Luận án: Quốc tế hóa Giáo dục Đại học ở Việt Nam (2001-2020) - Nguyễn Thị Huyền Trang

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN Nguyễn Thị Huyền Trang QUỐC TẾ HÓA GIÁO DỤC ĐẠI HỌC Ở VIỆT NAM (2001-2020) LUẬN ÁN TIẾN SĨ QUAN HỆ QUỐC TẾ HÀ NỘI - 2022 ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN Nguyễn Thị Huyền Trang QUỐC TẾ HÓA GIÁO DỤC ĐẠI HỌC Ở VIỆT NAM (2001-2020) Chuyên ngành: Quan hệ quốc tế Mã số: 9310601.01 LUẬN ÁN TIẾN SĨ QUAN HỆ QUỐC TẾ NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC 1. Bùi Thành Nam HÀ NỘI - 2022 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan Luận án “Quốc tế hóa Giáo dục đại học ở Việt Nam (2001 – 2020)” là công trình nghiên cứu độc lập của tôi.Các nội dung và kết quả nêu trong luận án này là trung thực, khách quan và chưa từng được công bố. Hà Nội, ngày tháng 11 năm 2022 Tác giả luận án Nguyễn Thị Huyền Trang LỜI CẢM ƠN Để hoàn thành được Luận án “Quốc tế hóa giáo dục đại học ở Việt Nam (2001-2020)”, NCS đã nhận được sự giúp đỡ của rất nhiều thầy cô, bạn bè, đồng nghiệp và gia đình. Lời đầu tiên, tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành đến PGS.

Bùi Thành Nam – Trưởng phòng Đào tạo, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn – Đại học Quốc gia Hà Nội đã tận tình chỉ bảo, động viên, giúp đỡ và hướng dẫn tôi hoàn thành luận án này. Xin được gửi lời cảm ơn đến GS. Hoàng Khắc Nam – Trưởng khoa Quốc tế học, GS. Phạm Quang Minh – Nguyên Hiệu trưởng Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn và tất cả các thầy cô giáo trong khoa Quốc tế học, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn đã truyền đạt cho tôi rất nhiều kiến thức, kỹ năng cần thiết cho tôi từ bậc đại học, thạc sĩ cho đến nghiên cứu sinh.

Tôi xin được gửi lời cảm ơn đến Lãnh đạo Trường Đại học Khoa học – Đại học Thái Nguyên, phòng Đào tạo, Bộ môn Hàn Quốc học đã tạo mọi điều kiện thuận lợi cho quá trình học tập và nghiên cứu của tôi, giúp tôi vừa hoàn thành nhiệm vụ chuyên môn được giao, vừa thực hiện luận án. Cuối cùng, xin được gửi lời tri ân sâu sắc đến Bố mẹ hai bên, chồng và 02 con trai đã luôn động viên, giúp đỡ trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu! Tác giả Luận án Nguyễn Thị Huyền Trang MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN LỜI CẢM ƠN MỤC LỤC DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT DANH MỤC BẢNG BIỂU MỞ ĐẦU. 7 CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU. Lịch sử nghiên cứu vấn đề.

Các công trình nghiên cứu về xu hướng quốc tế hoá giáo dục. Các công trình nghiên cứu về vai trò của giáo dục trong quan hệ quốc tế. Các công trình nghiên cứu về quá trình quốc tế hoá giáo dục đại học của Việt Nam22 1. Một số nhận xét về tình hình nghiên cứu đề tài.

Những vấn đề khoa học đã được giải quyết. Những vấn đề mới liên quan đến luận án sẽ được tập trung giải quyết. 29 CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ CƠ SỞ THỰC TIỄN VỀ QUÁ TRÌNH QUỐC TẾ HOÁ GIÁO DỤC ĐẠI HỌC Ở VIỆT NAM (2001-2020). Khung khái niệm liên quan đến quốc tế hóa giáo dục đại học.

Chủ nghĩa Mac – Lenin. Tư tưởng Hồ chí Minh. Chủ nghĩa Tự do. Chủ nghĩa Kiến tạo.

Cơ sở thực tiễn. Bối cảnh quốc tế và khu vực tác động đến quá trình quốc tế hoá giáo dục đại học ở Việt Nam……. Bối cảnh trong nước. Lý do thúc đẩy quá trình quốc tế hoá giáo dục đại học ở Việt Nam.

