Luận án TS: Đặc điểm thán từ tiếng Hán hiện đại, chuyển dịch Việt - Đỗ Thu Lan

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN ------------------------------------------ ĐỖ THU LAN ĐẶC ĐIỂM CỦA THÁN TỪ TIẾNG HÁN HIỆN ĐẠI VÀ VIỆC CHUYỂN DỊCH CHÚNG SANG TIẾNG VIỆT LUẬN ÁN TIẾN SĨ NGÔN NGỮ HỌC Hà Nội, 2013 ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN ------------------------------------------ ĐỖ THU LAN ĐẶC ĐIỂM CỦA THÁN TỪ TIẾNG HÁN HIỆN ĐẠI VÀ VIỆC CHUYỂN DỊCH CHÚNG SANG TIẾNG VIỆT Chuyên ngành: Ngôn ngữ học so sánh - đối chiếu Mã số: 62 22 01 10 NGƢỜI HƢỚNG DẪN KHOA HỌC: GS. NGUYỄN VĂN KHANG Hà Nội, 2013 Lời cam đoan Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu và dẫn chứng nêu trong luận án là hoàn toàn trung thực và không trùng với bất cứ công trình nào. Tác giả luận án Đỗ Thu Lan MỤC LỤC Trang phụ bìa Lời cam đoan Mục lục Danh mục các bảng Danh mục các biểu đồ MỞ ĐẦU 1.

Tính cấp thiết của đề tài. Mục đích và nhiệm vụ của luận án. Phương pháp và thủ pháp nghiên cứu. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu.

Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận án. Bố cục của luận án. 7 Chƣơng 1: CƠ SỞ LÝ THUYẾT 1. Vấ n đề phân chia từ loa ̣i trong tiế ng Hán.

Phân chia từ loa ̣i trong ngôn ngữ ho ̣c đa ̣i cương. Phân chia từ loa ̣i trong tiế ng Hán. Vấ n đề thán từ trong tiế ng Hán. Một số quan niê ̣m về thán từ.

Quan niệm về thán từ trong tiếng Hán. Nhận xét các quan niê ̣m về thán từ trong tiế ng Hán và tiế ng Viê ̣t. Quan niê ̣m của luâ ̣n án về thán từ tiế ng Hán. Quan niệm của luận án về thán từ.

Danh sách thán từ trong tiếng Hán và tiếng Việt. Tiể u kế t chương 1. 54 Chƣơng 2: ĐẶC ĐIỂM CỦA THÁN TỪ TIẾNG HÁN 2. Đặc điểm ngữ âm - ngữ nghĩa của thán từ tiếng Hán.

Đặc điểm ngữ âm của thán từ tiếng Hán. Mối liên hệ giữa đặc điểm ngữ âm và ngữ nghĩa của thán từ tiếng Hán. Mối liên hệ giữa ngữ âm và văn tự của thán từ tiếng Hán…………. Đặc điểm từ vựng - ngữ nghĩa của thán từ tiếng Hán………………………… 73 2.

Một số đặc điểm về từ vựng - ngữ nghĩa của thán từ tiếng Hán. Mối liên hệ giữa ngữ cảnh giao tiếp và ý nghĩa biểu thị của thán từ tiếng Hán. Đặc điểm ngữ pháp - ngữ nghĩa của thán từ tiếng Hán……………………… 85 2. Đặc điểm ngữ pháp của thán từ tiếng Hán.

Mối liên hệ giữa vị trí cú pháp và ngữ nghĩa của thán từ tiếng Hán…… 91 2. Đặc điểm sử dụng của thán từ tiếng Hán……………………………………. Đặc điểm sử dụng thán từ tiếng Hán xét theo phân tầng xã hội. Đặc điểm sử dụng thán từ tiếng Hán xét theo bối cảnh giao tiếp.

Vai trò của thán từ tiếng Hán trong giao tiếp. Tiểu kết chương 2. Chƣơng 3: PHƢƠNG THỨC CHUYỂN DỊCH THÁN TỪ TIẾNG HÁN SANG TIẾNG VIỆT 3. Một số vấn đề liên quan đến lý thuyết dịch.

Một số khái niệm. Mối quan hệ giữa ngôn ngữ đối chiếu với lý luận và thực tiễn dịch thuật 141 3. Đặc điểm chuyển dịch thán từ tiếng Hán sang tiếng Việt. Khảo sát cách dịch thán từ tiếng Hán sang tiếng Việt.

Giới thiệu tư liệu khảo sát. Kết quả khảo sát và nhận xét. Một số lưu ý và gợi ý khi chuyển dịch thán từ tiếng Hán sang tiếng Việt 168 3. Các yếu tố cần chú ý khi chuyển dịch thán từ tiếng Hán.

