Luận án tiến sĩ quản lý giáo dục phát triển đội ngũ cán bộ quản lý trường trung

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO HỌC VIỆN QUẢN LÝ GIÁO DỤC ­­­­­­­­­­ ĐINH THỊ LỤA PHÁT TRIỂN ĐỘI NGŨ CÁN BỘ QUẢN LÝ TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG CÁC TỈNH MIỀN BẮC ĐÁP ỨNG YÊU CẦU ĐỔI MỚI GIÁO DỤC Chuyên ngành: Quản lý giáo dục Mã số: 9 14 01 14 LUẬN ÁN TIẾN SĨ QUẢN LÝ GIÁO DỤC Người hướng dẫn khoa học: GS. NGUYỄN MẠNH HÙNG 2 HÀ NỘI ­ 2020 2 3 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các kết quả nghiên cứu trong luận án là trung thực và chưa công bố trong bất kỳ công trình nghiên cứu nào khác. Tác giả luận án Đinh Thị Lụa 4 5 DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT Viết tắt Viết đầy đủ BCH Ban chấp hành CBQH Cán bộ quy hoạch CBQL Cán bộ quản lý CNH­HĐH Công nghiệp hóa ­ Hiện đại hóa CNTT Công nghệ thông tin GDTX Giáo dục thường xuyên HS, SV, HV Học sinh, Sinh viên, Học viên HT Hiệu trưởng KH­CN Khoa học ­ Công nghệ KT­XH Kinh tế ­ Xã hội MTNNL Môi trường nguồn nhân lực NNL Nguồn nhân lực PHT Phó Hiệu trưởng PTNNL Phát triển nguồn nhân lực QLNNL Quản lý nguồn nhân lực SDNNL Sử dụng nguồn nhân lực QHCB Quy hoạch cán bộ QLNNGD Quản lý nhà nước giáo dục SD Sử dụng TB Trung bình TBC Trung bình chung THPT Trung học phổ thông UBND Ủy ban nhân dân XH Xã hội XHCN Xã hội chủ nghĩa MỤC LỤC 6 DANH MỤC BẢNG SỐ 7 DANH MỤC SƠ ĐỒ VÀ BIỂU ĐỒ MỞ ĐẦU 1.

Lý do chọn đề tài Xuất phát từ vị trí, vai trò của đội ngũ cán bộ quản lý trường trung học phổ thông trong bối cảnh đổi mới giáo dục hiện nay Trong bất kỳ một cơ sở giáo dục nào nào muốn nâng cao chất lượng yếu tố đầu tiên phải tính đến chất lượng của đội ngũ cán bộ quản lý. Sinh thời Chủ Tịch Hồ Chí Minh đã khảng định: Muôn việc thành công hay thất bại đều do cán bộ quyết định. Ở lĩnh vực giáo dục, từ lý luận và thực tiễn đã chỉ ra đội ngũ Nhà giáo và cán bộ quản lý là lực lượng chính tạo nên chất lượng giảo dục, yếu tố quyết định là nguồn nhân lực. Chính vì vậy đào tạo nguồn nhân lực là mục tiêu của giáo dục, điều này được khẳng định tại Luật Giáo dục sửa đổi năm 2019 [88].

Muốn có nguồn nhân lực có chất lượng cao phải được bắt đầu đào tạo và bồi dưỡng một cách cơ bản. UNESCO trong nghiên cứu đã chỉ ra 4 trụ cột của giáo dục thế kỷ XXI “Học để biết, học để làm. học để tự khẳng định mình, học để cùng chung sống” và đã khuyến cáo phát triển nguồn nhân lực phải bắt đầu từ giáo dục phổ thông [139]. Đội ngũ cán bộ quản lý trường trung học phổ thông , với vai trò là những người chỉ đạo và điều hành trường THPT có vai trò quyết định chất lượng giáo dục học sinh.

