghiệm – Thực hành), và GS. Augustine Arukwe (Đại học Khoa học và Công nghệ Nauy), bên cạnh giảng viên hướng dẫn, đã hỗ trợ tận tình trong việc phân tích về sắc tố, sinh hóa và enzyme trong phòng thí nghiệm, viết/chỉnh sửa bản thảo và đăng bài báo trên các tạp chí uy tín trong và ngoài nước. Lương Thị Hậu, TS.

Đoàn Xuân Nam, SV. Nguyễn Hữu Khang, và SV. Võ Duy Quang đã hỗ trợ tích cực trong quá trình thực hiện các thí nghiệm liên quan, và cho phép tôi sử dụng các dữ liệu của họ phục vụ cho việc hoàn thành luận án của mình. Trại sản xuất giống cá cảnh biển Vĩnh Hòa, cá nhân cô Nguyễn Thị Kim Bích, em Nguyễn Thị Nhật Anh (58 CNSH), em Dương Nguyễn Hoàng (60 NTTS), em Phạm Thị Mỹ Toàn (59 CNTP), em Nguyễn Đức Khánh Dương (63 NTTS) và các iii em sinh iv viên tham gia học tập, nghiên cứu và sản xuất tại trại cá đã tận tình hỗ trợ nguồn cá giống, cơ sở vật chất, giúp tôi chăm sóc cá, thu mẫu, phân tích mẫu trong phòng thí nghiệm và nhiều hoạt động khác trong quá trình thực hiện các đề tài nghiên cứu và luận án của mình.

Các thầy cô, bạn bè, đồng nghiệp tại Viện Nuôi trồng Thủy sản, Trường Đại học Nha Trang đã nhiệt tình giảng dạy, hỗ trợ chuyên môn, động viên và ủng hộ tôi trong suốt thời gian làm việc, học tập và nghiên cứu tại Trường Đại học Nha Trang. Cuối cùng, tôi xin bày tỏ lời cảm ơn sâu sắc tới gia đình, cha mẹ, vợ Lê Thị Trà My, con gái Trần Lê Diệu Khánh (bé nemo), và mọi người thân luôn bên cạnh, tin tưởng, động viên, ủng hộ tôi cả về vật chất, tinh thần, dành thời gian tạo điều kiện cho tôi để tôi chuyên tâm học tập, nghiên cứu, và hoàn thành chương trình đào tạo tiến sĩ cùng luận án này. Khánh Hòa, ngày 06 tháng 01 năm 2025 Nghiên cứu sinh Trần Văn Dũng v MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN. ii MỤC LỤC.

iv DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CHỮ VIẾT TẮT.viii DANH MỤC BẢNG.ix DANH MỤC HÌNH, ĐỒ THỊ, SƠ ĐỒ.xi TÓM TẮT NHỮNG ĐÓNG GÓP MỚI CỦA LUẬN ÁN.xiv KEY FINDINGS.xv MỞ ĐẦU. 1 CHƯƠNG 1 – TỔNG QUAN. Tổng quan về nghề nuôi cá cảnh biển. Lịch sử hình thành và phát triển.

Các đối tượng nuôi chính. Tình hình sản xuất, khai thác và tiêu thụ. Thách thức, cơ hội và định hướng phát triển. Tổng quan về cá khoang cổ nemo.

Phân loại và hình thái. Phân bố và sinh thái. Sinh trưởng, phát triển và vòng đời. Tình hình nghiên cứu và sản xuất giống.

Chất lượng cá cảnh và các yếu tố ảnh hưởng. Khái niệm và tiêu chí đánh giá chất lượng cá cảnh. Ảnh hưởng của di truyền và chất lượng giống. Ảnh hưởng của môi trường và kỹ thuật nuôi.

Ảnh hưởng của dinh dưỡng và bệnh. Màu sắc của cá cảnh. Vai trò và sự đa dạng màu sắc ở cá. Sắc tố và các tế bào sắc tố ở cá.

Cơ chế hình thành và kiểm soát sắc tố ở cá. Các yếu tố ảnh hưởng đến màu sắc ở cá. Thức ăn và dinh dưỡng bổ sung. Môi trường, sinh thái.

Di truyền và chọn giống. Các phương pháp đánh giá chất lượng màu sắc ở cá.46 CHƯƠNG 2 – VẬT LIỆU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Thời gian, địa điểm và đối tượng nghiên cứu. Nội dung nghiên cứu.

Phương pháp tiếp cận. Tiếp cận lịch sử. Tiếp cận thực nghiệm. Tiếp cận hệ thống.

Vật liệu nghiên cứu. Nguồn cá thí nghiệm. Nguồn nước và xử lý nước. Hệ thống bể thí nghiệm.

Chuẩn bị nguồn carotenoids. Chuẩn bị thức ăn thí nghiệm và bổ sung carotenoids. Phương pháp nghiên cứu. Ảnh hưởng của môi trường nuôi lên màu sắc và tăng trưởng của cá khoang cổ nemo.

Ảnh hưởng của màu sắc bể nuôi (TN1). Ảnh hưởng của độ mặn (TN2). Ảnh hưởng của chế độ bổ sung carotenoids vào thức ăn lên màu sắc và tăng trưởng của cá khoang cổ nemo. Ảnh hưởng của một số nguồn carotenoids thực vật (TN3).

Ảnh hưởng của một số nguồn carotenoids động vật (TN4). Ảnh hưởng của hàm lượng carotenoids từ ớt chuông (TN5). Ảnh hưởng của hàm lượng carotenoids từ vỏ tôm (TN6). Ảnh hưởng của thời gian bổ sung carotenoids từ vỏ tôm (TN7).

Đánh giá hiệu quả kết hợp môi trường và bổ sung carotenoids cải thiện màu sắc cá khoang cổ nemo (TN8). Chăm sóc, quản lý, thu thập và đánh giá kết quả thí nghiệm. Thu thập và đánh giá kết quả. Màu sắc da cá.

Hàm lượng carotenoids tổng số tích lũy trong cơ thể cá. Các chỉ tiêu đánh giá tăng trưởng, tỷ lệ sống và hiệu quả sử dụng thức ăn. Thành phần sinh hóa và hoạt tính enzyme tiêu hóa. Phương pháp xử lý số liệu.73 CHƯƠNG 3 – KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN.

Ảnh hưởng của môi trường nuôi lên cá khoang cổ nemo. Ảnh hưởng của màu sắc bể nuôi. Màu sắc da cá. Hàm lượng carotenoids tổng số tích lũy trong cơ thể cá.

Các chỉ tiêu tăng trưởng, tỷ lệ sống và hiệu quả sử dụng thức ăn. Ảnh hưởng của độ mặn. Màu sắc da cá. Hàm lượng carotenoids tổng số tích lũy trong cơ thể cá.

Các chỉ tiêu tăng trưởng, tỷ lệ sống và hiệu quả sử dụng thức ăn. Thảo luận về ảnh hưởng của môi trường nuôi. Ảnh hưởng của màu sắc bể nuôi. Ảnh hưởng của độ mặn.

Ảnh hưởng của chế độ bổ sung carotenoids vào thức ăn lên cá khoang cổ nemo. Ảnh hưởng của một số nguồn carotenoids thực vật. Màu sắc da cá. Hàm lượng carotenoids tổng số tích lũy trong cơ thể cá.

Các chỉ tiêu tăng trưởng, tỷ lệ sống và hiệu quả sử dụng thức ăn. Ảnh hưởng của một số nguồn carotenoids động vật. Màu sắc da cá. Hàm lượng carotenoids tổng số tích lũy trong cơ thể cá.