Luận án tiến sĩ văn hóa học giao lưu văn hóa việt nam trung quốc từ năm 2008 đến

HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHI MINH HOÀNG THỊ HƯƠNG TRÀ GIAO LƯU VĂN HÓA VIỆT NAM - TRUNG QUỐC TỪ NĂM 2008 ĐẾN NAY LUẬN ÁN TIẾN SĨ NGÀNH: VĂN HÓA HỌC HÀ NỘI - 2023 HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHI MINH HOÀNG THỊ HƯƠNG TRÀ GIAO LƯU VĂN HÓA VIỆT NAM - TRUNG QUỐC TỪ NĂM 2008 ĐẾN NAY LUẬN ÁN TIẾN SĨ NGÀNH: VĂN HÓA HỌC Mã số: 9229040 Người hướng dẫn khoa học: PGS,TS. VŨ THỊ PHƯƠNG HẬU HÀ NỘI - 2023 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các số liệu và kết quả nêu trong luận án là trung thực, có nguồn gốc rõ ràng và được trích dẫn đầy đủ theo quy định. Nghiên cứu sinh xin chịu hoàn toàn trách nhiệm về những nội dung trình bày trong luận án. Tác giả Hoàng Thị Hương Trà MỤC LỤC Trang MỞ ĐẦU 1 Chương 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA ĐỀ TÀI 9 1.

Tổng quan tình hình nghiên cứu 9 1. Cơ sở lý luận của đề tài 23 Chương 2: KHÁI LƯỢC TÌNH HÌNH GIAO LƯU VĂN HÓA VIỆT NAM - TRUNG QUỐC TRONG LỊCH SỬ VÀ NHỮNG YẾU TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN GIAO LƯU VĂN HÓA VIỆT NAM - TRUNG QUỐC TỪ NĂM 2008 ĐẾN NAY 46 2. Khái lược tình hình giao lưu văn hoá Việt Nam - Trung Quốc trong lịch sử 46 2. Những yếu tố tác động đến giao lưu văn hoá Việt Nam - Trung Quốc từ năm 2008 đến nay 61 Chương 3: THỰC TRẠNG GIAO LƯU VĂN HÓA VIỆT NAM - TRUNG QUỐC TỪ NĂM 2008 ĐẾN NAY 76 3.

Giao lưu trên lĩnh vực giáo dục - đào tạo 76 3. Giao lưu trên lĩnh vực văn học - nghệ thuật 88 3. Giao lưu trên lĩnh vực phát thanh - truyền hình 106 3. Giao lưu trên lĩnh vực du lịch 115 Chương 4: XU HƯỚNG VẬN ĐỘNG VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ ĐẶT RA TRONG GIAO LƯU VĂN HOÁ VIỆT NAM - TRUNG QUỐC THỜI GIAN TỚI 128 4.

Tác động của giao lưu văn hoá Việt Nam - Trung Quốc đối với sự phát triển của hai quốc gia từ năm 2008 đến nay 128 4. Xu hướng vận động và những vấn đề đặt ra trong quan hệ giao lưu văn hoá hai nước trong thời gian tới 140 4. Một số khuyến nghị nhằm phát huy sức mạnh mềm văn hóa Việt Nam trong giao lưu văn hoá Việt Nam - Trung Quốc hiện nay 146 KẾT LUẬN 160 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN 164 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 165 PHỤ LỤC 180 DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT AFTA : Khu vực thương mại tự do ASEAN APEC : Diễn đàn hợp tác Kinh tế châu Á- Thái Bình Dương ASEAN : Hiệp hội các Quốc gia Đông Nam Á ASEM : Hội nghị các nguyên thủ quốc gia về Hợp tác Á- Âu Bộ VHTTDL: Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch CNXH : Chủ nghĩa xã hội CHND : Cộng hòa nhân dân EU : Liên minh châu Âu NCS : Nghiên cứu sinh UNESCO : Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hoá của Liên hiệp quốc WTO : Tổ chức thương mại thế giới XHCN : Xã hội chủ nghĩa DANH MỤC CÁC BẢNG Trang Bảng 3.1: Số lượng khách du lịch Trung Quốc đến Việt Nam giai đoạn 2012 - 2019 122 Bảng 3.2: Top 10 nước đứng đầu về số lượng khách quốc tế đến của Trung Quốc giai đoạn 2016-2019 123 DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ Trang Biểu đồ 3.1: Tỷ lệ thích đọc tác phẩm văn hóa Trung Quốc 93 Biểu đồ 3.2: Thể loại tác phẩm văn hóa Trung Quốc yêu thích 95 Biểu đồ 3.3: Đọc tác phẩm văn học Trung Quốc qua kênh nào? 95 Biểu đồ 3.4: Lý do thích xem phim Trung Quốc 104 Biểu đồ 3.5: Tham gia các diễn đàn trên mạng xã hội để bàn luận về những bộ phim Trung Quốc yêu thích 105 Biểu đồ 3.6: Xem phim Trung Quốc ở đâu? 105 Biểu đồ 3.7: Số lượng và tỉ lệ tăng trưởng khách quốc tế của Việt Nam năm 2019 122 Biểu đồ 3.8: Xu hướng thay đổi số lượng khách du lịch song phương giữa Việt Nam và Trung Quốc 124 1 MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Giao lưu văn hóa là một quy luật của thời đại, là hiện tượng phổ biến của xã hội loài người.

