Luận án TS: Chính sách Giáo dục Tiểu học Việt Nam 2011-2023 tại ĐH KHXH&NV, ĐHQGHN

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN ================= CHÍNH SÁCH GIÁO DỤC TIỂU HỌC Ở ĐÔNG NAM Á – NGHIÊN CỨU TRƯỜNG HỢP VIỆT NAM TỪ NĂM 2011 ĐẾN NĂM 2023 LUẬN ÁN TIẾN SĨ ĐÔNG NAM Á HỌC HÀ NỘI, 2025 ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN ================= CHÍNH SÁCH GIÁO DỤC TIỂU HỌC Ở ĐÔNG NAM Á – NGHIÊN CỨU TRƯỜNG HỢP VIỆT NAM TỪ NĂM 2011 ĐẾN NĂM 2023 LUẬN ÁN TIẾN SĨ ĐÔNG NAM Á HỌC Chuyên nganh: Đông Phương học Ma sô: 9310608.02 Người hướng dẫn khoa học: PGS. Nguyễn Văn Chiều TS. Nguyễn Trần Tiến HÀ NỘI, 2025 LỜI CẢM ƠN Để hoàn thành công trình Luận án Tiến sĩ Đông Nam Á học với đề tài: "CHÍNH SÁCH GIÁO DỤC TIỂU HỌC Ở ĐÔNG NAM Á – NGHIÊN CỨU TRƯỜNG HỢP VIỆT NAM TỪ NĂM 2011 ĐẾN NĂM 2023", tôi đã nhận được sự hỗ trợ quý báu từ nhiều cá nhân, tổ chức và cơ quan. Với sự trân trọng sâu sắc, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành nhất.

Trước hết, tôi xin gửi lời cảm ơn đặc biệt và sâu sắc tới hai người hướng dẫn khoa học của luận án. Sự định hướng khoa học tâm huyết, những góp ý sắc sảo, những buổi trao đổi chuyên môn tận tình và sự khích lệ kịp thời của hai thầy trong suốt quá trình thực hiện luận án là nguồn động lực to lớn và là yếu tố quyết định giúp tôi vượt qua những khó khăn, hoàn thiện công trình nghiên cứu này. Sự uyên bác và tâm huyết với khoa học của quý hai thầy là tấm gương sáng để tôi học hỏi và noi theo. Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn tới Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội đã tạo điều kiện thuận lợi về môi trường học thuật, cơ sở vật chất và các nguồn tài nguyên cần thiết để tôi thực hiện nghiên cứu sinh và hoàn thành luận án này.

Tôi xin cảm ơn các đồng nghiệp, bạn bè, các nhà khoa học, đã luôn đồng hành, chia sẻ tri thức, động viên và đóng góp những ý kiến hữu ích trong suốt thời gian tôi thực hiện luận án. Cuối cùng, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc nhất tới gia đình – nơi luôn là điểm tựa tinh thần vững chắc, nguồn cổ vũ và động lực lớn lao để tôi nỗ lực không ngừng trong học tập và nghiên cứu. Dù đã có nhiều cố gắng, công trình này chắc chắn không tránh khỏi những thiếu sót. Kính mong nhận được những đóng góp quý báu từ Hội đồng chấm luận án và các nhà khoa học để luận án được hoàn thiện hơn.

Xin trân trọng cảm ơn! LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan rằng công trình luận án "Chính sách giáo dục tiểu học ở Đông Nam Á – Nghiên cứu trường hợp Việt Nam từ năm 2011 đến năm 2023" là công trình nghiên cứu khoa học độc lập của bản thân tôi dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS. Nguyễn Văn Chiều và TS. Nguyễn Trần Tiến. Các số liệu, kết quả phân tích và những nhận định được trình bày trong luận án là hoàn toàn trung thực, dựa trên quá trình nghiên cứu nghiêm túc, khách quan và có căn cứ khoa học.

Các nguồn thông tin, tài liệu tham khảo được sử dụng trong luận án đã được trích dẫn và ghi rõ nguồn gốc theo đúng quy định. Tôi xin chịu hoàn toàn trách nhiệm về tính trung thực và tính nguyên bản của công trình nghiên cứu này. MỤC LỤC DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ THUYẾT LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI.

Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tai. Các công trình nghiên cứu liên quan đến chính sách giáo dục tiểu học Đông Nam Á. Các công trình nghiên cứu liên quan đến thực trạng chính sách giáo dục tiểu học ở Việt Nam thông qua Chương trình SEA-PLM. Cơ sở ly thuyết liên quan đến đề tai.

Một số lý luận về chính sách giáo dục và chính sách giáo dục tiểu học. Khái niệm Giáo dục tiểu học. Vai trò của giáo dục tiểu học. Mục tiêu của giáo dục tiểu học.

Các lý thuyết cơ bản và khung lý thuyết của luận án. 67 KẾT LUẬN CHƯƠNG 1. 72 CHƯƠNG 2: CHÍNH SÁCH GIÁO DỤC TIỂU HỌC Ở MỘT SỐ QUỐC GIA ĐÔNG NAM Á THÔNG QUA CHƯƠNG TRÌNH SEA-PLM. Tổng quan về Chương trình SEA-PLM va bôi cảnh chính sách giáo dục tiểu học khu vực Đông Nam Á.

Lịch sử hình thành. Mục tiêu và triết lý của SEA-PLM. Cấu trúc và phạm vi đánh giá của SEA-PLM. Phương pháp và quy trình kỹ thuật.

Vai trò của SEA-PLM trong chu trình chính sách giáo dục khu vực. SEA-PLM và mô hình chu trình chính sách của Harold Lasswell. SEA-PLM và chính sách giáo dục dựa trên bằng chứng. Vai trò của SEA-PLM trong hợp tác và hội nhập khu vực.

Phân tích chính sách giáo dục tiểu học ở Malaysia va Philippines theo khung SEA-PLM. Khung phân tích chính sách theo SEA-PLM. Kết quả SEA-PLM 2019 của Việt Nam, Malaysia và Philippines .3 Chính sách giáo dục tiểu học của Malaysia và Philippines. So sánh chính sách giáo dục tiểu học của Malaysia và Philippines .101 KẾT LUẬN CHƯƠNG 2.

106 CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG CHÍNH SÁCH GIÁO DỤC TIỂU HỌC Ở VIỆT NAM VÀ KẾT QUẢ HỌC TẬP THỰC TẾ THÔNG QUA CHƯƠNG TRÌNH SEA-PLM. Thực trạng hoạch định chính sách giáo dục tiểu học ở Việt Nam giai đoạn 2011–2023. Bối cảnh kinh tế – xã hội và định hướng chính trị đối với giáo dục tiểu học ở Việt Nam giai đoạn 2011–2023. Mục tiêu chính sách giáo dục tiểu học giai đoạn 2011–2023.

Công cụ thực thi chính sách giáo dục tiểu học. Thực trạng thực thi chính sách giáo dục tiểu học ở Việt Nam. Thực thi chính sách ở cấp trường học. Thực thi chính sách ở cấp giáo viên.

Thực thi chính sách ở cấp học sinh. Đánh giá chính sách giáo dục tiểu học ở Việt Nam thông qua dữ liệu SEA-PLM 2019. Kết quả đạt được .123 KẾT LUẬN CHƯƠNG 3. 127 CHƯƠNG 4: GIẢI PHÁP ĐỔI MỚI CHÍNH SÁCH GIÁO DỤC TIỂU HỌC VIỆT NAM DỰA TRÊN DỮ LIỆU SEA-PLM VÀ BÀI HỌC KINH NGHIỆM TỪ KHU VỰC.

Các nguyên tắc đề xuất giải pháp đổi mới chính sách. Nguyên tắc dữ liệu và bằng chứng. Nguyên tắc can thiệp có trọng tâm và mục tiêu. Nguyên tắc lồng ghép và toàn diện.

Nguyên tắc tự điều chỉnh và cải tiến liên tục. Bai học kinh nghiệm từ phân tích chính sách va dữ liệu SEA-PLM. Học hỏi kinh nghiệm về thu hẹp khoảng cách công bằng từ các quốc gia trong khu vực. Học hỏi kinh nghiệm về đổi mới phương pháp dạy học và đánh giá giá kết quả học tập của học sinh từ các quốc gia trong khu vực.