Lưu ý về viê ̣c sử du ̣n g âm Hán - Viê ̣t khi chuyển dịch thán từ tiếng 169 Hán. Lưu ý khi sử dụng phần giải nghĩa thán từ tiếng Hán trong từ điển Hán 170 - Việt. Gợi ý cách dịch thán từ tiếng Hán dựa vào ngữ nghĩa của thán từ. Tiểu kết chương 3.

DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC PHỤ LỤC I PHỤ LỤC II PHỤ LỤC III DANH MỤC CÁC BẢNG Trang 1.1:Bảng kết quả khảo sát sự khác biệt về đối tượng sử dụn g giữa từ tượng thanh và thán từ 28 2.2:Bảng thố ng kê các tên gọi khác nhau có liên quan đế n thán từ trong các giáo trình ngữ pháp tiế ng Viê ṭ 30 3.3:Bảng thố ng kê danh sách thán từ trong S ổ tay hư từ tiếng Hán (NXB Đại học Bắ c Kinh, năm 2005) 35 4.4:Bảng thố ng kê danh sách thán từ trong T ừ điển hư từ (NXB Ngữ văn Trung Quốc, năm 2007) 36 5.5:Bảng thống kê danh sách thán từ trong Từ điển tiếng Hán (Nhà in Thương Vụ, năm 2009) 37 6.6:Danh sách thán từ thông dụng trong tiếng Hán 39 7.7:Danh sách thán từ tiếng Hán sử dụng trong luận án 40 8.8:Bảng thống kê danh sách thán từ trong T ừ điển tiếng Việt (Viện ngôn ngữ học, Hoàng Phê chủ biên, năm 2000) 47 9.9:Bảng thống kê danh sách thán từ trong T ừ điển tiếng Việt (Trung tâm từ điển học, NXB Đà Nẵng, năm 2008) 48 10.10:Bảng thống kê danh sách thán t ừ trong Từ điển giải thích hư từ tiếng Việt (Hoàng Trọng Phiến, NXB tri Thức, năm 2008) 50 11.11:Bảng thống k ê danh sách thán t ừ trong T ừ điển tiếng Việt (Viện Ngôn ngữ học, năm 2003) 51 12.1:Bảng tổng hợp các âm tiết của thán từ tiếng Hán phổ thông 67 13.2:Hình thức chú âm đặc biệt của một số thán từ tiếng Hán 68 14.3:Phần biểu âm của một số thán từ tiếng Hán 72 15.4:Bảng đối chiếu các nhóm thán từ tương ứng về mặt ngữ nghĩa trong tiếng Hán và tiếng Việt (dựa trên tư liệu trong từ điển) 76 16.5:Bảng thống kê tần suất xuất hiện của thán từ dựa theo đặc điểm cú pháp 85 17.6:Bảng thống kê tần suất độc lập tạo thành các loại câu biểu thị các ý nghĩa khác nhau của thán từ 86 18.7:Bảng thống kê tần suất xuất hiện của thán từ trong các loại câu khác nhau 87 19.8: Bảng thống kê số lượng thán từ phân bố theo vị trí cú pháp 88 20.9:Bảng thống kê tình hình sử dụng các thán từ mới nổi trong giao tiếp giữa học sinh trung học và sinh viên đại học với giáo viên 109 21.10: Bảng thống kê số liệu khảo sát đặc điểm sử dụng thán từ của Cao Ngạn Mai 110 22.11: Bảng thống kê tần suất sử dụng thán từ của hai giới nam và nữ trong hai bộ phim 全城热恋 và 神奇侠侣 113 23.12: Bảng thống kê tần suất sử dụng thán từ của hai giới nam và nữ trong 5 tác phẩm văn học Trung Quốc 114 24.13:Bảng thống kê số lượng thán từ mà hai giới nam và nữ sử dụng theo từng cung bậc cảm xúc khác nhau 114 25.14:Bảng thống kê tần suất sử dụng một số thán từ thường dùng của hai giới nam và nữ trong cuộc sống hàng ngày 117 26.15:Bảng thống kê tần suất sử dụng thán từ của hai giới nam và nữ trong 2 tác phẩm “Một nửa đàn ông là đàn bà” và “ Búp bê Bắc Kinh” 121 27.1:Thống kê cách chuyển dịch các thán từ 哦, 嗯, 哼 trong bản dịch tiếng Việt của tác phẩm Lôi vũ 147 28.2:Khảo sát tần xuất xuất hiện của thán từ tiếng Hán trong phim “Nhất Nhất - tiến lên” và cách chuyển dịch