Luận án tiến sĩ câu trao nhận trong tiếng nhật đối chiếu với tiếng việt

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC Xà HỘI VÀ NHÂN VĂN ------------***------------ ĐÀO THỊ HỒNG HẠNH C¢U TRAO - NHËN TRONG TIÕNG NHËT (§èI CHIÕU VíI TIÕNG VIÖT) LUẬN ÁN TIẾN SĨ NGÔN NGỮ HỌC HÀ NỘI - 2017 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC Xà HỘI VÀ NHÂN VĂN ------------***------------ ĐÀO THỊ HỒNG HẠNH C¢U TRAO - NHËN TRONG TIÕNG NHËT (§èI CHIÕU VíI TIÕNG VIÖT) Chuyên ngành: Ngôn ngữ học so sánh đối chiếu Mã số: 62 22 01 10 LUẬN ÁN TIẾN SĨ NGÔN NGỮ HỌC NGƢỜI HƢỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS.TS NGUYỄN THỊ VIỆT THANH HÀ NỘI - 2017 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu khoa học của riêng tôi. Các số liệu và kết quả nêu trong luận án là trung thực và chưa từng được ai công bố trong bất cứ công trình nào khác. Tác giả luận án Đào Thị Hồng Hạnh TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com LỜI CẢM ƠN Trong suốt quá trình học tập và hoàn thành luận án, tôi đã nhận được sự hướng dẫn, giúp đỡ quý báu của các thầy cô, các anh chị, bạn bè đồng nghiệp và gia đình. Trước tiên, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới PGS.TS Nguyễn Thị Việt Thanh, người cô kính yêu đã dành nhiều thời gian và tâm huyết hướng dẫn tôi hoàn thành luận án.

Tôi xin cảm ơn tập thể các thầy cô giáo Khoa Ngôn ngữ học, trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn - Đại học Quốc gia Hà Nội đã tận tình dạy dỗ và tạo điều kiện cho tôi có được môi trường học tập và nghiên cứu thuận lợi nhất. Tôi xin cảm ơn Khoa Tiếng Nhật thương mại, Trường Đại học Ngoại thương, Khoa Ngôn ngữ và Văn hóa Nhật Bản, Trường Đại học Ngoại ngữ - Đại học Quốc gia Hà Nội đã tạo điều kiện tốt nhất để tôi thực hiện khảo sát, thu thập tư liệu hoàn thành luận án. Tôi xin cảm ơn Trường Đại học Ngoại thương - nơi tôi đang công tác, đã tạo điều kiện thuận lợi cho tôi trong quá trình học tập và hoàn thành luận án. Tôi xin chân thành gửi lời cảm ơn tới gia đình, bạn bè, đồng nghiệp, những người luôn bên cạnh động viên, giúp đỡ tôi trong suốt thời gian qua.

Tác giả luận án Đào Thị Hồng Hạnh TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN LỜI CẢM ƠN DANH MỤC SƠ ĐỒ DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT MỞ ĐẦU. Lý do chọn đề tài. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu. Đối tƣợng nghiên cứu và ngữ liệu nghiên cứu.

Phƣơng pháp nghiên cứu. Đóng góp của luận án. Bố cục của luận án. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN.

Tổng quan tình hình nghiên cứu. Nhận diện câu trao - nhận trong tiếng Nhật. Một số nghiên cứu của các nhà Nhật ngữ học liên quan tới câu trao - nhận. Một số nghiên cứu của các nhà Việt ngữ học liên quan tới câu trao - nhận.

Một số lý thuyết cơ bản đƣợc sử dụng trong luận án. Về cấu trúc nghĩa biểu hiện của câu. Lý thuyết ngữ pháp hóa. Lý thuyết về ngôn ngữ học đối chiếu và lý thuyết dịch thuật.

CẤU TRÚC NGHĨA BIỂU HIỆN CỦA CÂU CÓ ĐỘNG TỪ v TRAO - NHẬN LÀM VỊ NGỮ TRONG TIẾNG NHẬT. Nhóm động từ trao - nhận trong tiếng Nhật. Nhóm động từ biểu hiện ý nghĩa trao. Nhóm động từ biểu hiện ý nghĩa nhận.

