Luận án tiến sĩ: Đặc điểm và cách sử dụng từ xưng hô tiếng Hán - So sánh với tiếng Việt

; ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI _ TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN PHAM NGOC HAM ĐẶC DIEM VA CÁCH SỬ DUNG CUA LOP TU NGU XUNG HO TIENG HAN (TRONG SU SO SANH VOI TIENG VIET) CHUYEN NGANH: LÍ LUẬN NGON NGỮ MA SO: 5 04 08 | _~ 4 Comment [NL1]: ~—~{ Comm ent [ NL2]: LUAN AN TIEN SI NGU VAN NGƯỜI HƯỚNG DAN KHOA HỌC: GS. TS HOANG TRỌNG PHIEN HÀ NỘI - 2004 BẢNG BIỂU SỬ DỤNG VÀ MỘT SỐ QUY ƯỚC TRONG LUẬN ÁN Bảng biểu Hình 2.1 : Biểu đồ kết quả khảo sát các nhân tố chi phối việc lựa chọn từ ngữ xưng hô (Tr 53) Bảng 2.1 : Bảng thống kê đại từ chỉ ngôi trong tiếng Hán (Tr 56) Bảng 2.2 : Bảng thống kê các danh từ biểu thị quan hệ thân tộc trong tiếng Hán và tiếng Việt (Tr 79) Bảng 2.3 : Bảng phân tích nghĩa tố của danh từ thân tộc tiếng Hán (Tr 90) Bảng 2.4 : Bảng thống kê các từ ghép chỉ quan hệ thân tộc theo phương thức ghép song song của tiếng Hán và tiếng Việt (Tr 91) Bảng 2.5 : Bảng kê khả năng kết hợp của họ tên trong tổ hợp xưng hô tiếng Hán (Tr 104) Bảng 2.6 : Bảng thống kê một số danh từ chức vụ, nghề nghiệp, học hàm, học vị (Tr 110) Bảng 3.1 : Bảng thống kê các kiểu xưng hô giữa thủ trưởng và nhân viên (Tr151) Bang 3.2 : Bang kê đối tượng khảo sát về sự sử dung từ ngữ xưng hô (Tr 156) Bảng 3.3 : Bảng thống kê kết quả điều tra phạm vi sử dụng của các từ xưng hô thông dụng trong tiếng Hán (Tr 157) Bảng 3.4 : Bảng thống kê khả năng kết hợp của “đại”, “lão”, “tiểu” với các từ xưng hô khác (Tr 161) Bảng 4.1 : Bảng kê kết quả khảo sát bài tập 1 (xưng hô giữa trò với thầy) (Tr188) Bang 4.2 : Bang kê kết qua khảo sát bài tập 1 (xưng hô giữa thay với trò) (Tr183) Hình 4.1 : Biểu đồ khảo sát sự hiểu biết của sinh viên trong cách lựa chọn từ ngữ xưng hô dé chào hỏi (Tr 183) Bảng 4.3 : Bảng kê kết quả khảo sát khả năng đối dich từ xưng hô (Tr184) Hình 4.2 : Biểu đồ khảo sát về tình hình đối dịch cách chào hỏi giữa thầy và trò, giữa trò và thầy (Tr184) Bảng 4.4 : Bang kê kết quả khảo sát tình hình nắm bắt từ chỉ quan hệ thân tộc (Tr187) Hình 4.3 : Biểu đồ khảo sát sự hiểu biết của sinh viên về từ biểu thị quan hệ thân tộc (Tr187) Bảng 4.5 : Bảng kê kết quả khảo sát khả năng sử dụng từ xưng hô dé chào mời (Tr188) Một sé quy ước - Trong quá trình phát triển của ngôn ngữ Hán, có những từ ngữ mới nảy sinh, ding phiên âm Hán Việt để phiên âm sẽ không phù hợp. Do đó, ngoai việc sử dụng âm Hán Việt ra, Luận án có một số trường hợp phiên âm theo chữ cái La-tinh để tiện theo dõi. - Luận án có so sánh với tiếng Việt, nhưng để cho tên các tiểu mục trong từng chương gon hơn, có so sánh với tiếng Việt xin được chỉ ghi trên đâu MỤC LỤC PHẦN MỞ ĐẦU PGwaN+=h2uA 1.

Mục đích, ý nghĩa của luận án 2. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu 3. Nhiệm vụ của luận án 4. Phương pháp nghiên cứu 5.

