Luận án nghiên cứu tuyển chọn giống và biện pháp kỹ thuật canh tác ngô zea mays l trên nền đất lúa chuyển đổi tại tỉnh long an và đồng tháp

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ NÔNG NGHIỆP VÀ PTNT VIỆN KHOA HỌC NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM ----------------------- ĐOÀN VĨNH PHÚC NGHIÊN CỨU TUYỂN CHỌN GIỐNG VÀ BIỆN PHÁP KỸ THUẬT CANH TÁC NGÔ (ZEA MAYS L.) TRÊN NỀN ĐẤT LÚA CHUYỂN ĐỔI TẠI TỈNH LONG AN VÀ ĐỒNG THÁP LUẬN ÁN TIẾN SĨ NÔNG NGHIỆP THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH – 2021 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ NÔNG NGHIỆP VÀ PTNT VIỆN KHOA HỌC NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM ----------------------- ĐOÀN VĨNH PHÚC NGHIÊN CỨU TUYỂN CHỌN GIỐNG VÀ BIỆN PHÁP KỸ THUẬT CANH TÁC NGÔ (ZEA MAYS L.) TRÊN NỀN ĐẤT LÚA CHUYỂN ĐỔI TẠI TỈNH LONG AN VÀ ĐỒNG THÁP Chuyên ngành: KHOA HỌC CÂY TRỒNG Mã số: 9 62 01 10 LUẬN ÁN TIẾN SĨ NÔNG NGHIỆP Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: 1. LÊ QUÝ KHA 2. NGÔ NGỌC HƢNG THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH – 2021 i LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan các số liệu, kết quả nghiên cứu trong luận án là trung thực, một phần kết quả trong luận án đã đƣợc công bố trên các tạp chí khoa học với sự đồng ý của các đồng tác giả. Tôi xin cam đoan mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận án đã đƣợc cám ơn và các thông tin trích dẫn trong luận án này đều đƣợc chỉ rõ nguồn gốc.

Tác giả luận án ii LỜI CẢM ƠN Luận án của tôi sẽ không hoàn thành nếu không nhận đƣợc sự hƣớng dẫn khoa học, hỗ trợ, tạo điều kiện của nhiều cá nhân và đơn vị. Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành đến: TS Lê Quý Kha và GS. TS Ngô Ngọc Hƣng là hai thầy hƣớng dẫn khoa học đã tận tình chỉ bảo phƣơng pháp và thực hiện nghiên cứu; cung cấp nhiều tài liệu quý trong quá trình tôi thực hiện đề tài; tạo điều kiện để tôi tham dự nhiều hội nghị, hội thảo chuyên ngành liên quan đến thực tiễn sản xuất nông nghiệp ở Đồng bằng sông Cửu Long; Nhóm thực hiện đề tài của Viện Khoa học Kỹ thuật Nông nghiệp miền Nam gồm thạc sĩ Nguyễn Thị Phƣơng Lan, kỹ sƣ Lê Thị Đào, thạc sĩ Hồ Thị Thanh Sang (Bộ môn Nông học); kỹ sƣ Mai Bá Nghĩa, Tôn Thị Thúy và Vũ Hoàng Lãnh (Trung tâm Nghiên cứu và chuyển giao Tiến bộ Kỹ thuật Nông nghiệp) đã hỗ trợ tôi trong quá trình thực hiện các thí nghiệm, thu thập các chỉ tiêu ngoài đồng; Các chủ nông hộ tại các nơi thực hiện thí nghiệm đã nhiệt tình hỗ trợ trong quá trình canh tác, chăm sóc các thí nghiệm ngoài đồng; Lãnh đạo Viện Khoa học Kỹ thuật Nông nghiệp miền Nam, các chuyên viên ở Văn phòng Viện (gồm Phòng quản lý khoa học – Hợp tác quốc tế và Đào tạo Sau Đại học và Phòng Hành chính) đã giúp đỡ và tạo mọi điều kiện thuận lợi để tôi hoàn thành công trình nghiên cứu; TS Trƣơng Vĩnh Hải – Phó Viện trƣởng Viện Khoa học Kỹ thuật Nông nghiệp miền Nam đã nhiệt tình hỗ trợ và tƣ vấn chuyên môn trong quá trình tôi thực hiện luận án; Lãnh đạo Trƣờng Đại học Cửu Long, ban chủ nhiệm Khoa Nông nghiệp - Thủy sản; thạc sĩ Phạm Văn Bé Ba, thạc sĩ Phạm Thị Mỹ Lệ đã hỗ trợ tôi rất nhiều công việc tại đơn vị để tôi có thể hoàn thành luận án; Gia đình tôi đã động viên, chia sẻ, hỗ trợ về vật chất và tinh thần để tôi có đủ điều kiện nghiên cứu và hoàn thành luận án. Trân trọng! Tp Hồ Chí Minh, ngày 22 tháng 2 năm 2022 Tác giả iii MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN.

ii MỤC LỤC. iii DANH MỤC BẢNG. viii DANH MỤC HÌNH. xii DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT.

xiii MỞ ĐẦU. Tính cấp thiết của đề tài. Mục tiêu của đề tài. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài .1 Ý nghĩa khoa học .2 Ý nghĩa thực tiễn.

Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu .2 Phạm vi nghiên cứu. Những đóng góp mới của luận án. TỔNG QUAN TÀI LIỆU .1 Tình hình sản xuất, tiêu thụ ngô và xu hƣớng phát triển cây ngô .1 Tình hình sản xuất và tiêu thụ ngô trên thế giới .2 Tình hình sản xuất và tiêu thụ ngô ở Việt Nam .2 Hệ thống canh tác lúa - ngô trên thế giới và ở Việt Nam .1 Hệ thống canh tác lúa - ngô trên thế giới .2 Hệ thống canh tác lúa - ngô ở Việt Nam .3 Đặc điểm sinh học cây ngô .1 Giai đoạn sinh trƣởng sinh dƣỡng .1 Thời kỳ nẩy mầm .2 Thời kỳ cây con .3 Thời kỳ vƣơn cao .4 Thời kỳ nở hoa .2 Giai đoạn sinh trƣởng sinh thực .4 Một số kết quả nghiên cứu về dinh dƣỡng N, P, K trên cây ngô .1 Vai trò của dƣỡng chất đạm, lân, kali trên cây ngô .1 Dƣỡng chất đạm (N) .2 Dƣỡng chất lân (P) .3 Dƣỡng chất kali (K) .2 Một số kết quả nghiên cứu chế phẩm sinh học trên cây ngô .1 Một số kết quả nghiên cứu trên thế giới .2 Một số kết quả nghiên cứu ở Việt Nam .5 Một số yếu tố ảnh hƣởng đến năng suất ngô .1 Ảnh hƣởng của điều kiện thổ nhƣỡng lên sinh trƣởng và năng suất ngô .2 Ảnh hƣởng của phân bón lên sinh trƣởng và năng suất ngô .1 Một số nghiên cứu trên thế giới .2 Một số nghiên cứu ở Việt Nam .3 Ảnh hƣởng của mật độ gieo trồng đến sinh trƣởng và năng suất ngô .1 Một số nghiên cứu trên thế giới .2 Một số nghiên cứu tại Việt Nam .4 Ảnh hƣởng của sâu bệnh và cỏ dại lên năng suất ngô .1 Ảnh hƣởng của sâu bệnh lên năng suất ngô .2 Ảnh hƣởng của cỏ dại lên năng suất ngô .5 Ảnh hƣởng của làm đất đến năng suất ngô .1 Một số nghiên cứu trên thế giới .2 Một số nghiên cứu tại Việt Nam .6 Hiện trạng canh tác và một số trở ngại chính trong sản xuất ngô trên đất lúa tại Đồng bằng sông Cửu Long .1 Hiện trạng canh tác ngô ở Đồng bằng sông Cửu Long .2 Cơ sở chuyển đổi sản xuất ngô trên đất lúa ở Đồng bằng sông Cửu Long.1 Thiếu nƣớc trong mùa khô do biến đổi khí hậu .2 Nhu cầu ngô hạt trong nƣớc tăng nhanh .3 Xung đột thƣơng mại giữa Mỹ và Trung Quốc .3 Một số trở ngại cho canh tác ngô trên đất lúa ở Đồng bằng sông Cửu Long .2 Hiệu quả sử dụng phân bón .3 Biện pháp kỹ thuật .4 Kiểm soát dịch bệnh .5 Cơ giới hóa trong sản xuất .6 Thị trƣờng tiêu thụ ngô trong nƣớc. Đặc điểm tiểu vùng nghiên cứu .1 Đặc điểm tự nhiên tỉnh Long An.2 Đặc điểm tự nhiên tỉnh Đồng Tháp.