Không có một nền văn hóa nào, dù lớn và có ảnh hưởng sâu rộng đến đâu, lại có thể phát triển trong khép kín, biệt lập, tách rời với các nền văn hóa khác. Trong “Tuyên ngôn Đảng Cộng Sản”, Mác và Ănghen đã viết: “Những thành quả hoạt động tinh thần của một dân tộc trở thành tài sản chung của tất cả các dân tộc khác. Tính đơn phương và phiến diện dân tộc ngày càng không tồn tại được nữa, và từ những nền văn học dân tộc và địa phương muôn hình muôn vẻ, đang nảy nở một nền văn hóa chung toàn thế giới…” [58, tr. Đặc biệt, ngày nay, khi mà thế giới chuyển từ đối đầu sang đối thoại cùng tồn tại hòa bình và tập trung mọi nguồn lực cho sự tăng trưởng kinh tế bằng những phương tiện hiện đại của cuộc cách mạng 4.0 thì việc giao lưu văn hóa trên thế giới càng được mở rộng hơn bao giờ hết.

Những trở ngại về không gian và thời gian đối với giao lưu văn hóa ngày càng bị thu hẹp. Nhờ vậy, các dân tộc và những nền văn hóa khác nhau trên thế giới càng có điều kiện thường xuyên tiếp xúc với nhau. Do đó, nếu như trước kia giao lưu văn hóa chỉ mang tính đơn lẻ, bộ phận, nằm trong khuôn khổ tự phát, thẩm thấu một cách tự nhiên, thì nay nó đã mang một tầm cao mới với tính toàn thể, phát triển từ qui mô quốc gia đến qui mô khu vực và qui mô toàn cầu. Không một quốc gia nào có thể phát triển trong sự biệt lập với thế giới bên ngoài, ngược lại, sự tùy thuộc lẫn nhau ngày càng gia tăng và tác động trực tiếp đến từng quốc gia, từng khu vực và toàn thế giới.

Chính vì vậy, trong mọi hoạt động văn hóa, Ðảng và Nhà nước ta bao giờ cũng nêu cao định đề biện chứng: kế thừa truyền thống tốt đẹp của dân tộc và tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại. Báo cáo chính trị tại Đại hội XIII của Đảng cũng nhấn mạnh: “Chủ động, tích cực hội nhập quốc tế về văn hóa, xây dựng Việt Nam thành địa chỉ hấp dẫn về giao lưu văn hóa quốc tế. Tiếp thu có chọn lọc tinh hoa văn hóa nhân loại phù hợp với thực tiễn Việt Nam, đồng thời chủ động nâng cao sức đề kháng của các tầng lớp nhân dân, đặc biệt là thanh, thiếu niên đối với các văn hóa phẩm ngoại lai độc hại; từng bước đưa văn hóa Việt Nam đến với thế giới” [25, tr. 2 Chiến lược phát triển văn hóa đến năm 2030 do Thủ tướng ký quyết định ban hành ngày 12 tháng 11 năm 2021 đã xác định: “Chủ động hợp tác và quảng bá các giá trị văn hóa của Việt Nam ra thế giới, phát huy sức mạnh mềm văn hóa, góp phần quan trọng vào sức mạnh tổng hợp của cả hệ thống chính trị để nâng cao vị thế đất nước trên trường quốc tế, tạo dựng môi trường hoà bình, bảo vệ vững chắc Tổ quốc, bảo đảm sự phát triển bền vững và hội nhập quốc tế” [103].