Phân biệt các động từ trao - nhận điển hình với các động từ khác cùng nhóm. Các lớp nghĩa của câu trao – nhận trong tiếng Nhật.46 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. Lớp nghĩa kiểm soát - sở hữu. Lớp nghĩa lợi ích.

Lớp nghĩa không gian - động. Lớp nghĩa ơn huệ. Lớp nghĩa quyền lực. Lớp nghĩa phân biệt thân - sơ (hoặc cùng nhóm - khác nhóm).

Vai nghĩa và đặc trƣng của 3 diễn tố trong cấu trúc nghĩa biểu hiện của câu trao - nhận trong tiếng Nhật. Các vai nghĩa trong cấu trúc nghĩa biểu hiện của câu. Đặc trƣng của ba diễn tố trong cấu trúc nghĩa biểu hiện của câu. Sự hiện thực hóa cấu trúc nghĩa biểu hiện của câu trao - nhận trong tiếng Nhật.

Cấu trúc nghĩa biểu hiện của câu với sự có mặt đủ 3 diễn tố. Cấu trúc nghĩa biểu hiện của câu với sự có mặt ít hơn 3 diễn tố. Một số đặc trƣng ngữ dụng của câu trao - nhận trong tiếng Nhật. Câu trao - nhận và góc nhìn của ngƣời nói.

Câu trao - nhận và sự đối lập trên - dƣới. Câu trao - nhận và sự đối lập cùng nhóm - khác nhóm. CÂU TIẾNG NHẬT CÓ ĐỘNG TỪ TRAO - NHẬN LÀM ĐỘNG TỪ BỔ TRỢ (NHÌN TỪ GÓC ĐỘ NGỮ PHÁP HÓA). Hiện tƣợng biến đổi từ động từ thực thành động từ bổ trợ.

Câu tiếng Nhật có động từ trao - nhận làm động từ bổ trợ. Ứng dụng lý thuyết ngữ pháp hóa vào việc nghiên cứu câu tiếng Nhật có động từ trao - nhận làm động từ bổ trợ .2 Cấu trúc câu tiếng Nhật có động từ trao - nhận làm động từ bổ trợ. Ngữ nghĩa của câu tiếng Nhật có động từ trao - nhận làm động từ bổ trợ. Các mức độ ngữ pháp hóa của động từ trao - nhận trong chức năng của động từ bổ trợ trong câu.

Mức độ thứ nhất của quá trình ngữ pháp hóa. Mức độ thứ hai của quá trình ngữ pháp hóa. Mức độ thứ ba của quá trình ngữ pháp hóa .95 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. Một số biểu thức đƣợc cố định hóa từ những dạng thức ngữ pháp hóa của động từ trao - nhận.

Câu nhờ vả. Câu xin phép. ĐỐI CHIẾU CÂU TRAO - NHẬN TRONG TIẾNG NHẬT VÀ CÂU CÓ Ý NGHĨA TƢƠNG ĐƢƠNG TRONG TIẾNG VIỆT. Câu trao - nhận trong tiếng Việt.

Khái niệm câu trao - nhận trong tiếng Việt. Câu có động từ mang nghĩa “trao”. Câu có động từ mang nghĩa “nhận”. Câu trao - nhận tiếng Nhật trong sự đối chiếu với các câu có ý nghĩa tƣơng đƣơng trong tiếng Việt.

Đối chiếu câu có động từ trao - nhận làm vị ngữ trong tiếng Nhật và câu có ý nghĩa tƣơng đƣơng trong tiếng Việt. Đối chiếu câu trao - nhận có động từ bổ trợ trong tiếng Nhật và câu có ý nghĩa tƣơng đƣơng trong tiếng Việt. Khảo sát việc chuyển dịch câu trao - nhận từ tiếng Nhật sang tiếng Việt. Phƣơng pháp khảo sát.

Kết quả khảo sát. Một số dự báo về lỗi sử dụng câu trao - nhận trong tiếng Nhật của ngƣời Việt Nam và một số đề xuất về cách sửa lỗi .148 DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN .151 TÀI LIỆU THAM KHẢO. i TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com DANH MỤC BẢNG Bảng 1. Sự phân biệt nghĩa của động từ trao - nhận với các động từ cùng nhóm chuyển dịch.

