Luận án CS Trần Công Định - Quản lý phát triển bền vững đảng sâm Tây Giang

ĐẠI HỌC HUẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM TRẦN CÔNG ĐỊNH NGHIÊN CỨU CƠ SỞ KHOA HỌC NHẰM ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP QUẢN LÝ VÀ PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG CÂY ĐẢNG SÂM (CODONOPSIS JAVANICA (BLUME) HOOK.) TẠI HUYỆN TÂY GIANG, TỈNH QUẢNG NAM LUẬN ÁN TIẾN SĨ LÂM NGHIỆP HUẾ – NĂM 2019 ĐẠI HỌC HUẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM TRẦN CÔNG ĐỊNH NGHIÊN CỨU CƠ SỞ KHOA HỌC NHẰM ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP QUẢN LÝ VÀ PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG CÂY ĐẢNG SÂM (CODONOPSIS JAVANICA (BLUME) HOOK.) TẠI HUYỆN TÂY GIANG, TỈNH QUẢNG NAM Chuyên ngành: Lâm sinh Mã số: 9.05 LUẬN ÁN TIẾN SĨ LÂM NGHIỆP NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC 1. TRẦN MINH ĐỨC HUẾ – NĂM 2019 i LỜI CAM ĐOAN Tôi tên là Trần Công Định, nghiên cứu sinh niên khóa 2015 - 2018 ngành Lâm sinh, Trường Đại học Nông lâm, Đại học Huế. Tôi xin cam đoan: Đây là công trình nghiên cứu của riêng bản thân tôi. Các số liệu được sử dụng trong luận án có nguồn gốc rõ ràng.

Kết quả nghiên cứu của luận án trung thực, khách quan và chưa có ai công bố trong các tài liệu khác. Thừa Thiên Huế, tháng 6 năm 2019 Người cam đoan NCS. Trần Công Định ii LỜI CẢM ƠN Luận án này được hoàn thành là kết quả của sự phấn đấu học tập, nghiên cứu của bản thân, cùng với sự giúp đỡ tận tình của thầy hướng dẫn khoa học, tập thể quý thầy cô giáo khoa Lâm nghiệp, Trường Đại học Nông lâm, Đại học Huế và đồng nghiệp. Tôi xin bày tỏ lời cảm ơn sâu sắc đến PGS.

Nguyễn Văn Lợi, TS. Trần Minh Đức đã tận tình hướng dẫn khoa học trong suốt quá trình thực hiện luận án. Sự giúp đỡ của lãnh đạo các xã, các cơ quan đoàn thể, chính quyền và nhân dân huyện Tây Giang. Xin chân thành cảm ơn sự giúp đỡ, động viên về vật chất và tinh thần từ gia đình và Trường Cao đẳng Kinh tế - Kỹ thuật Quảng Nam để tác giả có điều kiện hoàn thành luận án này.

Đây là lần đầu tiên bản thân được nghiên cứu khoa học trong phạm vi rộng, tiếp xúc với thực tiễn sản xuất của đồng bào vùng cao, đồng thời do thời gian và kiến thức bản thân còn có hạn nên khó tránh khỏi những thiếu sót. Rất mong nhận được sự góp ý chỉ bảo của quý thầy cô giáo và đồng nghiệp để bản thân rút kinh nghiệm. Tôi xin chân thành cảm ơn. Thừa Thiên Huế, tháng 6 năm 2019 NCS.

Trần Công Định iii DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT Chữ viết tắt Chữ viết đầy đủ ADN Axit deoxyribonucleic AHP Analytic Hierarchy Process BA Benzylaminoburine BNN Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn GIS Geographic information system HĐND Hội đồng nhân dân IBA Idolbutylic acid LT Liên tịch NAA Naphthalenneaceticd N-P-K Đạm - Lân - Kali NQ Nghị quyết NĐ Nghị định PRA Participatory Rural Appraisal QĐ Quyết định TT Thông tư TB Trung bình TTg Thủ tướng USD Đô la Mỹ UBND Ủy ban nhân dân iv MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN. ii DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT. iii MỤC LỤC .iv DANH MỤC BẢNG BIỂU. viii DANH MỤC HÌNH, SƠ ĐỒ.

Mục tiêu chung. Mục tiêu cụ thể. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn. Ý nghĩa khoa học.