Tăng cường hợp tác song phương và đa phương về giáo dục tiểu học trong Đông Nam Á. Chia sẻ kinh nghiệm và thách thức của Việt Nam với các quốc gia trong khu vực. Chia sẻ kinh nghiệm và thách thức của Việt Nam với các quốc gia trong khu vực. Các giải pháp đổi mới chính sách giáo dục Tiểu học Việt Nam.

Nhóm giải pháp về đảm bảo công bằng và giảm thiểu phân hóa. Nhóm giải pháp về tăng cường thực thi chính sách và sử dụng dữ liệu. Nhóm giải pháp về phát triển đội ngũ giáo viên và môi trường sư phạm 151 KẾT LUẬN CHƯƠNG 4 .159 DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN .161 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO .162 3 DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT SEA-PLM: Chương trình đánh giá kết quả học tập của học sinh tiểu học khu vực Đông Nam Á ASEAN: Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á UNICEF: Quỹ Nhi đồng Liên Hiệp Quốc SEAMEO: Hội đồng bộ trưởng giáo dục Đông Nam Á SDGs: Mục tiêu phát triển bền vững của Liên Hiệp Quốc SDG4: Mục tiêu bền vững số 4 THCS: Trung học cơ sở THPT: Trung học phổ thông MICS-EAGLE: Phân tích giáo dục vì học tập và công bằng toàn cầu STEM: Giáo dục khao học, công nghệ, kỹ thuật và toán học MEB: Kế hoạch giáo dục Malaysia giai đoạn 2013 - 2025 ECA: Hoạt động ngoại khóa CCA: Hoạt động đồng khóa GCED: Giáo dục công dân toàn cầu CTGDPT: Chương trình giáo dục phổ thông SES: Điều kiện kinh tế - xã hội GD&ĐT: Giáo dục và đào tạo PISA: Chương trình đánh giá quốc tế về năng lực của học sinh 15 tuổi EMIS: Hệ thống thông tin quản lý giáo dục TALIS: Khảo sát quốc tế về giảng dạy và học tập TIMSS: Chương trình nghiên cứu xu hướng toán học và khoa học quốc tế OECD: Tổ chức hợp tác và phát triển kinh tế CPTPP：Hiệp định đối tác toàn diện và tiến bộ xuyên Thái Bình Dương EVFTA：Hiệp địnhthương mại tự do giữa Việt Nam và Liên minh châu Âu WTO：Tổ chức thương mại thế giới 3Rs：Đọc hiểu, Toán học, Viết EBP：Lý thuyết chính sách dựa trên bằng chứng 4 MỞ ĐẦU 1. Ly do chọn đề tai Trong Hội nghị thượng đỉnh phát triển bền vững 2015 của Liên Hiệp Quốc với sự tham dự của 193 quốc gia thành viên đã thông qua Mục tiêu Phát triển Bền vững của Liên Hiệp Quốc (SDGs) trong đó có một mục tiêu bền vững số 4 (SDG4) về chất lượng giáo dục "Đảm bảo một nền giáo dục hòa nhập, bình đẳng, chất lượng và cơ hội học tập suốt đời cho tất cả mọi người" (UN.

Điều này khẳng định giáo dục là trụ cột của phát triển bền vững và chất lượng giáo dục tiểu học là nền tảng để đạt được các mục tiêu khác của SDGs. Ở Đông Nam Á, giáo dục tiểu học từ lâu đã trở thành một trong những lĩnh vực được các quốc gia quan tâm hàng đầu trong chiến lược phát triển nguồn nhân lực, xây dựng công bằng xã hội và hội nhập khu vực. Tuy nhiên, cùng nằm trong một không gian khu vực, các quốc gia Đông Nam Á lại có những khác biệt đáng kể về trình độ phát triển kinh tế, cấu trúc xã hội, điều kiện văn hóa, ngôn ngữ và mô hình quản trị giáo dục. Chính sự đa dạng đó khiến cho chính sách giáo dục tiểu học ở Đông Nam Á vừa mang những đặc điểm chung của một khu vực đang hội nhập, vừa mang những sắc thái riêng của từng quốc gia.

Đây không chỉ là vấn đề giáo dục thuần túy, mà còn là vấn đề của thể chế, xã hội, văn hóa và động lực phát triển khu vực.