Luận án tiến sĩ: Nghiên cứu gốc ghép có khả năng chịu úng của dưa lê Cucumis melo L. canh tác trên nền đất lúa - Trường Đại học Cần Thơ

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC CẦN THƠ LÊ THỊ BẢO CHÂU NGHIÊN CỨU GỐC GHÉP CÓ KHẢ NĂNG CHỊU ÚNG CỦA DƯA LÊ (Cucumis melo L.) CANH TÁC TRÊN NỀN ĐẤT LÚA LUẬN ÁN TIẾN SĨ CHUYÊN NGÀNH KHOA HỌC CÂY TRỒNG MÃ NGÀNH: 62620110 Cần Thơ, 2023 luan an BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC CẦN THƠ LÊ THỊ BẢO CHÂU MÃ SỐ NCS: P0215007 NGHIÊN CỨU GỐC GHÉP CÓ KHẢ NĂNG CHỊU ÚNG CỦA DƯA LÊ (Cucumis melo L.) CANH TÁC TRÊN NỀN ĐẤT LÚA LUẬN ÁN TIẾN SĨ CHUYÊN NGÀNH KHOA HỌC CÂY TRỒNG MÃ NGÀNH: 62620110 NGƯỜI HƯỚNG DẪN PGS.TS TRẦN THỊ BA Cần Thơ, 2023 luan an LỜI CẢM TẠ Xin tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến: PGS.TS Trần Thị Ba, người đã tận tình hướng dẫn, động viên, giúp đỡ, truyền đạt những kiến thức quý báu và tạo mọi điều kiện thuận lợi cho tôi trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận văn. Chân thành cám ơn: PGS.TS Phạm Phước Nhẫn đã nhiệt tình hướng dẫn, hỗ trợ giúp tôi hoàn thành Chuyên đề chuyên môn. Quý thầy cô lãnh đạo và các anh chị bạn bè đồng nghiệp trường Cao đẳng Kinh tế – Kỹ thuật Cần Thơ luôn quan tâm hỗ trợ, động viên tôi trong quá trình học tập và thực hiện đề tài. Quý thầy cô và các anh chị Bộ môn Khoa học cây trồng, Bộ môn Sinh lý Sinh hóa, Khoa Nông nghiệp, trường Đại học Cần Thơ luôn quan tâm hỗ trợ tôi hoàn thành đề tài.

Võ Thị Bích Thủy, em Trịnh Văn Luân, Giảng Thanh Nhường, Lâm Thanh Quí, các em học viên cao học Võ Thị Hồng Loan, Nguyễn Thị Bích Nhung, Phạm Công Thịnh, Lê Văn Tấn cùng các bạn sinh viên CBVTV K13, K14, K15, K16 và K17 trường Cao đẳng Kinh tế-Kỹ thuật Cần Thơ đã nhiệt tình hỗ trợ tôi trong suốt quá trình thực hiện đề tài. Cuối cùng, xin tỏ lòng biết ơn đến gia đình và người thân đã luôn quan tâm, động viên và hỗ trợ tôi trong quá trình học tập, tạo điều kiện tốt nhất để tôi có được kết quả như ngày hôm nay. Lê Thị Bảo Châu i luan an LỜI CAM ĐOAN Tôi tên là Lê Thị Bảo Châu, là nghiên cứu sinh ngành Khoa học cây trồng, khóa 2015. Tôi xin cam đoan luận án này là công trình nghiên cứu khoa học thực sự của bản thân tôi được sự hướng dẫn của PGS.

Trần Thị Ba. Các thông tin được sử dụng tham khảo trong luận án được thu thập từ các nguồn đáng tin cậy, đã được kiểm chứng, được công bố rộng rãi và được tôi trích dẫn nguồn gốc rõ ràng ở phần Danh mục Tài liệu tham khảo. Các kết quả nghiên cứu được trình bày trong luận án này là do chính tôi thực hiện một cách nghiêm túc, trung thực và không trùng lắp với các đề tài khác đã được công bố trước đây. Tôi xin lấy danh dự và uy tín của bản thân để đảm bảo cho lời cam đoan này.

Người hướng dẫn Tác giả thực hiện PGS. Trần Thị Ba Lê Thị Bảo Châu ii luan an TÓM TẮT Luận án “Nghiên cứu gốc ghép có khả năng chịu úng của dưa lê (Cucumis melo L.) canh tác trên nền đất lúa” được thực hiện nhằm xác định loại gốc ghép có khả năng chịu được điều kiện úng nước, đồng thời cây ghép đảm bảo sinh trưởng tốt, cho năng suất cao và phẩm chất ổn định. Thí nghiệm được thực hiện từ năm 2017-2021 tại thành phố Cần Thơ. Nội dung nghiên cứu chính bao gồm: (1) Khảo sát khả năng chịu úng của cây gốc ghép họ bầu bí, (2) Đánh giá khả năng tương thích và sự sinh trưởng, năng suất và chất lượng của cây dưa lê ghép, (3) Đánh giá khả năng chịu úng của cây dưa lê ghép và (4) Ứng dụng gốc ghép trong sản xuất dưa lê điều kiện ngoài đồng.