Ý nghĩa thực tiễn. Những đóng góp mới của luận án. Bố cục của luận án. TỔNG QUAN TÀI LIỆU.

Tổng quan về lâm sản ngoài gỗ. Tổng quan về kiến thức bản địa. Tổng quan về cây dược liệu. Tình hình nghiên cứu cây đảng sâm trong nước.

Phân loại đảng sâm. Đặc điểm phân bố, tái sinh. Đặc điểm sinh thái. Đặc điểm hình thái.

Thành phần hóa học. Tác dụng dược lý, công dụng. Nghiên cứu về nhân giống và gây trồng. Thu hái và chế biến.

Tổng quan tình hình nghiên cứu cây đảng sâm ngoài nước. Thành phần hóa học. Nhân giống, gây trồng. Một số đặc điểm cơ bản về điều kiện tự nhiên, kinh tế và xã hội huyện Tây Giang, tỉnh Quảng Nam.

Đặc điểm điều kiện tự nhiên, tài nguyên. Thực trạng phát triển kinh tế. Thực trạng phát triển xã hội. Đánh giá chung về thực trạng phát triển kinh tế - xã hội.

ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Phạm vi và đối tượng nghiên cứu. Phạm vi nghiên cứu. Đối tượng nghiên cứu.

Nội dung nghiên cứu. Nghiên cứu đặc điểm sinh học, sinh thái, phân bố và tái sinh loài đảng sâm tại huyện Tây Giang, tỉnh Quảng Nam. Nghiên cứu thực trạng gây trồng và kiến thức bản địa của người dân về loài đảng sâm. Nghiên cứu kỹ thuật gây trồng cây đảng sâm.

Đề xuất các giải pháp quản lý và phát triển bền vững cây đảng sâm dựa trên kết quả nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu. Cách tiếp cận. Phương pháp kế thừa tài liệu.

Phương pháp điều tra kiến thức bản địa của người dân về loài đảng sâm. Phương pháp điều tra và xây dựng bản đồ phân bố tự nhiên loài đảng sâm dựa trên cơ sở GIS. Phương pháp nghiên cứu kỹ thuật nhân giống cây đảng sâm. Phương pháp nghiên cứu kỹ thuật trồng cây đảng sâm.

Phương pháp đánh giá hiệu quả kinh của mô hình trồng đảng sâm. Phương pháp xử lý số liệu. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN. Đặc điểm sinh học, sinh thái học và lâm học của loài đảng sâm tại huyện Tây Giang, tỉnh Quảng Nam.

Đặc điểm hình thái của loài đảng sâm. Đặc điểm sinh thái của loài đảng sâm. Đặc điểm phân bố, tái sinh. Ảnh hưởng của một số nhân tố lập địa đến phân bố tự nhiên đảng sâm ở huyện Tây Giang, tỉnh Quảng Nam.

Thực trạng gây trồng và kiến thức bản địa của người dân địa phương về loài đảng sâm. Thực trạng gây trồng loài đảng sâm. Kênh thị trường tiêu thụ và giá trị sản phẩm đảng sâm. Kiến thức bản địa của người dân về loài đảng sâm.

Kỹ thuật gây trồng cây đảng sâm. Kỹ thuật nhân giống. Kỹ thuật trồng và chăm sóc. Đề xuất các giải pháp quản lý và phát triển bền vững cây đảng sâm dựa trên kết quả nghiên cứu.

Kết quả phân tích SWOT. Tiềm năng của địa phương để phát triển mô hình trồng đảng sâm. Các giải pháp quản lý và phát triển bền vững cây đảng sâm. 120 vii KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ .129 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC ĐÃ CÔNG BỐ.

130 TÀI LIỆU THAM KHẢO .138 viii DANH MỤC BẢNG BIỂU Bảng 1. Danh mục mẫu vật và địa điểm lấy mẫu đảng sâm. Hàm lượng acid amin toàn phần trong rễ đảng sâm. Ma trận so sánh cặp đôi tương quan giữa các nhân tố ảnh hưởng.

Chỉ số ngẫu nhiên RI của Saaty. Phân bố của đảng sâm trên các tuyến điều tra. Phân bố đảng sâm theo độ cao. Phân bố đảng sâm theo vị trí tương đối của địa hình.