Các lớp nghĩa và đặc trƣng/ vai nghĩa của ba diễn tố. Hƣớng di chuyển của vật trao - nhận và sự giới hạn nhân xƣng. Vai nghĩa của các diễn tố trong cấu trúc nghĩa biểu hiện của CTN. Góc nhìn và việc lựa chọn động từ trong câu.

Sự phân biệt mức độ lịch sự giữa các động từ trao - nhận. Khả năng kết hợp với các hình vị thể hiện ý nghĩa ngữ pháp của động từ khi đảm nhiệm chức năng ĐTBT trong câu. Đối chiếu đặc điểm ngữ nghĩa, ngữ dụng của câu mang ý nghĩa .118 “trao” trong tiếng Nhật và tiếng Việt (trƣờng hợp ĐTTN làm vị ngữ). Đối chiếu đặc điểm ngữ nghĩa, ngữ dụng của câu mang ý nghĩa “nhận” trong tiếng Nhật và tiếng Việt (trƣờng hợp ĐTTN làm vị ngữ) .119 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com DANH MỤC SƠ ĐỒ Sơ đồ 2.

Sơ đồ quan hệ giữa các thành tố của hành động “trao”. Sơ đồ quan hệ giữa các thành tố của hành động “nhận”. Lớp nghĩa không gian – động. Đối lập trong - ngoài và hoạt động của động từ trao - nhận.

Quá trình chuyển nghĩa của động từ やる[yaru] trong câu. Quá trình chuyển nghĩa của động từ あげる[ageru] trong câu. Quá trình chuyển nghĩa của động từ くれる[kureru] trong câu. Quá trình chuyển nghĩa của động từ もらう[morau] trong câu.

Sơ đồ phân loại câu trao - nhận .105 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT CTN: Câu trao – nhận ĐTBT: Động từ bổ trợ ĐTT: Động từ thực ĐTTN: Động từ trao – nhận PTNP: Phân từ ngữ pháp Ký hiệu viết tắt nguồn trích dẫn: - V : Ví dụ đƣợc trích từ các tác phẩm văn học Việt Nam - VD: Ví dụ đƣợc trích từ các tác phẩm văn học Nhật Bản đƣợc dịch sang tiếng Việt - N: Ví dụ đƣợc trích từ các tác phẩm văn học Nhật Bản - S: Ví dụ đƣợc trích từ sách và giáo trình dạy tiếng Nhật TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.viet) MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Trong những năm gần đây, ở Việt Nam, nhu cầu tìm hiểu tiếng Nhật ngày càng tăng cùng với sự phát triển của quan hệ ngoại giao, kinh tế và giao lƣu văn hóa giữa hai nƣớc. Cho tới nay, đã có không ít công trình nghiên cứu ở bậc tiến sĩ, thạc sĩ về một số vấn đề của tiếng Nhật nhƣ thành ngữ, tục ngữ, thuật ngữ, nhóm từ gốc Hán, nhóm từ ngoại lai, từ xƣng hô, một số dạng câu tiêu biểu… góp phần tìm hiểu các đặc trƣng của ngôn ngữ này từ góc độ của ngƣời Việt Nam và trong sự so sánh, đối chiếu với tiếng Việt. Những nghiên cứu này đã có những đóng góp đáng trân trọng trong việc giới thiệu tiếng Nhật với tƣ cách là một đối tƣợng trong nghiên cứu ngôn ngữ học nói chung, nghiên cứu ngôn ngữ từ góc độ so sánh đối chiếu nói riêng ở Việt Nam.

Có thể nói tiếng Nhật đƣợc xem là một ngôn ngữ tƣơng đối khó đối với ngƣời Việt Nam. Cái khó thƣờng đƣợc kể tới là sự phức tạp của hệ thống văn tự và các lớp từ vựng có nguồn gốc khác nhau, sự rắc rối của những quy tắc ngữ pháp do đặc điểm loại hình chắp dính tạo nên và sự chặt chẽ về ngữ dụng do những quy định tinh tế trong quá trình sử dụng phụ thuộc vào quan hệ giữa những ngƣời tham gia giao tiếp, ngữ cảnh giao tiếp. Trong những cái khó mà không chỉ ngƣời Việt Nam thƣờng nhắc tới có câu trao - nhận, một loại câu khá đặc biệt của tiếng Nhật.