84 Tiểu kết Chương 2. THỰC TRẠNG QUỐC TẾ HÓA GIÁO DỤC ĐẠI HỌC TẠI VIỆT NAM TỪ NĂM 2001 ĐẾN NĂM 2020. Chủ trương, chính sách của Việt Nam về quốc tế hóa giáo dục đại học giai đoạn 2001 – 2020. Thực tiễn triển khai các hoạt động quốc tế hóa giáo dục đại học tại Việt Nam giai đoạn 2001 – 2020.

Hoạt động hợp tác quốc tế. Hoạt động dịch chuyển, trao đổi sinh viên. Quốc tế hóa chương trình và giảng dạy. Hợp tác giáo dục xuyên quốc gia/ các chương trình liên kết đào tạo quốc tế.

Phát triển các trường đại học xuất sắc. Quốc tế hóa nghiên cứu. 141 Tiểu kết chương 3. 145 CHƯƠNG 4: ĐÁNH GIÁ VÀ KHUYẾN NGHỊ THÚC ĐẨY QUÁ TRÌNH QUỐC TẾ HÓA GIÁO DỤC ĐẠI HỌC TẠI VIỆT NAM.

Đánh giá quá trình quốc tế hoá giáo dục đại học tại Việt Nam (2001 - 2020). Đánh giá một số thành tựu của quá trình quốc tế hoá giáo dục đại học ở Việt Nam giai đoạn 2001 – 2020. Những hạn chế còn tồn tại. Những khó khăn, thách thức.

Một số khuyến nghị. 163 Tiểu kết Chương 4. 173 DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN 177 2 DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT Tiếng Việt CĐ Cao đẳng ĐH Đại học ĐSQ Đại sứ quán GDĐH Giáo dục đại học LHS Lưu học sinh NCS Nghiên cứu sinh Tiếng Anh ADB Asian Development Bank Ngân hàng Phát triển châu Á AEC ASEAN Economic Community Cộng đồng kinh tế ASEAN AFTA ASEAN Free Trade Area Khu vực Mậu dịch Tự do ASEAN AQRF ASEAN Qualifications Reference Framework Khung tham chiếu Trình độ ASEAN ASEAN Association of South East Asian Nations Hiệp hội các Quốc gia Đông Nam Á EU European Union Liên minh châu Âu GATS General Agreement on Trade in Services Hiệp định chung về Thương mại Dịch vụ GATT The General Agreement on Tariffs and Trade Hiệp định chung về thuế quan và thương mại HEI Higher Education Institution Tổ chức giáo dục đại học 3 OECD Organization for Economic Cooperation and Development Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế 4 UNESCO United Nations Educational Scientific and Cultural Organization Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa Liên Hợp Quốc WTO World Trade Organization Tổ chức Thương mại Thế giới DANH MỤC BẢNG BIỂU 1.1 Sự phát triển của các khái niệm Trang 42 quốc tế hóa giáo dục 2.1 Một số hoạt động quốc tế hoá giáo Trang 50 dục đại học tại Việt Nam 3.2 Số lượng sinh viên quốc tế trên Trang 61 toàn thế giới (giai đoạn 1998- 2018) 4.3 Tầm nhìn ASEAN năm 2015 về Trang 72 Giáo dục 5.2 Các lý do/ động lực để quốc tế hóa Trang 85 giáo dục đại học 6.1 Số lượng học bổng mà Liên bang Trang 104 Nga cấp cho Việt Nam từ 2001- 2020 7.2 Số lượng lưu học sinh Việt Nam du Trang 113 học tại Trung Quốc từ 2004 – 2018 8.1 Tình hình Lưu học sinh Việt Nam Trang 115 tại Nhật Bản 9.3 Thống kê sinh viên đi, và đến Việt Trang 121 Nam 10.4 Thống kê số lượng sinh viên đi ra Trang 122,123 nước ngoài và sinh viên quốc tế đến Việt Nam 2000-2020 11.5 Chỉ tiêu và kết quả một số đề án Trang 125 đưa sinh viên, giảng viên ra nước ngoài đào tạo bằng nguồn ngân sách của Nhà nước 12.2 Số lượng sinh viên Việt Nam tại Trang 127 một số quốc gia 13.3 Số lượng du học sinh Việt Nam Trang 128 nhập học tại Úc từ năm 2015 đến 2019 14.4 Số liệu lưu học sinh ở nước ngoài Trang 130 phân theo hệ đào tạo trong năm học 2018 – 2019 tại Việt Nam 15.6 Thống kê số lượng LHS Lào tại Trang 132 Việt Nam qua các giai đoạn 16.5 Số lượng chương trình đào tạo tiên Trang 135 tiến, chất lượng cao, kỹ sư tài năng đang thực hiện 17.6 Số bài báo đăng trên tạp chí thuộc Trang 143 danh mục ISI giai đoạn 2016-2020 18.7 Số bài báo đăng trên tạp chí thuộc Trang 143 danh mục Scopus giai đoạn 2016- 2020 19.1 Bảng so sánh mức chi tiêu công cho Trang 159 Giáo dục đại học (theo GDP) của Việt Nam và một số quốc gia năm 2016 MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Trên thế giới, toàn cầu hóa, hội nhập quốc tế giữa các quốc gia đã và đang diễn ra sâu rộng với tốc độ chưa từng có, khoa học – công nghệ tiến bộ vượt bậc làm thay đổi nền giáo dục mỗi quốc gia nói riêng và các mối quan hệ quốc tế nói chung.