Chương trình "Bồi dưỡng CBQL các trường phổ thông theo hình thức liên kết Việt Nam ­ Singapore” chỉ rõ CBQL có vai trò lãnh đạo phát triển đội ngũ [6], Với cách tiếp cận hệ thống, CBQL, giáo viên và học sinh là các phần tử trong hệ thống có quan hệ chặt chẽ với nhau, nên khi tác tác động vào một yếu tố thì hệ thống sẽ có sự thay đối [ 103]. Vận dụng quan điểm giáo dục học để phân tích sự tác động của cán bộ quản lý đến học sinh, có thể khái quát đây là sự chỉ đạo phổi hợp, thống nhất lực lượng giáo viên (chủ thể) nhằm hình thành và phát triển nhân cách học sinh (đối tượng) theo yêu cầu của xã hội [91]. Năng lực quản lý của cán bộ quản lý mỗi nhà trường ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng nguồn nhân lực lao động trong xã hội. Việc phát triển đội ngũ cán bộ quản lý được đặt ra là một trong những vấn đề quan trọng quyết định thực hiện đổi mới giáo dục và đào tạo hiện nay.

Chỉ thị số 40 ­ CT/TW của Ban Bí thư và Chiến lược phát triển giáo dục giai đoạn 2011 ­ 2020 đã đề ra chủ trương phát triển đội ngũ nhà giáo và đội ngũ cán bộ quản lý giáo dục [2], [15]. Nghị quyết của Đảng lần thứ XII đã chỉ rõ về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục gắn với phát triển, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ được nhấn mạnh. Như vậy cán bộ quản lý được xác định từ việc đào tạo, bồi dưỡng tạo nguồn, việc bổ nhiệm và phân công nhiệm vụ; việc đánh giá cán bộ…đều là những khâu hết sức quan trọng quyết định [30]. Từ những phân tích trên thấy rõ mục tiêu đào tạo nguồn nhân lực được bắt đầu từ cấp học phổ thông, trong đó CBQL có vai trò quan trọng trong đào tạo nhân lực.

Mỗi địa phương khác nhau, mỗi vùng có những đặc điểm về thuận lợi và khó khăn khác nhau, đối với các tỉnh miền Bắc có những thuận lợi nhất định về điều kiện địa lý, về kinh tế xã hội, nhưng cũng cần có mục tiêu phát triển giáo dục để tương xứng với những điều kiện của nó. Xây dựng đội ngũ nhà giáo và CBQL giáo dục được quan tâm nhưng đội ngũ cán bộ quản lý trường trung học phổ thông các tỉnh Miền Bắc vẫn còn nhiều hạn chế, điều này ảnh hưởng đến việc đào tạo nguồn nhân lực cho khu vực này. Do đó, cần có nghiên cứu và đề xuất giải pháp quản lý đội ngũ CBQL đảm bảo tiêu chuẩn, đáp ứng yêu cầu đào tạo nguồn nhân lực cho phát triển kinh tế ­ xã hội. Đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục và đào tạo và những yêu cầu đối cán bộ quản lý trường phổ thông ở các tỉnh miền Bắc hiện nay Đổi mới giáo dục nói chung và đổi mới giáo dục bậc THPT nói riêng đã và đang là vấn đề quan tâm của các cấp lãnh đạo và của toàn xã hội.

Vấn đề đổi mới suy cho cũng là tập trung nâng cao chất lượng giáo dục của cấp học này. Với thực tiễn ở các vùng miền có tính chất đặc thù, song trong cả nước thì các tỉnh miền Bắc được coi là những tỉnh có nhiều điều kiện thuận lợi hơn cả. Tuy nhiên trong những năm qua, chất lượng giáo dục phổ thông, nhất là cấp THPT ở các tỉnh miền Bắc về cơ bản đã đạt được những kết quả nhất định, song vẫn chưa đắp ứng với yêu cầu và tương xứng với những điều kiện thuận lợi mà các tỉnh này đang có ví dụ: chất lượng theo mũi nhọn giáo dục cao những chất lượng đại trà chưa cao; chất lượng giáo dục ở các trường chưa đồng đều; chưa đáp ứng với yêu cầu đổi mới giáo dục …Một trong những nguyên nhân là năng lực đội ngũ cán bộ quản lý chưa đắp ứng với yêu cầu của đổi mới giáo dục. Đánh giá thực trạng đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý giáo dục sau ba năm thực hiện Quyết định số 09/2005/QĐ ­ TTg, Bộ Giáo dục và Đào tạo khẳng định sự kết quả đạt được nhưng cũng chỉ ra những hạn chế, yếu kém của đội ngũ cán bộ quản lý giáo dục, thể hiện chủ yếu ở công tác tham mưu, dự báo, hoạch định, phương pháp làm việc, quản lý tài chính, trình độ ngoại ngữ và tin học, khả năng thu thập và xử lý thông tin.

