Luận án phát triển bền vững cây sắn - Nghiên cứu tại khu vực Bình Trị Thiên

ĐẠI HỌC HUẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TRẦN ĐĂNG HUY PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG CÂY SẮN Ở KHU VỰC BÌNH TRỊ THIÊN LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ NÔNG NGHIỆP HUẾ - NĂM 2020 ĐẠI HỌC HUẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TRẦN ĐĂNG HUY PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG CÂY SẮN Ở KHU VỰC BÌNH TRỊ THIÊN Chuyên ngành : Kinh tế Nông nghiệp Mã số : 962.15 LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ NÔNG NGHIỆP Người hướng dẫn khoa học: 1.TS Nguyễn Văn Toàn 2.TS Trương Tấn Quân HUẾ - NĂM 2020 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan luận án tiến sĩ này với đề tài: “Phát triển bền vững cây sắn ở khu vực Bình Trị Thiên” là công trình do chính tôi nghiên cứu và thực hiện. Các thông tin, số liệu và kết quả được trình bày trong luận án này là trung thực, mọi trích dẫn đều được chỉ rõ nguồn gốc. Những kết luận khoa học của luận án chưa từng được ai công bố trong bất kỳ học vị nào. Tác giả Trần Đăng Huy i LỜI CẢM ƠN Trước hết cho phép tôi bày tỏ lời cảm ơn sâu sắc tới các cơ quan, đơn vị và cá nhân đã trực tiếp giúp đỡ tôi trong suốt quá trình nghiên cứu, thực hiện luận án này.

Tôi xin chân thành cảm ơn lãnh đạo Đại học Huế, Trường Đại học Kinh tế, Khoa Kinh tế và Phát triển, Bộ môn Kinh tế học, Phòng Đào tạo Sau đại học đã tạo điều kiện, giúp đỡ và đóng góp nhiều ý kiến khoa học quý giá trong quá trình thực hiện luận án này. Đặc biệt, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc nhất đến PGS.TS Nguyễn Văn Toàn, PGS.TS Trương Tấn Quân đã tận tình hướng dẫn, giúp đỡ tôi trong suốt quá trình nghiên cứu, hoàn chỉnh luận án. Tôi xin chân thành cảm ơn sự giúp đỡ, động viên của người thân, gia đình và đồng nghiệp trong suốt thời gian qua. Tác giả Trần Đăng Huy ii DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT Ký hiệu Tiếng Việt Tiếng Anh ASEAN Hiệp hội các nước Đông Nam Á Association of south east Asian nations CIAT Trung tâm nghiên cứu nông nghiệp International center for tropical nhiệt đới quốc tế agriculture EU Cộng đồng chung Châu Âu European Union FAO Tổ chức lương thực và nông Food and Agriculture nghiệp Liên hiệp quốc Organization of the United Nations FOCOCEV Công ty trách nhiệm hữu hạn MTV thực phẩm và đầu tư FOB Giao lên tàu (giá) Free on board GDP Tổng sản phẩm quốc nội Gross domestic production GO Tổng giá trị sản xuất Gross output HCN Hidro xyanua HDI Chỉ số phát triển con người Human Development Index HQCF Bột sắn chất lượng cao High quality cassava flour IC Chi phí trung gian Intemediate cost IUCN Liên minh Bảo tồn Thiên nhiên và International Union for Tài nguyên thiên nhiên quốc tế Conservation of Nature and Natural Resources LN Lợi nhuận Benifit MI Thu nhập hỗn hợp Mixed Income NB Lợi nhuận kinh tế ròng Net Benifit PTBV Phát triển bền vững Sustainable Development PTNT Phát triển nông thôn SWOT Điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội, Strengths, Weaknesses, thách thức Opportunities, Threats TC Tổng chi phí Total cost UNESCO Tổ chức Giáo dục, Khoa học và United Nations Educational Văn hóa của Liên hiệp quốc Scientific and Cultural Organization VA Giá trị gia tăng Value Added VIF Hệ số phóng đại phương sai Variance inflation factor WCED Ủy ban Quốc tế về Môi trường và World Commission on Phát triển Environment and Development iii MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN .ii DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT.

iii MỤC LỤC. iv DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU.viii DANH MỤC CÁC HÌNH. Tính cấp thiết của đề tài. Mục tiêu nghiên cứu.