Kết quả cho thấy: Về khả năng chịu úng của cây làm gốc ghép, cây dưa gang, bình bát dây và mướp hương chịu úng tốt (8 NSKN tỷ lệ sống 74,6-97,8%). Về khả năng tương thích của cây dưa lê ghép, cây dưa lê ghép trên các gốc ghép bí đao chanh, mướp hương, bí bung và dưa gang cho kết quả tỷ lệ sống cao, tiếp hợp tốt (88,8-91,7%). Về độ tuổi ngọn ghép, ngọn dưa lê 4 và 6 ngày tuổi cho tỷ lệ sống đạt cao nhất (10 NSKGh là 78,5% và 74,6%). Về khả năng sinh trưởng, năng suất và chất lượng trái của cây ghép, cây dưa lê ghép trên các gốc ghép bí đao chanh, dưa gang, bí bung và dưa hoàng kim sinh trưởng tốt và năng suất và chất lượng trái đạt cao.

Trong đó, dưa lê ghép gốc bí đao chanh có năng suất tổng là 29,4 và 26,1 tấn/ha, năng suất thương phẩm đạt lần lượt là 27,1 và 25,8 tấn/ha, brix 12,6-14,7%. Dưa lê ghép gốc dưa gang có năng suất tổng lần lượt là 28,3 và 26,8%; năng suất thương phẩm 25,9 và 23,9 tấn/ha; brix 12,4-13,6%. Dưa lê ghép gốc bí bung có năng suất tổng là 28,5 và 25,6 tấn/ha; năng suất thương phẩm là 25,4 và 24,5 tấn/ha, brix 11,8-13,6%. Dưa lê ghép gốc dưa hoàng kim có năng suất tổng và năng suất thương phẩm lần lượt là 24,8 và 23,8 tấn/ha, brix 14,2%.

Về khả năng chịu úng của cây dưa lê ghép ở giai đoạn sinh trưởng dinh dưỡng, cây dưa lê ghép gốc bí đao chanh và gốc mướp hương thích nghi tốt trong điều kiện úng (tỷ lệ sống 75- 95% vào 8 NSKN), còn cây cây dưa lê ghép gốc dưa gang có tỷ lệ sống 77,5% vào 6 NSKN. Về khả năng chịu úng của cây ghép giai đoạn sinh trưởng và phát triển trong nhà màng, cây dưa lê ghép gốc ghép bí đao chanh và gốc dưa gang có khả năng chịu úng đến 4 ngày (năng suất lần lượt 9,4 và 7,2 tấn/ha) đạt cao hơn so với đối chứng (5,6 tấn/ha), phẩm chất ổn định trong điều kiện trồng trong túi bầu. Trồng ngoài đồng trên nền đất lúa có xử lý úng, cây dưa lê ghép trên gốc ghép bí đao chanh và dưa gang duy trì khả năng chịu úng đến 2 ngày, năng suất đạt 7,58-7,60 tấn/ha so với đối chứng chỉ đạt 1,84 tấn/ha. Từ khóa: dưa lê, gốc ghép, chịu ngập, năng suất, chất lượng iii luan an ABSTRACT The thesis "Study on Rootstocks That Can Tolerate Flooding of Melon (Cucumis melo L.) Grown on Rice Soil" was carried out to determine the varieties of rootstock that can tolerant flooding and good growth, high yield, and stable quality.

The experiments were conducted from 2017 to 2021 in Can Tho City. The main research content included: (1) Determinative flooded tolerance of Cucurbit rootstocks, (2) Evaluation of compatibility and the growth, yield and quality of grafted melons, (3) Evaluation of flood tolerance of grafted melons, (4) Application of rootstocks in the production of melons in the field. The results showed that: regarding the tolerance to flooding of rootstocks, DG, BBD and MH were well flooding tolerant (8 days after flooded, survival rate 74. Regarding the compatibility of grafted melons: DL/BDC, DL/MH, DL/BB and DL/DG gave high survival rate, good compatibility (88.