chúng trong bản thuyết minh tiếng Việt 153 29.3:Bảng thống kê những thán từ tiếng Hán được sử dụng với tần suất cao trong các tác phẩm 155 30.4:Bảng thống kê tần suất sử dụng thán từ 哦 trong các tác phẩm 156 31.5: Bảng thống kê tần suất xuất hiện của câu có thán từ tiếng Hán trong các tác phẩm 156 32.6:Bảng so sánh tỷ lệ giữa số lượng thán từ được sử dụng để chuyển dịch trong văn bản tiếng Việt với số lượng thán từ trong văn bản gốc tiếng Hán 157 33.7:Bảng thống kê tần suất sử dụng các phương thức chuyển dịch trong các tác phẩm 157 34.8:Bảng liệt kê âm Hán Viê ̣t của các thán từ tiếng Hán 169 35.9:Bảng thống kê các cách chuyển dịch thán từ 哼 sang tiếng Việt trong các bản dịch 174 36.10:Bảng thống kê các cách chuyển dịch thán từ 哦 sang tiếng Việt trong các bản dịch 177 DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ Trang 1.1:Biểu đồ thanh điệu tiếng Hán 58 2.2:Biểu đồ thông số Pitch của thán từ 嗨, trong câu “嗨，谁告 诉你那是一座新房子的啊？” 58 3.3:Biểu đồ thông số Pitch của thán từ 嗐, trong câu “嗐，别提 了！ 59 4.4:Biểu đồ thông số Pitch của thán từ 噢 (1), trong câu “噢！ 这 什么回事呀!” 59 5.5:Biểu đồ thông số Pitch của thán từ “嗳”, trong câu “现在, 嗳, 可是糟了, 我已有七八个月不曾到过电影院了！” 59 6.6:Biểu đồ thanh điệu tiếng Việt 60 7.7:Biểu đồ thông số Pitch của thán từ “A”, trong câu: “A! Mẹ đã về! 60 8.8:Biểu đồ thông số Pitch của thán từ “Ứ ”, trong câu: “Ứ, con không đi đâu!” 61 9.9:Biểu đồ thông số Pitch của thán từ “Hừ”, trong câu: “Thế mà chịu được à? Hừ!” 61 10.10a:Biểu đồ thông số Pitch của thán từ 噢 (1), trong câu: “噢！ 这什么回事呀!” 62 11.10b:Biểu đồ thông số Pitch của thán từ 噢 (2), trong câu: ““噢！ 这什么回事呀!” 62 12.10c:Biểu đồ thông số Pitch của thán từ 噢 (3), trong câu: ““噢！ 这什么回事呀!” 63 13.11a:Biểu đồ thông số Pitch của thán từ “Ôi”(1), trong câu: “Ôi! Tổ quốc giang sơn hùng vĩ.Đất nước anh hùng của thế kỉ hai mươi” 63 14.11b:Biểu đồ thông số Pitch của thán từ “Ôi”(2), trong câu: 64 “Ôi! Tổ quốc giang sơn hùng vĩ.Đất nước anh hùng của thế kỉ hai mươi” 15.11c:Biểu đồ thông số Pitch của thán từ “Ôi”(3), trong câu: “Ôi! Tổ quốc giang sơn hùng vĩ.Đất nước anh hùng của thế kỉ hai mươi” 64 16.12:Biểu đồ thông số Pitch của thán từ 啊, trong câu: “啊，刮 65 风了。” 17.13:Biểu đồ thông số Pitch của thán từ 啊, trong câu: “啊，小 65 林。你不是到台湾开学术讨论会去了吗？” 18.14:Biểu đồ thông số Pitch của thán từ “à”, trong câu: “À, nhớ ra rồi.15: Biểu đồ thông số Pitch của thán từ "à”, trong câu : “À, ra thế.16:Biểu đồ thông số Pitch của thán từ 嗨, trong câu “嗨，谁告 66 诉你那是一座新房子的啊？” 21.17:Biểu đồ thông số Pitch của thán từ 嗐 , trong câu “嗐，别提 66 了！” 22.18:Biểu đồ thông số Pitch của thán từ “ha”, trong câu “Ha! 66 thích quá!” 23.19:Biểu đồ thông số Pitch của thán từ “ơ”, trong câu “Ơ! anh 66 cũng ở đây à?” 24.20:Biểu đồ so sánh số lượng thán từ hai giới nam và nữ sử dụng trong giao tiếp 114 25.21:Biểu đồ so sánh số lượng thán từ nam giới sử dụng theo từng cung bậc cảm xúc khác nhau 116 26.22:Biểu đồ so sánh số lượng thán từ nữ giới sử dụng theo từng cung bậc cảm xúc khác nhau 116 27.23:Biểu đồ so sánh số lượng thán từ mà hai giới nam và nữ sử dụng theo từng cung bậc cảm xúc khác nhau 117 28.