Câu hỏi nghiên cứu. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu. Những đóng góp mới của luận án. Kết cấu của luận án.

TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VỀ PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG CÂY SẮN. Các dự án, chương trình nghiên cứu về cải tiến giống và kỹ thuật sản xuất sắn trên thế giới và ở Việt Nam. Tình hình nghiên cứu phát triển bền vững cây sắn trên thế giới. Tình hình nghiên cứu phát triển bền vững cây sắn ở Việt Nam.

Những nhận xét rút ra từ tình hình nghiên cứu về phát triển bền vững cây sắn. NỘI DUNG VÀ KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU. CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG CÂY SẮN. Lý luận về phát triển bền vững và phát triển nông nghiệp bền vững.

Lý luận về phát triển bền vững. Phát triển nông nghiệp bền vững. Lý luận về phát triển bền vững cây sắn. Khái niệm và tầm quan trọng.

Nội dung và hệ thống các chỉ tiêu về phát triển bền vững cây sắn. Các yếu tố ảnh hưởng đến phát triển bền vững cây sắn. Ảnh hưởng của các yếu tố vĩ mô. Ảnh hưởng của các yếu tố vi mô.

Giới thiệu về cây sắn và tình hình phát triển bền vững cây sắn trên thế giới và ở Việt Nam. Giới thiệu về cây sắn. Tình hình phát triển bền vững cây sắn trên thế giới và ở Việt Nam. 43 Kết luận chương 1.

ĐẶC ĐIỂM ĐỊA BÀN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Đặc điểm tự nhiên, kinh tế và xã hội khu vực Bình Trị Thiên. Đặc điểm tự nhiên, tài nguyên và môi trường khu vực Bình Trị Thiên. Đặc điểm kinh tế - xã hội khu vực Bình Trị Thiên.

Những thuận lợi và khó khăn thách thức để phát triển bền vững cây sắn ở khu vực Bình Trị Thiên. Đánh giá tiềm năng phát triển cây sắn ở khu vực Bình Trị Thiên. Phương pháp nghiên cứu. Cách tiếp cận và khung phân tích.

Chọn điểm nghiên cứu. Phương pháp thu thập thông tin. Phương pháp phân tích. 67 Kết luận chương 2.

KẾT QUẢ PHÂN TÍCH TÌNH HÌNH PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG CÂY SẮN Ở KHU VỰC BÌNH TRỊ THIÊN. Thực trạng phát triển bền vững cây sắn ở khu vực Bình Trị Thiên. Chủ trương và quy hoạch phát triển cây sắn ở các tỉnh thuộc khu vực BTT. Thực trạng phát triển bền vững cây sắn sắn về mặt kinh tế.

Thực trạng phát triển bền vững cây sắn về mặt xã hội và môi trường. Các yếu tố ảnh hưởng đến phát triển bền vững cây sắn ở khu vực Bình Trị Thiên. Nhóm chỉ tiêu đánh giá ảnh hưởng của cơ chế, chính sách đến phát triển bền vững cây sắn. Nhóm chỉ tiêu đánh giá ảnh hưởng của áp dụng tiến bộ khoa học công nghệ đến phát triển bền vững cây sắn.

Nhóm chỉ tiêu đánh giá ảnh hưởng của yếu tố thị trường và nguồn lực đến phát triển bền vững cây sắn. Đánh giá chung thực trạng phát triển bền vững cây sắn ở khu vực Bình Trị Thiên. Những thành công trong phát triển bền vững cây sắn ở khu vực BT Thiên. Những mặt hạn chế trong phát triển bền vững cây sắn ở khu vực BT Thiên.

120 Kết luận chương 3. ĐỊNH HƯỚNG VÀ CÁC GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG CÂY SẮN Ở KHU VỰC BÌNH TRỊ THIÊN. Quan điểm định hướng phát triển bền vững cây sắn ở khu vực Bình Trị Thiên. Bối cảnh phát triển bền vững cây sắn ở khu vực Bình Trị Thiên.