Công tác quản lý đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý đã có nhiều thay đối song chưa đáp ứng được đòi hỏi của các cơ sở giáo dục, nhất là việc phân cấp trong công tác cán bộ và thực hiện chế độ chính sách vẫn chưa phân định cụ thể được chức năng nhiệm vụ giữa các cơ quan quản lý giáo dục. Nguồn kinh phí dành cho đào tạo bồi dưỡng nhà giáo và cán bộ quản lý còn chưa đáp ứng được yêu cầu của thực tiễn đặt ra [7]. Đội ngũ cán bộ quản lý trường trung học phổ thông về số lượng cơ bản đủ không thiếu, nhưng năng lực quản lý nhà trường còn bộc lộ nhiều hạn chế, thể hiện ở những năng lực cần có để hội nhập như: ngoại ngữ, tin học mức độ tối thiểu vẫn còn thấp, khả năng phân tích, dự báo, xây dựng kế hoạch tầm chiến lược, tham mưu chính sách, năng lực quản lý giáo dục toàn diện học sinh… còn bất cập. Đa số cán bộ quản lý không được đào tạo hệ thống về quản lý giáo dục, trình độ và năng lực điều hành thiếu tính chuyên nghiệp, làm việc chủ yếu theo kinh nghiệm cá nhân hoặc làm theo người tiền nhiệm, chất lượng và hiệu quả công tác thấp.

Một bộ phận lúng túng khi mới tham gia quản lý. Bên cạnh đó, vẫn có cán bộ quản lý chưa chuyên tâm với công việc, nhất là ở các trường khó khăn về điều kiện kinh tế ­ xã hội. Mặc dù Thông tư 14/2018 –TT­BGDĐT có quy định về Chuẩn Hiệu trưởng các cơ sở giáo dục phổ thông ban hành, làm căn cứ để phát triển và đánh giá năng lực của Hiệu trưởng trường phổ thông. Song vấn đề vận dụng Chuẩn để đánh giá cán bộ quản lý trường trung học phổ thông còn chung chung, chưa thực chất, mang nặng hình thức trong đánh giá.

Công tác quy hoạch, bổ nhiệm và luân chuyển cán bộ quản lý hết nhiệm kỳ còn bộc lộ hạn chế. Việc bổ nhiệm cán bộ chậm đổi mới, chủ yếu vẫn là tín nhiệm bố nhiệm, chưa áp dụng hình thức thi tuyển. Vấn đề phân cấp quản lý với chức năng và nhiệm vụ của cán bộ trường THPT tại các tỉnh Miền Bắc thực hiện theo quy định chưa triệt để [45], [50], [57]. Các trường trung học phổ thông chưa được thực hiện triệt để cơ chế tự chủ theo Nghị định 16/2015/NĐ­CP của Chính phủ và còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố khác.

Đồng thời những vấn đề phát triển đội ngũ CBQL các trường THPT miền Bắc đã và đang đặt ra những bất cập nhất là về năng lực của đội ngũ hiện nay, là nhân tố ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng giáo dục chưa đáp ứng với yêu cầu cao của xã hội [17]. Xuất phát từ những lý do trên đề tài: “Phát triển đội ngũ cán bộ quản lý trường Trung học phổ thông các tỉnh Miền Bắc đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục” được lựa chọn nghiên cứu với mục đích nâng cao năng lực quản lý cho chất lượng quản lý, chất lượng đội ngũ cán bộ quản lý trường trung học phổ thông.