Cái mới của luận án 6. Cấu trúc của luận án CHƯƠNG 1 : MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÍ LUẬN VỀ XƯNG HO VÀ TỪ NGỮ XƯNG HO TRONG GIAO TIẾP NGÔN NGỮ 1. Lịch sử vấn đề " 1. Điểm qua vài nét về lich sử nghiên cứu xưng hô tiếng Hán 1.

Điểm qua vài nét về lịch sử nghiên cứu xưng hô tiếng Việt 12 1. Nghiên cứu so sánh xưng hô Hán - Việt 14 1. Quan niệm về xưng hô và phương thức biểu hiện xưng hô 15 1. Sự xuất hiện tất yếu của từ xưng hô trong giao tiếp ngôn ngữ 22 1.

Xưng hô với đặc trưng văn hoá dân tộc 23 1. Tính lịch sự với vấn đề xưng hô 35 1. Nghĩa quyền lực và kết liên trong xưng hô 41 Tiểu kết chương I 50 CHƯƠNG 2: NHỮNG PHƯƠNG TIEN DUNG ĐỂ XƯNG HO TRONG TIẾNG HAN 52 ( CÓ SO SÁNH VỚI TIẾNG VIỆT ) 2. Khái quát về từ xưng hô trong tiếng Hán 52 2.

Những phương tiện dùng để xưng hô trong tiếng Hán 57 2. Xưng hô bằng đại từ nhân xưng 57 2. Khái niệm về đại từ nhân xưng 57 2. Đặc điểm của đại từ nhân xưng tiếng Hán 57 2.

Khả năng kết hợp của đại từ nhân xưng tiếng 61 2. Xưng hô bằng từ xưng hô thân tộc 68 .%_ về thân tộc và từ xưng hô thân tộc .%_ Những từ dùng để xưng hô trong gia đình của 73 tiêng Hán .%_ Phương thức ghép song song của danh từ than tộc 89 tiêng Hán 2. Xưng hô phỏng theo xưng hô thân tộc 93 2. Xưng hô bằng họ tên 98 2.

Khái niệm về họ tên 98 2. Đặc điểm họ tên của người Hán 100 2. Kha năng kết hợp của họ tên trong tổ hợp xưng 102 hô 2. Xưng hô bằng từ chỉ nghề nghiệp, chức vụ, học hàm, học 103 vị 2.

Khái niệm về từ chỉ nghề nghiệp, chức vụ, học vị 104 2. Thống kê một số danh từ chỉ nghề nghiệp, chức 105 vụ, học vị 2. Xưng hô bằng những từ xưng hô thông dụng (đồng chí, 112 thái thái, tiên sinh, tiểu thư.) Tiểu kết chương 2 119 CHƯƠNG 3 : HOAT DONG CUA TỪ NGỮ XƯNG HO TIẾNG HÁN ( CÓ SO 12 SÁNH VỚI TIẾNG VIỆT) 3. Xưng hô trong gia đình 121 3.

Xưng hô giữa vợ và chồng 121 3. Xưng hô giữa những cặp vợ chồng trẻ 121 3. Xưng hô giữa những cặp vợ chồng cao tuổi 128 3. Xưng hô giữa cha mẹ và con cái 130 3.

Xưng hô giữa cha mẹ khi còn trẻ và con còn nhỏ 131 3. Xưng hô giữa cha mẹ và con cái đã trưởng thành 133 3. Xưng hô xã hội 138 3. Xưng hô giữa nhân viên và thủ trưởng 142 3.

Xưng hô giữa thủ trưởng và nhân viên 149 3. Xưng hô giữa đồng nghiệp với nhau 150 3. Các nhân tố tác động đến xưng hô 153 3. Một số khảo sát về phạm vi sử dụng của từ ngữ xưng hô 153 3.

Các nhân tố tác động đến xưng hô 158 3. Nhân tổ tudi tác 158 3. Nhân tố vi thé của người tham gia giao tiếp 159 3. Động cơ giao tiếp với cách lựa chọn từ xưng hô 163 Tiểu kết chương 3 166 CHƯƠNG 4 : ỨNG DỤNG KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀO VIỆC DẠY HỌC TIẾNG 16 HÁN CHO NGƯỜI VIỆT NAM 4.

Sự giống và khác nhau giữa cách xưng hô trong tiếng Hán và cách 168 xưng hô trong tiếng Việt 4. Sự giống nhau 168 4. Sự khác nhau 172 4. Ứng dụng kết quả nghiên cứu vào thực tiễn dạy học tiếng Hán 176 cho người Việt Nam 4.