Regarding the age of scion melon, 4 and 6-days scion gave the highest survival rate (10 days after grafted was 78. In terms of the growth, yield and quality of grafted melons, DL/BDC, DL/DG, DL/BB and DL/DHK grew well, yield and fruit quality were high. In which, DL/BDC had total yield 29.1 tons/ha, commercial yield was 27.1 tons/ha and 25.8 tons/ha, brix was 12. DL/DG had total yield 28.8 tons/ha, respectively; commercial yield 25.9 tons/ha, brix was 12.

DL/BB had total yield 28.6 tons/ha; commercial yield 25.5 tons/ha, brix 11. DL/DHK had total yield and commercial yield 24.8 tons/ha, respectively, brix 14. Regarding the flood tolerance of grafted melons in the growth stage, DL/BDC and DL/MH were well adapted to flooding (survival rate 75-95% at 8 days after flooded), while DL/DG were quite well adapted (survival rate 77.5% at 6 days after flooded). Regarding the flood tolerance of grafted melons in the growth and development stage in greenhouse, DL/BDC and DL/DG could be tolerant flooding up to 4 days (yield 9.20 tons/ha) which was higher than the control (5.60 tons/ha), stable quality in flooding treatment on potting bags.

In the field on rice soil, DL/BDC and DL/DG could be tolerant flooding to 2 days, yield 7.60 tons/ha compared to control 1. Key words: melon, rootstock, flood tolerance, yield, quality iv luan an MỤC LỤC LỜI CẢM TẠ. i LỜI CAM ĐOAN. iv MỤC LỤC.

v DANH MỤC BẢNG. viii DANH MỤC HÌNH. xi DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT. xiii CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU.

TÍNH CẤP THIẾT CỦA LUẬN ÁN. MỤC TIÊU CỦA LUẬN ÁN. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU. NHỮNG ĐÓNG GÓP MỚI CỦA LUẬN ÁN.

Ý NGHĨA KHOA HỌC VÀ THỰC TIỄN CỦA NGHIÊN CỨU. NỘI DUNG NGHIÊN CỨU. GIỚI HẠN CỦA LUẬN ÁN. 3 CHƯƠNG 2: TỔNG QUAN TÀI LIỆU.

TỔNG QUAN VỀ CÂY DƯA LÊ. Đặc điểm thực vật của cây dưa lê. Yêu cầu ngoại cảnh. Các thời điểm sinh trưởng.

CÁC LOẠI GỐC GHÉP HỌ BẦU BÍ. Dưa hoàng kim. CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA GHÉP CÂY. Khái niệm ghép cây.

Cơ sở khoa học của ghép cây. Tính tương thích của cây ghép. Ưu và nhược điểm của cây ghép. Kỹ thuật ghép.

Yếu tố gốc ghép và chồi ghép. Các yếu tố môi trường ảnh hưởng đến khả năng tiếp hợp của cây ghép. SỰ THÍCH NGHI CỦA CÂY TRỒNG TRONG ĐIỀU KIỆN NGẬP ÚNG. Ảnh hưởng của ngập úng đến cây trồng.

Sự thích nghi về hình thái. Sự thích nghi về biến dưỡng. MỘT SỐ KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VỀ CÂY DƯA GHÉP. Các nghiên cứu về cây dưa ghép trên thế giới.

Các nghiên cứu về cây dưa ghép ở Việt Nam. MỘT SỐ KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VỀ CÂY TRỒNG CHỊU NGẬP ÚNG. 31 CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. THỜI GIAN VÀ ĐỊA ĐIỂM NGHIÊN CỨU.

Thời gian nghiên cứu. Địa điểm nghiên cứu. VẬT LIỆU NGHIÊN CỨU. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU.

Khảo sát khả năng chịu úng của cây gốc ghép. Đánh giá khả năng tương thích của cây dưa lê ghép và sự sinh trưởng, năng suất, chất lượng của cây dưa lê ghép. Đánh giá khả năng chịu úng của cây dưa lê ghép. Ứng dụng gốc ghép trong sản xuất dưa lê trồng ngoài đồng.

Cách đo đếm thu thập số liệu. PHÂN TÍCH SỐ LIỆU. 47 CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN. KHẢ NĂNG CHỊU ÚNG CỦA CÁC LOẠI CÂY HỌ BẦU BÍ SỬ DỤNG LÀM GỐC GHÉP.

Tỷ lệ cây sống. Số rễ bất định. Chiều dài rễ bất định. Sự hình thành mô chuyển khí.

Chiều dài thân chính. KHẢ NĂNG TƯƠNG THÍCH CỦA CÂY DƯA LÊ GHÉP VÀ SỰ SINH TRƯỞNG, NĂNG SUẤT, PHẨM CHẤT CỦA CÂY DƯA LÊ GHÉP. Khả năng tương thích của cây dưa lê ghép trên các gốc ghép họ bầu bí .