Bước sang thế kỷ XXI, giáo dục đại học đã chuyển sang một giai đoạn phát triển mới, cao hơn và phức tạp hơn. Hội nghị thế giới về giáo dục đại học năm 2009 do UNESCO tổ chức tại Paris đã nhận định rằng giáo dục đại học đang chuyển động dưới tác động của những động lực mới. Đó là: Sự gia tăng nhu cầu nhập học, việc đa dạng hoá các loại trường và nguồn cung ứng, hợp tác giữa các nhà trường và liên kết mạng lưới, nhu cầu học tập suốt đời, tác động của công nghệ thông tin và truyền thông, trách nhiệm xã hội của các trường đại học, sự thay đổi trong vai trò của Chính phủ. Về cơ bản các động lực trên là biểu hiện cụ thể của một thế giới toàn cầu hoá trong giáo dục đại học.

Theo cách nói của T. Friedman, đó là một thế giới phẳng trong đó các rào cản về địa lý, kinh tế và chính trị đang dần được dỡ bỏ. Thế giới phẳng này cũng đang làm “phẳng hoá” giáo dục nghĩa là tạo ra một sân chơi giáo dục bằng phẳng, nơi các cá nhân đều có thể học hỏi, trau dồi kiến thức, phát triển kỹ năng, và mọi quốc gia, tổ chức đều có thể tham gia cung ứng giáo dục, vừa hợp tác, vừa cạnh tranh bình đẳng. Trong xu hướng đó, quốc tế hóa giáo dục đại học đã và đang dần trở thành một xu thế lớn, được nhiều hệ thống giáo dục đại học chọn lựa và coi như một điều kiện thuận lợi để phát triển, hội nhập với tri thức toàn cầu, trở thành một trong những chìa khóa, công cụ hữu hiệu cho hội nhập và phát triển, thúc đẩy mối quan hệ ngoại giao mang tính chất bền vững giữa các quốc gia.

Song song với đó, trong khu vực, Cộng đồng kinh tế ASEAN chính thức ra đời với một trong những đặc trưng chung là thừa nhận lẫn nhau về văn bằng của người lao động, đã đặt một cột mốc quan trọng trong tiến trình hội nhập kinh tế khu vực. Bên cạnh những cơ hội lớn, việc hình thành cộng đồng kinh tế ASEAN cũng đặt ra những thách thức không nhỏ đối với hệ thống giáo dục đại học của Việt Nam. Trong khi vốn, trình độ, công nghệ kỹ thuật, nguồn lực đội ngũ, danh tiếng của các trường đại học không giống nhau thì yêu cầu về chất lượng giáo dục phải tương đồng trên bình diện khu vực. Mối quan tâm chính là làm thế nào để hệ thống giáo dục Việt Nam có thể tự điều chỉnh, nâng cao chất lượng đạt chuẩn quốc tế để có thể tồn tại, đối phó với những thách thức và cạnh tranh với các cơ sở giáo dục khác trong khu vực.