Cơ sở lí luận của việc ứng dụng 176 4. Một số khảo sát về việc học tiếng Hán của sinh viên Việt 178 Nam 4. Một số kiến nghị về phương pháp khắc phục lỗi sử dụng 188 từ ngữ xưng hô trong công tác dạy học tiếng Hán cho người Việt Nam + Về phía người dạy 188 + Về phía người học 189 Tiểu kết chương 4 190 KẾT LUẬN 19 DANH MỤC CÁC CÔNG TRINH CUA TÁC GIA LUẬN ÁN 19 TÀI LIỆU THAM KHẢO 19 NGUỒN NGỮ LIỆU 20 PHỤ LỤC 20 PHAN MỞ ĐẦU 1. Mục đích, ý nghĩa của luận án Giao tiếp bằng ngôn ngữ là thuộc tính bản chất của xã hội loài người, không thê có xã hội loài người nếu không có giao tiếp bằng ngôn ngữ.

Thông qua quá trình giao tiếp mang tinh chất đặc thù này của xã hội loài người mà ngôn ngữ đồng thời được củng cố và không ngừng phát triển. Trong quá trình đó, xưng hô là bộ phận hợp thành quan trọng, có ý nghĩa xác định vai giao tiếp và quyết định hiệu quả giao tiếp. Xưng hô thể hiện sinh động mối quan hệ giữa người với người trong từng bối cảnh giao tiếp cụ thể. Đó chính là lí do mà việc nghiên cứu từ ngữ xưng hô nói chung và quá trình hành chức của nó luôn luôn là mối quan tâm, trước hết là của các nhà ngôn ngữ học, văn hoá học và các giáo viên dạy tiếng.

Trong thời đại quốc tế hóa hiện nay, tiếng Hán - ngôn ngữ của một đân tộc chiếm một phần tư dân số thế giới lại có bề dày lịch sử hơn 5000 năm, ngày càng chiếm vị trí quan trọng trong lĩnh vực giao lưu văn hóa trên trường quốc tế. Theo Liên hợp quốc, tiếng Hán được coi là một trong 6 thứ tiếng dùng để giao tiếp quốc tế. Cùng với xu thé tất yêu đó của thời đại, quan hệ hợp tác hữu nghị truyền thống giữa hai nước Việt - Trung cũng được củng cố và phát triển thêm một bước trên mọi lĩnh vực. Dé góp phan thúc đây sự giao lưu giữa hai nước, việc nghiên cứu đặc trưng ngôn ngữ - văn hóa của hai dân tộc, đặc biệt là vấn đề văn hoá giao tiếp có một ý nghĩa thực tiễn sâu sắc.

Nói đến văn hoá giao tiếp, không thể không nói đến vấn đề xưng hô. Đối với đại đa số quốc gia trên thế giới, xưng hô được coi là tiền đề của giao tiếp ngôn ngữ. Đặc biệt là “ở Trung Quốc, phương thức xưng hô muôn màu muôn vẻ, biến hoá khôn lường. Cách xưng hô gần đây đã trở thành một môn khoa học, một loại hình văn hoá, hết sức tinh tế.

Song, trước nay, chưa có một công trình nào nghiên cứu về đặc điểm và cách sử dụng lớp từ ngữ xưng hô tiếng Hán trong mối tương quan với tiếng Việt một cách hệ thống, thấu đáo trong khuôn khổ một đề tải khoa học độc lập. Riêng đối với từ ngữ xưng hô, cách xưng hô của tiếng Hán và của tiếng Việt, các nhà ngôn ngữ học, các nhà văn hoá học đều có một nhận xét chung là : do đặc thù của hai nền ngôn ngữ - văn hoá dân tộc giữa Việt Nam và Trung Hoa, cho nên trong tiếng Hán và tiếng Việt, lớp từ ngữ xưng hô đều rất phong phú , đa dạng, được coi như là một hệ thống mở. Chính vì vậy, khảo sát lớp từ ngữ xưng hô trong tiếng Hán, tìm ra mối tương quan của nó với tiếng Việt không chỉ là vấn đề thuần tuý ngôn ngữ mà có liên quan mật thiết với văn hoá, tập quán dân tộc, rất lí thú nhưng cũng vô cùng phức tạp. Vấn đề xưng hô liên quan mật thiết với đối tượng giao tiếp và ngữ cảnh giao tiếp.