Phân bố của đảng sâm theo các dạng sinh cảnh. Đặc điểm sinh trưởng và tái sinh của đảng sâm. Phân hạng phân bố đảng sâm tự nhiên tại huyện Tây Giang. Trọng số của một số nhân tố lập địa ảnh hưởng đến phân bố loài đảng sâm66 Bảng 3.

Các tham số của AHP. Ảnh hưởng của sinh cảnh rừng đến phân bố loài đảng sâm. Ảnh hưởng của địa hình đến phân bố loài đảng sâm. Ảnh hưởng của đất đến phân bố loài đảng sâm.

Tổng hợp diện tích phân cấp thích hợp phân bố loài đảng sâm. Thống kê diện tích trồng đảng sâm từ 2011 đến 2016 tại huyện Tây Giang. Lịch mùa vụ sinh trưởng và phát triển của loài đảng sâm. Đặc điểm khác nhau giữa đảng sâm mọc hoang và đảng sâm gây trồng.

Một số chỉ tiêu về khối lượng và số hạt của quả đảng sâm. Ảnh hưởng của nhiệt độ nước xử lý hạt giống đến tỷ lệ nẩy mầm. Ảnh hưởng của thời gian cất trữ đến tỷ lệ nẩy mầm của hạt đảng sâm. Tỷ lệ nẩy mầm theo các loại giá thể gieo hạt.

Ảnh hưởng của hỗn hợp giá thể ruột bầu đến tỷ lệ sống cây đảng sâm. Chiều cao trung bình của cây đảng sâm ở các giá thể ruột bầu khác nhau. Số lá trung bình của cây đảng sâm ở các giá thể ruột bầu khác nhau. Ảnh hưởng của độ che sáng đến tỷ lệ sống cây đảng sâm.

Chiều cao trung bình của cây đảng sâm ở các độ che sáng khác nhau. Số lá của cây đảng sâm ở các độ che sáng khác nhau. Tỷ lệ sống của đảng sâm ở các công thức IBA. Ảnh hưởng của phương thức trồng đến tỷ lệ sống của đảng sâm ở các thời điểm theo dõi.

Sinh trưởng chiều cao cây đảng sâm. Sinh trưởng số nhánh của cây đảng sâm. Sinh trưởng đường kính đầu củ đảng sâm. Tỷ lệ cây ra hoa, đậu quả của cây đảng sâm.

Cấu trúc sản phẩm đảng sâm được phân theo cấp kính. Khối lượng trung bình củ tươi theo cấp đường kính. Phân bố tổng sinh khối theo cấp kính (đơn vị tính: gam). Phân bố tổng sinh khối theo độ tuổi (đơn vị tính: gam).

Năng suất củ tươi của các mô hình trồng đảng sâm. Chi phí trồng và chăm sóc các mô hình trồng đảng sâm tính cho 1 ha. Giá trị kinh tế của các mô hình trồng đảng sâm. Điểm mạnh, điểm yếu, thách thức và cơ hội của việc phát triển các mô hình trồng cây đảng sâm.

Tổng hợp các nhân tố sinh thái phù hợp bảo tồn và phát triển đảng sâm. Các phương án khai thác và sử dụng mô hình trồng đảng sâm .124 x DANH MỤC HÌNH, SƠ ĐỒ Hình 2. Qui trình xây dựng bản đồ phân bố loài đảng sâm trong tự nhiên ở huyện Tây Giang, tỉnh Quảng Nam. Bản đồ dự báo khu vực có phân bố đảng sâm (theo nhân tố sinh cảnh rừng).

Bản đồ dự báo khu vực có phân bố đảng sâm (theo nhân tố địa hình). Bản đồ dự báo có phân bố đảng sâm (theo nhân tố đất). Bản đồ dự báo các khu vực có đảng sâm phân bố tự nhiên ở huyện Tây Giang, Quảng Nam. Hình thái cây đảng sâm mọc hoang và đảng sâm gây trồng.

Các mô hình trồng đảng sâm. Đường tương quan tuyến tính giữa thời gian cất trữ và tỷ lệ nẩy mầm của hạt đảng sâm. Tỷ lệ sống của đảng sâm theo các phương thức trồng khác nhau. Biến đổi khối lượng trung bình củ tươi theo cấp đường kính đầu củ.

Phân bố tổng sinh khối củ tươi theo độ tuổi .