Phân tích SWOT về phát triển bền vững cây sắn ở khu vực Bình Trị Thiên. Quan điểm và định hướng phát triển bền vững cây sắn đến năm 2025 và tầm nhìn đến năm 2035. Quan điểm phát triển bền vững căy sắn của Việt Nam. Định hướng, mục tiêu phát triển bền vững cây sắn ở khu vực BT Thiên.

Một số giải pháp nhằm phát triển bền vững cây sắn ở khu vực Bình Trị Thiên. Nâng cao hiệu quả kinh tế sản xuất sắn của hộ nông dân và lợi ích của các tác nhân tham gia trong chuỗi giá trị sắn. Quy hoạch vùng nguyên liệu sắn tập trung, xây dựng nhà máy chế biến tinh bột sắn và nhà máy sản xuất xăng sinh học (ethanol) gắn liền với vùng nguyên liệu sắn. Áp dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật gắn liền với bảo vệ môi trường sinh thái, giảm tác hại đến môi trường tại khu vực trồng, nhà máy chế biến và các vùng lân cận.

Đa dạng thị trường tiêu thụ, tăng dần tỷ lệ thị trường tiêu thụ nội địa; nâng cao năng lực của các tác nhân tham gia chuỗi giá trị cây sắn. Hoàn thiện cơ chế, chính sách (thuế, tín dụng, đầu tư, bảo hiểm…) khuyến khích thu hút đầu tư để phát triển bền vững cây sắn. Đầu tư phát triển cơ sở hạ tầng nông thôn. Giải pháp cụ thể theo các tỉnh và từng vùng sinh thái.

137 Kết luận chương 4. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ. 141 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 144 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC ĐÃ CÔNG BỐ.

154 MẪU PHIẾU ĐIỀU TRA. 201 vii DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU Bảng 1.1: Các tiêu chí từ “phát triển” đến “phát triển bền vững” .2: Thị trường sắn toàn cầu giai đoạn 2015 -2017 .3: Tình hình diện tích, năng suất và sản lượng sắn Việt Nam giai đoạn 2013-2017 .1: Tình hình dân số, lao động khu vực Bình Trị Thiên giai đoạn 2015-2017 .2: Hiện trạng sử dụng đất đai tại khu vực Bình Trị Thiên năm 2017 .3: Tốc độ tăng trưởng kinh tế khu vực Bình Trị Thiên giai đoạn 2012- 2017.4: Giá trị và cơ cấu GDP các ngành của khu vực Bình Trị Thiên (theo giá so sánh) .5: Quy mô và cơ cấu GO ngành sắn trong các ngành nông, lâm nghiệp và thủy sản của BTT giai đoạn 2015-2017 (theo giá hiện hành) .6: Số lượng và cơ cấu mẫu điều tra ở các tỉnh thuộc khu vực BTT .7: Số hội thảo nhóm và lượt người tham gia.1: Tình hình diện tích trồng sắn so với quy hoạch của các tỉnh thuộc khu vực Bình Trị Thiên .2: Tình hình diện tích, năng suất và sản lượng sắn ở khu vực Bình Trị Thiên giai đoạn 2013 - 2017 .3: Tình hình diện tích trồng sắn và cây trồng cạn ở khu vực Bình Trị Thiên giai đoạn 2013 - 2017 .4: Diễn biến diện tích sắn vùng nghiên cứu khu vực Bình Trị Thiên giai đoạn 2010 - 2017 .5: Tình hình số liệu cơ bản của các hộ điều tra năm 2017 .6: Tài sản và trang thiết bị sản xuất của các hộ điều tra năm 2017 .7: Kết quả và hiệu quả sản xuất sắn của các hộ điều tra năm 2017 .8: Kết quả và hiệu quả sản xuất sắn theo quy mô diện tích của các hộ điều tra năm 2017 .9: Kết quả và hiệu quả sản xuất sắn theo chi phí trung gian của các hộ viii điều tra năm 2017 .10: Kết quả và hiệu quả sản xuất sắn theo công lao động của các hộ điều tra năm 2017 .11: Kết quả ước lượng hàm sản xuất Cobb-Douglas của các hộ trồng sắn ở khu vực Bình Trị Thiên .