Việt Nam và Trung Quốc là hai quốc gia láng giềng gần gũi “núi liền núi, sông liền sông”, có quan hệ lâu đời. Mặc dù, trong quá khứ và hiện tại, xét dưới góc độ chính trị, quan hệ Việt Nam - Trung Quốc đã trải qua nhiều bước thăng trầm, tuy nhiên dưới góc độ văn hóa, cả hai đều có sự giao lưu văn hóa liên tục suốt hàng ngàn năm lịch sử. Quá trình giao lưu văn hóa đã để lại dấu ấn rõ nét trên tất cả các phương diện kiến trúc, văn học, ngôn ngữ… đối với cả hai nước. Đặc biệt, trong giai đoạn hiện nay, nhất là từ năm 2008, sau khi Việt Nam và Trung Quốc xác định khuôn khổ hợp tác “đối tác hợp tác chiến lược toàn diện” dưới sự lãnh đạo của hai Đảng Cộng sản, hoạt động giao lưu văn hóa giữa hai nước đã có những bước tiến đáng kể, trở thành điển hình trong hoạt động giao lưu văn hóa nói chung của Việt Nam.

Qua đó đã giúp cho văn hóa Việt Nam cũng như Trung Quốc phát triển, tiếp nhận được những giá trị tiến bộ của văn hóa của nước bạn, làm giàu thêm cho văn hóa của dân tộc mình, quảng bá được văn hóa của mình. Tuy nhiên, trong quá trình giao lưu văn hóa nói chung, giao lưu văn hóa Việt Nam - Trung Quốc nói riêng cũng đặt ra những vấn đề cần phải suy ngẫm. Đó là sự mất cân bằng trong giao lưu, hợp tác văn hóa, thậm chí là sự xâm lăng văn hóa, điều này đe dọa đến sự phong phú, khả năng sáng tạo của các nền văn hóa dân tộc. Do đó, hoạt động giao lưu văn hóa Việt Nam - Trung Quốc cần phải được nhìn nhận lại một cách toàn diện hơn cả về phương diện lý luận và thực tiễn, đặc biệt là cần chú ý tới những giải pháp căn cơ, những bước đi đúng đắn và phù hợp với thực tế hiện nay cũng như những xu hướng vận động và phát triển của quan hệ giao lưu hai nước.

Về mặt lý luận, giao lưu văn hóa là vấn đề không mới, đã được rất nhiều nhà khoa học trong nước và nước ngoài quan tâm với nhiều công trình nghiên cứu có giá trị, tuy nhiên không phải nội hàm và những nội dung liên quan đến vấn đề này 3 đều đã được giải quyết một cách thấu đáo. Bản chất của giao lưu văn hóa là gì, nó có gì giống và khác với các khái niệm liên quan như tiếp xúc, trao đổi, tiếp biến văn hóa…? Nội dung, hình thức, vai trò của giao lưu văn hóa với sự vận động và phát triển của mỗi nền văn hóa khi tham gia giao lưu? Đó là những câu hỏi cần được tiếp tục lý giải và minh định. Mặt khác, cho đến nay, đã có khá nhiều công trình đề cập đến hoạt động giao lưu văn hóa Việt Nam - Trung Quốc, tuy nhiên, chưa có công trình nào nghiên cứu chuyên sâu về hoạt động giao lưu văn hóa Việt Nam - Trung Quốc từ năm 2008 đến nay, nhất là việc nghiên cứu vấn đề này như một hệ thống chuyên biệt nhìn dưới góc độ văn hóa học. Chính vì vậy, đặt vấn đề nghiên cứu lý luận và tổng kết thực tiễn, đưa ra các giải pháp nhằm thúc đẩy hoạt động giao lưu văn hóa của Việt Nam và Trung Quốc là đòi hỏi cấp bách trong tình hình hiện nay.