VẬT LIỆU, NỘI DUNG VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU .1 Vật liệu và phƣơng tiện nghiên cứu .2 Nội dung nghiên cứu .3 Phƣơng pháp nghiên cứu và theo dõi các chỉ tiêu.1 Phƣơng pháp nghiên cứu tuyển chọn giống ngô lai trong nƣớc phù hợp với điều kiện sinh thái trên đất lúa chuyển đổi tại Đồng Tháp và Long An .1 Phƣơng pháp nghiên cứu một số kỹ thuật canh tác cho giống ngô lai trên đất lúa chuyển đổi tại ĐBSCL.1 Thí nghiệm kỹ thuật làm đất .2 Thí nghiệm đánh giá hiệu quả sử dụng phân bón cho cây ngô lai trên đất lúa chuyển đổi .3 Thí nghiệm xác định liều lƣợng phân đạm và mật độ trồng thích hợp .4 Nghiên cứu hiệu quả của chế phẩm sinh học và phân nhả chậm trên cây ngô 61 2.3 Phƣơng pháp xây dựng mô hình canh tác ngô trên đất lúa chuyển đổi tại các tiểu vùng sinh thái ở Long An và Đồng Tháp.1 Đánh giá hiệu quả sản xuất của giống ngô lai triển vọng áp dụng đồng bộ các biện pháp kỹ thuật .2 Đánh giá hiệu quả của các mô hình canh tác chuyển đổi trong cơ cấu sản xuất tại địa phƣơng .3 Xử lý số liệu. KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN .1 Kết quả tuyển chọn giống ngô phù hợp canh tác trên đất lúa tại vùng Đồng bằng sông Cửu Long .1 Đặc điểm sinh trƣởng của các giống ngô tham gia tuyển chọn .2 Đặc điểm hình thái của các giống ngô tham gia tuyển chọn .3 Mức độ nhiễm sâu bệnh .4 Độ bền bộ lá, trạng thái cây và trạng thái bắp.5 Năng suất các giống ngô lai tuyển chọn ở Long An và Đồng Tháp .2 Xây dựng một số kỹ thuật canh tác cho giống ngô lai MN585 trên đất lúa chuyển đổi tại ĐBSCL .1 Xác định phƣơng thức làm đất phù hợp cho canh tác ngô trên đất lúa chuyển đổi 92 3.1 Ảnh hƣởng của phƣơng thức làm đất đến chiều cao cây và chiều cao đóng bắp 92 3.2 Ảnh hƣởng của phƣơng thức làm đất đến tỉ lệ cây chết và cây đổ .3 Ảnh hƣởng của phƣơng thức làm đất đến năng suất ngô .2 Thí nghiệm đánh giá hiệu quả sử dụng phân bón cho cây ngô lai trên đất lúa chuyển đổi .1 Năng suất ngô qua các nghiệm thức phân bón.2 Hiệu quả nông học của đạm, lân và kali đối với ngô lai MN585 .3 Xác định liều lƣợng đạm và mật độ thích hợp cho giống ngô lai tuyển chọn trên đất lúa chuyển đổi tại ĐBSCL .1 Ảnh hƣởng của liều lƣợng đạm và mật độ trồng đến sinh trƣởng của cây ngô 101 vii 3.2 Ảnh hƣởng của liều lƣợng đạm và mật độ trồng đến mức độ nhiễm sâu đục thân và bệnh khô vằn.4 Ảnh hƣởng của liều lƣợng đạm và mật độ trồng đến thành phần năng suất ngô 113 3.5 Ảnh hƣởng của liều lƣợng đạm và mật độ trồng đến năng suất ngô .4 Thí nghiệm đánh giá hiệu quả của chế phẩm sinh học và phân nhả chậm lên năng suất ngô lai MN585 trên đất lúa chuyển đổi .1 Ảnh hƣởng của chế phẩm sinh học và phân nhả chậm đến chiều cao cây và chiều cao đóng bắp .2 Ảnh hƣởng của chế phẩm sinh học và phân nhả chậm đến mức độ nhiễm sâu bệnh 129 3.3 Ảnh hƣởng của chế phẩm hữu cơ vi sinh và phân nhả chậm đến độ bền bộ lá, trạng thái cây và trạng thái bắp .4 Ảnh hƣởng của chế phẩm sinh học và phân nhả chậm đến năng suất ngô .3 Kết quả mô hình canh tác ngô ứng dụng đồng bộ các biện pháp kỹ thuật trên đất lúa chuyển đổi tại các tiểu vùng sinh thái ở ĐBSCL.1 Hiệu quả sản xuất của ngô lai tại Long An và Đồng Tháp .2 Hiệu quả của cây ngô trong các mô hình canh tác trên đất lúa ở Đồng bằng sông Cửu Long .1 Tại Long An .2 Tại Đồng Tháp .139 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ .143 CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN .144 TÀI LIỆU THAM KHẢO. I viii DANH MỤC BẢNG Bảng 1.1 Các giai đoạn sinh trƣởng của cây ngô .2 Chi phí sản xuất ngô ở các tỉnh đƣợc điều tra tại Đồng bằng sông Cửu Long .